Suriname herdenkt coup met tegenzin

Reportage..

Van onze verslaggever Stieven Ramdharie

PARAMARIBO Hugo Dompig (62) zocht het heil maar ‘boven’. ‘God gaat ons helpen, meneer, het gaat vandaag vre-se-lijk regenen’, voorspelt de oud-leraar die op een bankje bij de Surinamerivier het wel en wee van het land bespreekt. ‘We moeten deze dag wissen, vergeten. Mijn kinderen mogen niet weten wat er in 1980 is gebeurd.’

Hij verwijst naar de coup van dertig jaar geleden, toen zestien sergeanten onder leiding van Desi Bouterse een uit de hand gelopen conflict over vakbondsrechten in het leger aangrepen om een impopulair kabinet naar huis te schieten. Dompig, met stemverheffing tot de enige aanhanger van Bouterse in zijn ‘herenclubje’ aan de rivier: ‘Wees eerlijk; jij was toen niet tegen de coup, toch?’ De man zwijgt, de rest van de soos proest het uit.

Ook Otmar Rodgers (71), parlementslid, hoopt vurig dat ‘deze zwarte dag’, ooit gevierd als de ‘Dag van de Revolutie’, zo gauw mogelijk voorbij is. De fractievoorzitter van de regeringspartij Nieuw Front weigert nog altijd te praten over de maandenlange mishandeling tijdens zijn gevangenschap na de coup.

‘We moeten vooral lering trekken uit deze dag en onszelf niet in slaap laten sussen’, bezweert hij. ‘Want de boosdoeners uit die tijd lopen nog gewoon vrij rond.’

Oud-legerleider Bouterse (64) en zijn ‘kameraden’ zelf herdachten donderdag de staatsgreep met de verzuchting ‘We zijn oude kerels geworden’.

Hun kranslegging bij het ‘Monument van de Revolutie’ in de binnenstad van Paramaribo, op de plek van het destijds in brand geschoten hoofdbureau van politie, tekende de scherpe verdeeldheid in Suriname over een van de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van het land.

Terwijl honderden aanhangers van Bouterse, leider anno 2010 van Surinames grootste partij NDP, hem onthaalden als ‘Leider van de Revolutie’, zweeg het andere deel van de natie bij voorkeur over de coup die diepe wonden heeft geslagen in de samenleving. Er waren geen paneldiscussies op scholen of universiteiten, geen herdenkingen van de slachtoffers die in de militaire periode vielen. Jonge journalisten die van oud-militair Badrissein Sital (63) te horen kregen wat er in 1980 gebeurde, verzuchtten dat ze een ‘geschiedenisles’ kregen.

[Zie verder pagina 5, kolom 1]

Venetiaan: coup was desastreus
[Vervog van pagina 1]

Hoewel de NDP van Bouterse goed scoort onder jonge kiezers, cruciaal bij de verkiezingen van 25 mei, is er bijster weinig belangstelling onder de jeugd voor de herdenking van de staatsgreep van 1980.

Harvey Naarendorp, die minister was direct na de coup, had donderdag niet de behoefte ‘om op straat te springen’ en de machtsgreep van het leger te vieren. Maar hij wilde beklemtonen dat Suriname sindsdien meer woningbouw, een ziekenfonds en een succesvol staatsoliebedrijf heeft gekregen – Staatsolie verdiende in 2009 zo’n 247 miljoen dollar voor de schatkist. ‘De revolutie is wel degelijk zinvol geweest’, wil Naarendorp (69) maar zeggen. ‘Er is zeker pijn geleden. Maar er bestaan geen schone revoluties. Niet de Bataafse, niet de Amerikaanse.’

Op het presidentieel paleis denken ze daar anders over. ‘De staatsgreep is een verschrikkelijke fout geweest’, sneert president Ronald Venetiaan, die net jubilarissen van het energiebedrijf EBS in het zonnetje heeft gezet. ‘Het had een vernietigend effect: op de economie, op het onderlinge respect van de mensen.’

Het staatshoofd wijst op de vele mensenrechtenschendingen in de jaren na de coup. Ook Venetiaan, toen minister van Onderwijs, dook onder. Hij werd later onder huisarrest geplaatst. ‘Ze zijn toen grandioos in de fout gegaan’, zegt hij over de militairen.

Harry Kensmil (77), destijds topambtenaar, noemt de herdenking van donderdag ‘weerzinwekkend’. Hij zat zo’n 90 dagen in de gevangenis, samen met de toenmalige premier Henck Arron. Kensmil: ‘Ondanks alles moeten we de staatsgreep in onze geschiedenis bewaard houden. Deze tragische gebeurtenissen mogen zeker niet worden weggewist.’

Bouterse erkende tijdens de herdenking, die al jaren in kleine kring plaatsvindt, ‘dat ook wij fouten hebben gemaakt’. Om vervolgens de revolutionaire retoriek van weleer van stal te halen. ‘Oom Geffrey, laad het wapen’, grapte hij naar Ernst Gefferie, een van de weinige coupplegers die hem nog omringen. ‘We zijn oude kerels geworden, maar ik ben nog flex’, riep hij tot hilariteit van het publiek over zijn vitaliteit. Cruciaal, als kroon op het jubileum, zijn volgens hem de naderende parlementsverkiezingen. ‘We moeten die winnen. Anders moeten we de stekker eruit trekken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden