'Suriname kent nu een geweldige creoolse cultuur'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Schrijver Cynthia McLeod (80): 'Er is een geweldige creoolse cultuur in Suriname.'

Cynthia McLeod Beeld Linda Stulic

Toen Cynthia McLeod voor het eerst naar Nederland kwam, wist ze alles al. 'In Suriname leerden we op school alles over Nederland en niets over Suriname. Het was eind jaren veertig. De schoolboeken kwamen uit Nederland.

'Op de mulo in Den Haag was ik het enige zwarte kind. Verder waren er alleen donkere kinderen uit Nederlands-Indië. Iedereen wilde mijn vriendinnetje zijn, ik werd overal uitgenodigd. Ik heb me nooit gediscrimineerd gevoeld.

'Het verschil was: wij wisten hoe het voelde om met verschillende mensen samen te leven. Drie van mijn vier grootouders waren het kind van een Joodse vader en een gemengde moeder, de vierde was van een Hindoestaanse vader en een gemengde moeder. Honderdvijftig jaar geleden had je in Suriname drie groepen: de negers en de blanken. En de kleurlingen, die waren gemengd. Nu is 80 procent gemengd.'

Cynthia McLeod

(Suriname, 1936) debuteerde in 1987 met Hoe duur was de suiker?, een historische roman over het leven op een Surinaamse plantage. McLeod werd meteen de beroemdste schrijver van Suriname. De Nederlandse verfilming van Hoe duur was de suiker? verscheen in 2013. In 2015 publiceerde ze Zenobia - slavin op het paleis, haar zesde historische roman. Momenteel geeft McLeod gastcolleges aan Baruch University in New York over slavernij en de Afrikaanse diaspora.

U gebruikt het woord neger.

'O ja, dan worden ze hier in Nederland boos. In Suriname is het een gewoon woord, hoor.'

Uw vader, Johan Ferrier, was de laatste gouverneur en de eerste president van Suriname. Was het moeilijk om de dochter van de president te zijn?

'Op het moment dat hij president werd, was ik al getrouwd en had ik kinderen. Hij was streng, je moest je gedragen zoals het hoorde. Maar als kinderen dachten wij niet dat we zijn succes nooit konden overtreffen. Hij was een toegankelijke man. Zijn stelregel was: alles wat je doet moet ten dienste staan van de gemeenschap, andere mensen moeten er beter van worden dat jij hier bent.'

Hij werd afgezet na de staatsgreep van Bouterse. Kijkt u daardoor anders naar de huidige president van Suriname?

'Niet omdat mijn vader door hem is afgezet, meer mensen van mijn leeftijd zijn geen volgelingen van Bouterse. Het is akelig dat iemand die wordt verdacht van moord nu weer tot president is gekozen.'

Waarom wilde u schrijven?

'Als kind las ik veel. Van al die duizenden boeken gingen er maar een of twee over Suriname. Ik ben zelf op zoek gegaan naar informatie. Als lerares op een middelbare school in Paramaribo merkte ik dat de leerlingen zich geen voorstelling konden maken van de slavernij.

'Ik vertelde ze wat ik had geleerd over die tijd en ik merkte dat ze hevig geïnteresseerd waren. Ze vroegen waarom ik het niet opschreef. Ik zei: later, als ik met pensioen ben, dan word ik schrijver. Na de onafhankelijkheid van Suriname werd mijn man ambassadeur en kon ik als zijn vrouw het leven van een gepensioneerde leiden. Ik kon beginnen met schrijven. We woonden in België, van daaruit ging ik naar het Rijksarchief in Den Haag om onderzoek te doen.

'Mijn bedoeling was om op een makkelijke manier aan Surinamers te vertellen hoe het echt was in die tijd. Het eerste boek, Hoe duur was de suiker?, werd in 1987 uitgegeven in Suriname en acht jaar later in Nederland. In Suriname bestond geen leestraditie. Een collega op school zei tegen me dat vijfhonderd verkochte exemplaren een bestseller betekende. De eerste oplage bestond uit drieduizend boeken. In zes weken was ze uitverkocht. Iedereen las het, heel Suriname sprak erover. Het is nog steeds het best verkochte boek in Suriname.'

Nederlands

'Dat is mijn moedertaal.'

Surinaams

'Altijd.'

Eten

'Ik hou ook van warm eten, maar ik zeg: appeltaart.'

Partner

'Hij was een kind van Suriname, met ouders die werden geboren op Curaçao.'

Mohammed-cartoons

'Je moet mensen niet beledigen in hun religie, waarom zou je dat willen? Ik hou ook niet van grapjes over Jezus of Boeddha.'

Wat vonden Nederlanders van het boek?

'Nederlanders lezen graag over hoe het was in die tijd, het is ook hun geschiedenis. Het gaat over dingen die niet zo mooi zijn. Je hebt de Gouden Eeuw en Rembrandt en Vermeer, maar er is ook een andere kant. Daar is jarenlang over gezwegen, dat is begrijpelijk, maar je moet het wel weten en erkennen. Daarna kun je verder.

'Nederlandse lezers zeggen vaak dat ze zich schamen en schuldig voelen. Dat hoeft niet. Niemand die nu leeft is schuldig aan iets dat driehonderd jaar geleden is gebeurd. Ik vind dat Nederland het goed doet met alle allochtonen die erbij zijn gekomen. Dat is niet makkelijk.'

Is het moeilijk dat uw eerste boek nog steeds het succesvolste is?

'In Amerika is De vrije negerin Elisabeth bekender. Dat boek gaat over een zwarte vrouw in Suriname die in 1770 miljonair was. Amerikanen houden van business en geld. Ze willen er een toneelstuk en een film van maken.

'Ook al zijn ze succesvol, bij veel zwarte Amerikanen zie ik nog steeds het gevoel van de underdog. Ik denk dat ze zichzelf niet herkennen in de Amerikaanse cultuur, die gaat over andere mensen. In Suriname is dat niet zo, daar is een geweldige creoolse cultuur ontstaan.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Mede gebaseerd op deze serie verscheen begin dit jaar zijn boek Kaaskoppen. Hij spreekt onder anderen nog met ondernemer Ali Niknam (Iraans) en rapper F1rstman (Pakistaans).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden