ANALYSE

Suruç is de wraak van getergd IS

De bomaanslag in Turkije waarbij maandag 32 idealistische jongeren werden gedood, is de eerste in het land die wordt toegeschreven aan terreurorganisatie IS. Wat zal Erdogan doen?

De moeder van een van de slachtoffers van de aanslag in Suruç rouwt tijdens een begrafenisceremonie in Gaziantep. Beeld afp

Gesteld dat de organisatie inderdaad achter de bomaanslag zat maandag in de Turkse stad Suruç: wat heeft Islamitische Staat (IS) bewogen?

Ongetwijfeld ligt een deel van de verklaring voor het grijpen en vormden de slachtoffers - jonge sympathisanten van de Koerdische zaak - ook werkelijk het doelwit. IS en de Koerden zijn in Syrië verwikkeld in een heftige strijd en de jihadisten hebben daarbij dreun na dreun geïncasseerd. Suruç is hun wraak.

Knuffelexpeditie eindigt in bloedbad

Wie zijn de jongeren die doelwit waren van de terreuraanslag in Turkije? In een uitgelaten stemming wilden ze een weekje helpen in de verwoeste stad Kobani in Syrië. Al hadden ze nog geen toestemming van de regering-Erdogan. Lees hier meer (+).

Herovering

De herovering in januari van de stad Kobani was voor de Koerden een heroïsche zege; voor IS een smadelijke vernedering. Vervolgens namen de Syrisch-Koerdische milities de stad Tel Abyad in, zodat ze nu - met Amerikaans luchtsteun - een groot deel van de strook langs de Turkse grens in handen hebben. Nog slechts één route, in het westen van Syrië, verbindt de extremisten met Turkije. Het is hun levenslijn voor strijders en wapens. Maandag verjoegen de Koerden IS uit Hasaka, een provinciehoofdstad in het noordoosten.

Maar waarschijnlijk was er nog een doelwit: de Turkse regering. In dat geval heeft de organisatie twee vliegen in één klap willen slaan.

Het is opmerkelijk dat IS niet al eerder aanslagen heeft gepleegd in Turkije. Chaos en tweespalt creëren door middel van geweld, daaraan is de beweging welhaast verslaafd en in Turkije moet het voor haar een koud kunstje zijn. De spelonken van de Turkse steden herbergen genoeg IS-aanhangers. Al die tijd zijn jonge buitenlandse jihadisten over Turks grondgebied soepel naar het Syrisch-Iraakse strijdtoneel geloodst.

Het heeft allemaal bijgedragen aan de verdenking dat president Recep Tayyip Erdogan en zijn AKP-regering de extremisten van IS steunen, met wapens en al, of op zijn minst met kwade opzet hun gang laten gaan. In hoeverre die verdenking klopt, is een van de vele raadselen van de Turkse politiek.

De begrafenis van de slachtoffers van de aanslag in Suruç. Beeld afp

Andere gevaren

Duidelijk is in ieder geval dat Erdogan in Syrië altijd andere gevaren zag dan IS. Met de Amerikanen weigert hij mee te doen. Vervanging van het Assad-regime staat in zijn Syrië-beleid voorop en in de tweede plaats zijn daar de Koerden, die in Syrië en Irak de wind in de zeilen hebben. Hun momentum kan overslaan naar het zuidoosten van Turkije.

Maar Erdogan lijkt een soort van ommezwaai te hebben gemaakt, mede onder druk van de VS. Dit voorjaar nam Turkije al maatregelen om de toestroom van jihadisten naar Syrië te stoppen. De afgelopen weken volgde het sluiten van Turkstalige (!) IS-websites en de arrestatie van tientallen IS-aanhangers.

Hoe serieus is de ommezwaai? 'Het is vooral voor de bühne', meent Mehmet Cerit, hoofdredacteur van de krant Zaman Vandaag. 'Op één na zijn alle arrestanten alweer vrijgelaten.'

Maar de meeste Turkije-kenners denken dat IS zich wel degelijk getergd voelt en met het Koerdische Suruç een waarschuwing heeft willen afgeven. 'Ze hebben de AKP laten zien waartoe ze in staat zijn', zegt directeur Paul Levin van het Institute for Turkish Studies in Stockholm.

Een man rouwt tijdens de begrafenis van de slachtoffers van de aanslag in Suruç. Beeld afp

Antwoord

Hoe dan ook zal de Turkse regering met een antwoord moeten komen op deze gewelddaad. Krachtpatser Erdogan staat voor de publieke opinie in zijn hemd. Dus moet hij kiezen: inbinden tegen IS of doorpakken. In het laatste geval, als die laatste levenslijn wordt afgesloten, kan Turkije meer aanslagen verwachten, maar ook in het eerste geval zal het IS-probleem dooretteren.

Oud-europarlementariër Joost Lagendijk citeert in zijn column vandaag in Zaman Hillary Clinton, die in 2011 tegen de Pakistaanse leiders zei: 'Je kunt geen slangen in je achtertuin houden en verwachten dat ze alleen de buren bijten.' Dat ging over de Taliban en Afghanistan.

Erdogan is maandag door een slang gebeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden