ReportageDesi Bouterse

Suriname houdt de adem in nu Bouterse voor de rechter moet verschijnen

Komt het tot wanordelijkheden, zoals her en der in Paramaribo wel wordt gevreesd? De aanhangers van Desi Bouterse hebben in elk geval opgeroepen tot een mars op woensdag, als de president voor het eerst moet verschijnen bij de rechtszaak over de Decembermoorden.

De begraafplaats Sarwa Oeday, met achter de ingang het collectieve graf van slachtoffers van de Decembermoorden, onder wie Jiwan Sheombar.Beeld Foto Guus Dubbelman/de Volkskrant

‘Recht en waarheid maken vrij.’ In grote, trotse letters hangt de tekst boven de ingang van het kantoor van Hugo Essed, de advocaat van de nabestaanden van de Decembermoorden. Maar deze week is Suriname vooral in de ban van ‘intimidatie en leugen’. En alle zorgen voor de democratische rechtsorde die daarbij horen.

Veler ogen zijn gericht op de Mgr. Wulfinghstraat in de hoofdstad Paramaribo. Daar, in het gebouw dat onder meer de Krijgsraad huisvest, verschijnt voor de rechter woensdag iemand die eerder is veroordeeld tot twintig jaar cel, maar die tegenwoordig nog bekender is als president van de republiek.

Desi Bouterse dus. Hij kwam eerder tijdens het jarenlange proces tegen hem nooit opdagen, werd eind november bij verstek veroordeeld voor de moord op vijftien vooraanstaande Surinamers in december 1982, liet zijn advocaat toch ‘verzet’ aantekenen tegen het vonnis, en moet daarom, om dat vonnis niet onherroepelijk te laten worden, in persoon bij de behandeling van zijn zaak aanwezig zijn.

Begeleiding Bouterse

Maar Bouterse komt niet alleen – en daarin schuilt de grote zorg. De leden van zijn partij, de NDP, hebben laten weten hun leider op zijn tocht naar de Krijgsraad te zullen ‘begeleiden’, misschien wel met 15 duizend mensen. De vraag is dan of het woensdag nog rustig kan blijven.

De Surinaamse president Desi Bouterse reageert tijdens een persconferentie op zijn veroordeling van 20 jaar cel voor zijn aandeel in de Decembermoorden in 1982. Beeld ANP

Advocaat Essed meent van wel. ‘Betogen is een democratisch grondrecht. Een bekende sporter of een acteur tegen wie een proces loopt, mag zijn aanhang ook laten horen. Maar het moet wel ordelijk gaan. Er zijn dreigementen geuit, maar de NDP moet zich realiseren dat zij met wanordelijk gedrag zichzelf nog dieper in het vlees snijdt. De meerderheid van de Surinaamse bevolking wenst dit gedrag immers niet. Dat zou dan ook blijken bij de verkiezingen in mei.’

Vlam in de pan

Hugo Essed geeft toe dat ‘één heethoofd’, in de rechtbank of in de massa buiten op straat, al voldoende kan zijn om woensdag de vlam in de pan te laten slaan. Toch blijft hij goede hoop houden op een rustig verloop. Wellicht ook omdat via sociale media veel mensen die geen aanhanger van de NDP zijn, nadrukkelijk hebben opgeroepen om uit de buurt te blijven van de straten waar de getrouwen van de president zullen betogen.

Suriname is een relatief klein Zuid-Amerikaans land (het is vier keer groter dan Nederland), met niet al te veel mensen (zo’n 600 duizend). Maar het is bepaald geen sinecure als een zittend president voor de rechter verschijnt, vanwege diverse brute moorden die hij ruim 37 jaar eerder, destijds als legerleider na een staatsgreep, zou hebben gepleegd. Wat dit land gaat meemaken, is heel bijzonder.

In de aanloop is door NDP’ers de stemming opgezweept. Toen Desi Bouterse bekendmaakte in persoon aanwezig te zijn bij de behandeling van zijn ‘verzet’, maakte parlementslid Ramon Abrahams direct duidelijk dat zijn partij in staat is ‘de straat’ over te nemen. 

Zijn collega Silvana Afonsoewa meende haar loyaliteit aan de Surinaamse leider nog krachtiger onder woorden te moeten brengen. ‘Oppositie noch de Krijgsraad zal de show stoppen’, zei Afonsoewa als toelichting op de mars die de getrouwen samen met de president willen ondernemen. Zij ging nog een stap verder, door in de landstaal, het Sranantongo, de Krijgsraad te vergelijken met een ‘kleine aap’. Dat alles op even hysterische als denigrerende toon.

Democratisch recht

Daaraan wenst Afonsoewa een paar weken later niet meer herinnerd te worden. ‘We begeleiden de president’, zo zegt zij desgevraagd een aantal keer. Afonsoewa verwacht dat er veel mensen zullen komen, maar ook dat het rustig zal blijven. ‘Wij gaan daar niet heen om de mensen die er werken te storen, of lawaai te maken. We maken alleen gebruik van ons democratisch recht.’

Xaviera Jessurun is er niet gerust op. De Surinaamse activiste haalde zich eerder de hoon van de NDP op de hals door haar uitgesproken kritiek, maar laat zich hierdoor niet van de wijs brengen. ‘Natuurlijk heeft iedereen het recht om zich vreedzaam te uiten. Maar wat is nou precies hun doel? In mijn optiek zijn zij bewust intimideren en opruiend bezig, in een poging de rechterlijke macht in diskrediet te brengen.’

Advocaten Stanley Marica, Marja Vos en Hugo Essed, die de nabestaanden bijstaan, in de rechtszaal in Paramaribo.Beeld ANP

Met de dag gekker

Jessurun verwijst naar een breed verspreid bericht op WhatsApp, dat van de NDP-organisatie afkomstig zou zijn. Hierin staat onder meer dat de partij bij voorbaat een overheidsdienst opdracht heeft gegeven om de eventuele rommel op te ruimen. ‘Een oneigenlijk gebruik van staatsmiddelen’, meent zij. ‘Met geld van de Surinaamse burger dus. Wij mogen hun protest betalen, daar komt het op neer. Het wordt met de dag gekker.’

Opvallend is dat niemand heeft opgeroepen tot een tegenprotest. Het is tekenend voor de waardigheid die de nabestaanden van de slachtoffers van de Decembermoorden al zo lang weten te tonen. Volgens Hugo Essed, hun advocaat, zou een tegenactie vooral olie op het vuur gooien, ‘en daaraan bestaat niet de minste behoefte, want wij dienen de belangen van de nabestaanden binnen, ín de rechtszaal. Het zou idioot zijn om ons tot een confrontatie te laten verleiden.’

Desi Bouterse heeft op geen enkele manier rechtstreeks afstand genomen van eerdere intimiderende of opruiende uitlatingen over de zitting van de Krijgsraad deze woensdag. Maar hij heeft ook op geen enkele manier opgeroepen tot geweld. ‘Het zal mogelijk rustig blijven’, zegt Xaviera Jessurun. ‘Maar alleen al het feit dat NDP’ers dergelijke opmerkingen hebben kunnen maken. Hoe onfatsoenlijk kun je zijn?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden