Surinaams erfgoed staat op instorten

Uniek in de wereld, zo noemt Unesco de houten binnenstad van Paramaribo. Toch staat het huis van Suriname’s bekendste verzetsstrijder, Anton de Kom, nagenoeg op instorten....

PARAMARIBO Op het monument voor de vervallen woning van Suriname’s grootste verzetsheld wordt geplast door honden en dronkelappen. Vanochtend kwam er nog een afgeladen bus met toeristen kijken. Uit Trinidad. Nederlanders zijn er bijna elke dag te vinden in de wijk Frimangron, op zoek naar het verwaarloosde krot.

Het geboortehuis van de in 1945 in Duitse gevangenschap gestorven verzetsstrijder, dichter, schrijver en nationalist Anton de Kom stond vorig jaar bijna in lichterlaaie na een brand bij de buren.

Op het erf, domicilie van drugsverslaafden en daklozen, kijkt Lesley Amstelveen (48) verrast op als hij Cees de Kom ziet. ‘Dit is nou de zoon van Anton de Kom, de schrijver van ‘Wij slaven van Suriname’, roept Amstelveen, op bezoek bij kennissen in de buurt, luid. Iedereen op het erf kijkt verrast op.

De Kom (79) wordt er verlegen van. Amstelveen: ‘Het is toch verschrikkelijk, meneer, hoe het huis van zo’n grote Surinamer er nu bij staat? Maar wij gaan allemaal helpen om het weer in orde te maken.’ De Kom: ‘Ik hoop dat het eindelijk van de grond komt. Het heeft lang genoeg geduurd.’

In elk ander land zou het huis, als eerbetoon aan een groot man, al lang in oude luister zijn hersteld. Niet in Suriname, al is wel ’s lands enige universiteit en een straat naar Anton de Kom vernoemd. Maar als het aan de Stichting Mooi Suriname ligt, een initiatief van Surinamers in Nederland, wordt de houten woning herbouwd en ingericht als museum.

‘Dit is eigenlijk het Anne Frankhuis van Suriname’, zegt voorzitster Gracia Wongsopawiro van Mooi Suriname. ‘Een belangrijk stukje erfgoed staat op instorten.’

De houten, koloniale bebouwing van Paramaribo is zo bijzonder, dat het precies vijf jaar geleden op de Werelderfgoedlijst van Unesco werd geplaatst. De lijst telt nu 850 gebouwen en gebieden in 141 landen. Maar hoe lang kan Suriname nog trots zijn op, zoals Unesco het noemt, ‘een uniek voorbeeld van het contact tussen Europa en de inheemse cultuur van Zuid-Amerika?’

Verwaarlozing, geldgebrek en het gevaar van branden vormen voortdurend een bedreiging voor de tientallen gebouwen in de binnenstad: van ministeries tot ’s werelds hoogste houten kerkgebouw: de kathedraal van Paramaribo. Al jaren is de verwaarloosde kerk een doorn in het oog van veel Surinamers. Een aantal panden is in de afgelopen vijf jaar opgeknapt, onder andere met Nederlandse steun, maar wie door de binnenstad loopt, ontkomt niet aan de talrijke verveloze gebouwen.

Maar ook andere historische panden elders in de stad, die niet op de Unesco-lijst staan en waarop Mooi Suriname zich richt, zijn in gevaar. Cees de Kom stapt voor het huis in Frimangron onwennig uit de auto. Het is er een komen en gaan, ook op het erf, van daklozen en verslaafden. ‘Toen we in 1933 terugkwamen uit Nederland, logeerden we in het huis’, vertelt hij. ‘Aan de overkant woonde een oom.’

Het verblijf van de politiek actieve De Kom, die streed tegen het koloniale gezag, was echter van korte duur. Vier maanden na zijn aankomst werd hij door de autoriteiten weer op een boot naar Nederland gezet. Anton de Kom zou Suriname daarna nooit meer zien.

In Nederland schreef De Kom ‘Wij slaven van Suriname’ en hij was actief bij vakbondsacties. Na de Duitse inval was De Kom, tot zijn arrestatie in 1944, actief in het verzet. Hij stierf in 1945 in Duitse gevangenschap in kamp Sandbostel.

Om op het huis te passen, mag een Guyanees in het huis wonen. ‘Gratis’, zegt De Kom. Mooie plannen zijn er de laatste jaren volop geweest om de woning op te knappen maar niets kwam van de grond. ‘De exploitatie van een eventueel museum, de bewaking, het kost allemaal wel geld’, zegt zoon Cees. ‘Geld dat we als familie gewoon niet hebben.’

‘Hoe oud ben je nou, oompje?’, vraagt Arnold Morman. De kleinzoon van ‘Tante Fransje’, de vroegere buurvrouw van Anton de Kom, is blij om Cees weer te zien. Hij woont in Nederland maar verblijft sinds kort tijdelijk in de buurt.

‘In Nederland zou dit toch nooit zijn gebeurd?’, vraagt Morman (44). ‘Dit huis heeft emotionele waarde voor Suriname en het had al lang door de overheid in ere hersteld moeten zijn. Maar het blijft bij praten.’ Cees: ‘Laat de gemeenschap maar het initiatief nemen.’

Morman schudt het hoofd terwijl hij het huis van top tot teen bekijkt. Zuchtend: ‘Voor de Surinamers is Anton de Kom van een voorbije tijd. Sterker, de kinderen van nu weten niet eens wie hij is.’

Voor Mooi Suriname moet een opgeknapt, in oude stijl herbouwd Anton de Kom-huis het visitekaartje worden. Er wordt naar geld gezocht, onder andere bij de gemeente Amsterdam dat al een Anton de Kom-monument in de stad heeft. ‘Eigenlijk zou dit pand’, verzucht Wongsopawiro, ‘ook op de Unesco-lijst moeten staan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden