Suriname in spanning: wordt moordproces tegen Bouterse gestaakt?

Interview met advocaten president en nabestaanden

Suriname wacht gespannen af of vandaag een einde komt aan de berechting van president Desi Bouterse vanwege de Decembermoorden van 1982. De regering gaat ervan uit dat de krijgsraad het megaproces beëindigt, zeven maanden nadat het OM opdracht had gekregen de vervolging te staken. De nabestaanden van de vijftien prominente Surinamers die door het leger werden geëxecuteerd, hopen echter dat de krijgsraad zich niet laat intimideren.

Oud-legerleider Desi Bouterse tijdens een toespraak. Foto de Volkskrant/ Guus Dubbelman

'Wie in Suriname denkt nog aan de nabestaanden van de 8 Decemberslachtoffers?', zegt strafpleiter Irwin Kanhai, advocaat van Bouterse. 'Niemand. Echt niemand. Ik ga ervan uit dat de rechtszaak vandaag wordt gestopt. Dit zou het beste zijn voor Suriname.'

Advocaat Hugo Essed, die de families van de slachtoffers al jaren bijstaat, vreest het ergste als de drie rechters doen wat de regering-Bouterse wil. Essed: 'Stoppen van het proces komt erop neer dat de rechtsstaat overboord wordt gezet.' Oud-legerleider Bouterse, die sinds 2007 terecht staat voor vijftienvoudige moord, greep in juni vorig jaar voor de tweede keer in om te voorkomen dat de militaire aanklager de strafeis tegen hem zou uitspreken. Naast Bouterse, de hoofdverdachte, zijn er nog 24 medeverdachten.

Met een beroep op artikel 148 van de Grondwet gaf de regering het OM de opdracht de vervolging van alle verdachten te staken. Volgens dit artikel kan de president dit doen als de 'staatsveiligheid' in gevaar komt. Bouterse maakte echter nooit duidelijk hoe de veiligheid van Suriname bedreigd zou worden als het proces zou worden voortgezet.

Best bewaarde geheim

Het is Surinames best bewaarde geheim: de strafeis tegen hoofdverdachte 'D.D. Bouterse' die militair aanklager Roy Elgin heeft opgesteld. Waarom is de Surinaamse president toch zo bang voor Elgins woorden? Lees dit artikel van Volkskrant-verslaggever Stieven Ramdharie of wel is bewezen dat de ex-legerleider schuldig is aan 15-voudige moord.

Misbruiken

De oppositie en de nabestaanden beschuldigden de president ervan de Grondwet te misbruiken om zo zijn eigen hachje te redden. In 2012, vlak voordat de aanklager met zijn strafeis zou komen, grepen Bouterse en zijn partij NDP ook in. In het parlement werd toen razendsnel een Amnestiewet aangenomen waardoor Bouterse en zijn medeverdachten vrijuit leken te gaan. Architect van die wet, was Kanhai. Hierop besloot de krijgsraad de rechtszaak voor onbepaalde tijd te schorsen.

Het strafproces leek dood te bloeden, totdat het Hof van Justitie vorig jaar ingreep. Surinames hoogste rechters gaven toen opdracht het proces weer te hervatten na een procedure van de nabestaanden. De krijgsraad gaf gevolg aan het oordeel van het hof. Maar tot een hervatting van de rechtszaak, en het uitspreken van de strafeis, kwam het nooit. Militair aanklager Roy Elgin vroeg de rechters eind juni de vervolging te staken.

Kort hiervoor had de regering de baas van het OM, procureur-generaal Baidjnath Panday, bevolen de verdachten niet meer te vervolgen. Na twee uitgestelde zittingen staan krijgsraadpresident Cynthia Valstein-Montnor en haar twee collega's voor de moeilijkste beslissing in hun loopbaan. Gaan ze met strafpleiter Kanhai mee dat het megaproces, na het ingrijpen van de regering, niet meer kan worden voortgezet? Of volgen ze de lijn van advocaat Essed dat het bevel van Bouterse in strijd is met de Grondwet, internationale verdragen en eerdere uitspraken van het Hof van Justitie?

Desi Bouterse, toen legerleider, in 1986 tijdens een toespraak in Paramaribo. De vijftien Surinamers die op 8 december 1982 werden geëxecuteerd in Fort Zeelandia, werden door zijn militaire regime ervan beschuldigd een coup te willen plegen. Na hun dood werd gezegd dat ze op de vlucht waren doodgeschoten. Foto ANP

Irwin Kanhai, advocaat van Desi Bouterse en nog drie andere verdachten:
'Het zou uitstekend zijn als de krijgsraad vandaag een einde maakt aan deze rechtszaak. Dan kunnen we als Surinamers werken aan verzoening. Wie zijn deze 15 omgekomen personen? Ze vormen maar drie procent van de doden die in de jaren tachtig vielen bij de strijd tegen het leger. Over al die anderen, die 97 procent, praten we niet. Allemaal Surinamers die in de 'binnenlandse oorlog', bij de strijd tegen de rebellen van Ronnie Brunswijk, zijn gemarteld en in stukken zijn gehakt. Waarom praten we nu niet over deze slachtoffers? Wie in Suriname denkt nog aan de nabestaanden van de 8 Decemberslachtoffers? Niemand.'

'Ik verwacht dat de krijgsraad het proces stopt. Het OM heeft al gevraagd de vervolging te staken, nadat de regering hiertoe opdracht had gegeven. In theorie kan de krijgsraad echter besluiten om door te gaan. De rechters kunnen zeggen dat ze de tenlastelegging bewezen achten, ook al weigert het OM een requisitoir te houden. Maar dit is niet gebruikelijk. Suriname is een kleine gemeenschap. Waarom zou je toch zoveel gedoe en onrust veroorzaken door je niets aan te trekken van wat de regering, met een beroep op de Grondwet, heeft bevolen?

'Wat de regering vorig jaar heeft gedaan, is geheel volgens de Grondwet. De Grondwet bepaalt dat als de staatsveiligheid in gevaar is, het OM kan worden gevraagd de vervolging te staken in een strafzaak. De regering heeft toen alle politieke partijen gehoord, evenals de veiligheidsdiensten. Of de staatsveiligheid in gevaar is als deze strafzaak tóch wordt voortgezet? Dat kan ik niet beoordelen. Daar ga ik niet over. Het gaat erom wat de regering vindt. Ik weet het, de tegenpartij zegt dat wat de regering heeft gedaan, inmenging is in een strafzaak die al loopt. En dat mag niet volgens de Grondwet. Maar wat is inmenging? De wetgever heeft dat nooit gedefinieerd.'

Irwin Kanhai, advocaat van Desi Bouterse, op de marinebasis bij Boxel waar het 8 Decemberproces in 2007 van start ging. Foto de Volkskrant/ Guus Dubbelman

Hugo Essed, advocaat van de nabestaanden van de 8 December-slachtoffers:
'Dit is een historisch moment. Stoppen van het proces komt neer op de rechtsstaat overboord zetten. Ik hoop dat de krijgsraad tot een beslissing komt - ze kunnen vandaag ook tot een uitstel besluiten - om de rechtszaak gewoon voort te zetten. In dat geval zal de militaire aanklager de gelegenheid krijgen alsnog zijn strafeis te houden. Ik ga ervan uit dat hij die ook houdt. Het is immers de hoofdtaak van het OM ervoor te zorgen dat wie de strafwet overtreedt, ook vervolgd wordt. Ongeacht de persoon.'

'Wij zien genoeg argumenten voor de krijgsraad, onder andere in de Grondwet en het Wetboek van Strafvordering, om het proces te hervatten. De regering heeft nu misbruik van haar bevoegdheid gemaakt. Artikel 148 van de Grondwet, waarop nu een beroep wordt gedaan om de vervolging te staken, wordt gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het is geschreven. De regering had het kunnen gebruiken uit het oogpunt van de staatsveiligheid, als er nog geen vervolging was ingesteld. Maar de vervolging van de verdachten is al lang geleden ingezet.'

'Op de tweede plaats richt het bevel van de regering om de vervolging te staken zich alleen tot het OM, niet tot de krijgsraad. Het is geen bevel aan de krijgsraad. Ten slotte is het bevel in strijd met de Grondwet, het OAS-verdrag, het Wetboek van Strafvordering en besluiten van het Hof van Justitie. Het hof heeft eerder besloten dat de vervolging van de verdachten gewoon moet worden doorgezet.'

'Of we bang zijn voor tegenacties van Bouterse als het proces wordt voortgezet? Dit is, na de Amnestiewet, de tweede aanval van de verdachten om het proces te stoppen. Het is inderdaad de hamvraag hoe de president zal reageren, vooral ook gezien zijn aanvallen tot nu toe op de rechters. De krijgsraad zou in zijn ogen staatsgevaarlijk bezig zijn. Ik hoop dat hij zal reageren met rechtsmiddelen, niet met machtsmiddelen of misbruik van zijn bevoegdheden. '

Advocaat Hugo Essed (rechts, zittend) vorig jaar tijdens de zitting van de krijgsraad waarop het OM vroeg de vervolging van Bouterse en de 24 andere verdachten te staken. Foto ANP/Pieter van Maele

15 slachtoffers

De 15 slachtoffers van de Decembermoorden waren de journalisten Lesley Rahman, Bram Behr, Frank Wijngaarde en Jozef Slagveer, de advocaten John Baboeram, Eddy Hoost, Kenneth Gonçalves en Harold Riedewald, de militairen Surindre Rambocus en Jiwansingh Sheombar, ondernemer Robby Sohansingh, oud-minister en eigenaar van radiostation ABC André Kamperveen, universiteitsdecaan Gerard Leckie en oud-parlementariër Sugrim Oemrawsingh.

Bouterse op campagne in het dorp Pikin Saron tijdens de verkiezingen van 2005. Vijf jaar later lukte het hem voor het eerst president te worden. Tussen 1980 en 1991 was hij, als legerleider, de machtigste man van Suriname. Foto de Volkskrant/ Guus Dubbelman
Meer over