Surinaams bankieren nog steeds populair

Kasmoni, kasisensi of kasi: benamingen voor het informele banksysteem waarmee Surinamers sparen of krediet opnemen. De traditie wordt ook in Nederland in ere gehouden....

Kenneth (40) wil een nieuwe auto. Daarom gaat hij binnenkort voor de vierde keer 'geld zetten in een kasmoni'. 'Het is een perfect systeem als je acuut geld nodig hebt en niet naar de bank wilt', vindt Kenneth. 'Dat is altijd zo'n gedoe met paperassen en rente.'

Kasmoni (spreek uit: kas money) voorziet Surinamers van krediet, een spaarpotje of een buffer voor zware tijden. Het systeem werkt als volgt: een kasvrouw - kasmoni is vooral een vrouwenaangelegenheid - benadert een groepje betrouwbare intimi die maandelijks geld in een pot stoppen. Die pot gaat elke maand naar één groepslid die dan rentevrij de beschikking heeft over een groot bedrag. De kasvrouw beheert de pot en is verantwoordelijk voor de betalingen. Zij spreekt af in welke volgorde iedereen het geld krijgt.

Het aantal maanden van de inleg is gelijk aan het aantal deelnemers. Bij twaalf personen is de duur van de kasmoni derhalve een jaar. Is de inleg honderd euro, dan komt er maandelijks 1200 euro in een pot. De eerste ontvanger is de 'kredietnemer'. Hij moet over de resterende elf maanden de andere deelnemers terugbetalen. De laatste ontvanger is de 'spaarder', want die heeft het bedrag in de voorgaande maanden al ingelegd. De andere deelnemers gebruiken hun kasmoni bijvoorbeeld voor de reparatie van een koelkast of voor een begrafenis in Suriname.

De kredietnemers zijn het voordeligst uit omdat ze direct veel geld tot hun beschikking hebben zonder daar rente over te hoeven betalen. Maar de spaarders lopen juist rente van de bank mis. Waarom dan toch aan kasmoni doen?

Adyubah (33) gebruikt kasmoni hoofdzakelijk als stok achter de deur. 'Bij de bank kun je altijd geld van je spaarrekening halen. Alleen als je het voor een aantal jaren vastzet, kun je er niet aankomen. Met kasmoni móet ik wel inleggen, anders krijgen de andere deelnemers niet betaald. Ik heb mijn inleg gebruikt voor vakanties naar de Antillen en Suriname.'

Sociologe Aspha Bijnaar (36) meent dat kasmoni vooral als investering wordt beschouwd. 'Zo kocht een meisje een saxofoon voor haar muziekopleiding. Een jongen kocht een naaimachine, voor zijn handeltje in persoonlijke decoraties op handdoeken.'

Bijnaar promoveerde op het onderwerp. Vorig jaar werd haar proefschrift bij Bert Bakker uitgegegeven - Kasmoni. Een spaartraditie in Suriname en Nederland. Eén op de drie Creoolse Surinamers in Nederland, ongeveer dertigduizend zielen, doen volgens Bijnaar aan kasmoni. Dat zou inhouden dat er, bij een maandelijkse inleg van gemiddeld 112 euro, zo'n 3,5 miljoen euro per maand omgaat in dit informele circuit.

Bijnaar verhuisde van de Amsterdamse grachtengordel naar de Bijlmermeer om zelf aan kasmoni te kunnen deelnemen. Surinamers reageerden uiteenlopend op haar boek. Eén man verdacht haar van spionage voor de bakra's (Hollanders). 'Er zijn twee dingen moeilijk te onderzoeken', verklaart Bijnaar. 'Seks en geld. Kasmoni is vooral bij mensen die een uitkering ontvangen, een gevoelige zaak.' Dat blijkt: in dit artikel wilden geïnterviewden hun achternaam niet vermeld hebben. Bijnaar: 'Maar niemand verdient eraan, behalve de kasvrouw.'

Die kasvrouw ontvangt, naast het eenmalige totaalbedrag, doorgaans 5 procent van de pot. Bij 1200 euro strijkt zij maandelijks dus 60 euro extra op. Kasvrouw Muriël (45) is naar eigen zeggen echter al blij met een bosje bloemen. 'Ik doe aan kasmoni mee uit nostalgie. Mijn deelnemers hebben allemaal goede banen. We doen het dus niet voor het geld, maar vooral om de traditie in ere houden.' Muriël zelf bekleedt een leidinggevende functie bij een bank. 'Ik spaar en beleg ook. En aan dat geld kom ik niet.'

Voor haar onderzoek deed Bijnaar veldwerk in Suriname en Nederland. Ze stuitte op frappante verschillen. 'In Nederland is kasmoni zakelijker en wordt vaker fraude gepleegd. Fraude veroorzaakte in de jaren tachtig een kleine crisis in de kasmoni-wereld.'

In die tijd kwamen Surinamers naar Nederland die niet goed met hun nieuw verworven rijkdom konden omgaan. Hun salaris was hoger dan in Suriname en ze rekenden zich al snel rijk. Door langdurige telefoontjes naar Suriname en bestellingen bij postorderbedrijven raakten ze zo diep in de schulden dat ze hun maandelijkse kasmoni-bijdrage niet meer konden opbrengen. Dus gingen ze er na betaling vandoor met de pot.

Dat is de zwakte van kasmoni: het systeem drijft op wederzijds vertrouwen en is daarmee fraudegevoelig. Als eindverantwoordelijke moet de kasvrouw desnoods haar sieraden verpanden of geld van haar kinderen lenen om het verduisterde geld op tafel te krijgen. Alles om het ergste te voorkomen: gezichtsverlies. 'Als ik maar even mijn twijfels bij iemand heb, mogen ze bij mij niet meedoen', verklaart kasvrouw Muriël met nadruk. Zij heeft zelf maar één geval van fraude meegemaakt.

'Vrouwen met gele leggings en gouden hakschoenen bijvoorbeeld, die de hele dag bij de Surinaamse bingohallen rondhangen, worden veelal gemeden', legt Bijnaar uit. 'Alleen de fatsoenlijke burgerij is welkom.' Maar ook de kasvrouw moet betrouwbaar, sociaal en vooral discreet zijn.

Ondanks de nadelen is het eeuwenoude systeem anno 2003 nog ongekend populair in Nederland. 'Mijn zoon van twintig wil ook meedoen', zegt Muriël. Tegenwoordig gaan betalingen via de bank, stellen kasvrouwen vaker contracten op en wordt de boekhouding per computer bijgehouden. 'Hoezo in een schriftje?', vraagt Muriël verbaasd. 'Ik heb voor mijn deelnemers gewoon een excel-bestandje aangemaakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden