Superzuster in Nieuwolda

In Nieuwolda is de dokter vervangen door een superzuster. Onder toezicht van de huisarts in een naburig dorp behandelt ze eenvoudige klachten van de dorpelingen....

door Noël van Bemmel

De laatste huisarts vertrok twee jaar geleden uit het Noord-Groningse Nieuwolda. Sindsdien moeten de circa zestienhonderd inwoners van het dorpje bij de Dollard in de auto stappen voor een diagnose. Of aankloppen bij de zogeheten nurse practitioner, een speciaal opgeleide verpleegkundige die een deel van de taken van een dokter heeft overgenomen.

Dat gebeurt al langer in de Verenigde Staten en in Engeland, maar in Nederland had Nieuwolda de primeur. Een jaar na de komst van de superzuster blijkt dat de inwoners het ontbreken van een huisarts in hun dorp morrend hebben geaccepteerd en dat de kwaliteit van de overgebleven zorg tot tevredenheid stemt.

Dat blijkt uit een rondgang door het dorp en uit een eerste onderzoek door twee artsen in opleiding.

Een bezoek aan de praktijk van verpleegkundige Aletta Hektor is een ontnuchterende ervaring. Op het raam van een grauw rijtjeshuis hangt een briefje: U kunt binnen zonder aanbellen. Een kale gang loopt door tot een keukentje waarin zes klapstoelen staan. De geiser is uit. Op het aanrecht een koffiezetapparaat en een radiocasetterecorder waaruit Radio Noord schalt.

We konden niets beter vinden, zegt Hektor in de tot praktijk verbouwde woonkamer. De ruimte, stelt zij, is slechts een dependance van de praktijk in het tien kilometer verder gelegen Siddeburen. De 33-jarige verpleegkundige heeft weliswaar een masterstitel op zak en ziet zelfstandig patiënten, maar dat gebeurt onder eindverantwoordelijkheid van dokter Takens aldaar.

Dat gaat als volgt: een Nieuwoldenaar belt de praktijk in Siddeburen. Daar informeert de arts-assistent naar de klacht en beslist of het een klusje voor de dokter of voor de nurse practitioner wordt. Bij gebrek aan richtlijnen hebben de partijen zelf besloten dat Hektor zich beperkt tot infecties van de luchtwegen, hoge bloeddruk, rugklachten en kleine ingrepen als het verwijderen van hechtingen. Kinderen onder de twaalf gaan sowieso naar de arts.

'Ik kan een eenvoudig lichamelijk onderzoek doen', zegt Hektor. Kloppen, luisteren, voelen. Soms bestelt zij een bloedtest of een foto. 'De patiënt krijgt van mij een werkdiagnose en een behandelvoorstel onder voorbehoud. Bijvoorbeeld antibiotica bij bronchitis. Maar de echte diagnose stelt Takens. Als die aarzelt, bel ik de patiënt 's middags weer op.'

Vandaar dat de verpleegkundige iedere patiënt kort nabespreekt met de dokter. Pas als die zijn fiat geeft, worden medicijnen besteld of verdere afspraken gemaakt. De Inspectie voor de Gezondheidszorg, die veel belangstelling heeft voor het project, prijst de consciëntieuze werkwijze, maar waarschuwt dat de patiënt niet verplicht kan worden naar een nurse practitioner te gaan.

De superzuster ontpopt zich als mogelijke oplossing voor het nijpende tekort aan huisartsen. Bovendien, zo lijkt het, is het efficiënter om eenvoudig routinewerk uit te besteden aan lager opgeleiden, zodat de arts zich kan concentreren op ernstiger klachten. Of wellicht minder snel afhaakt door een burn out. De patiënt krijgt daar meer aandacht voor terug.

Andere manieren om de huisarts te ontlasten, zijn het opleiden van zogeheten praktijkverpleegkundigen die ook taken kunnen overnemen, het oprichten van callcenters waar patiënten terecht kunnen met vragen, centrale huisartsenposten voor buiten kantoortijd en een ruimhartiger deurbeleid bij spoedeisende hulpafdelingen in ziekenhuizen.

Ik win per saldo zo'n vijf uur per week, zegt Takens. Zijn superzuster, schat hij, neemt circa 30 procent van de klachten uit Nieuwolda voor haar rekening. Dat percentage kan volgens hem omhoog naar 50 procent. 'Ik stel me voor dat zij op termijn ook diabetes gaat begeleiden, hartfalen controleert en patiënten begeleidt met een handicap of reuma.'

De meeste inwoners, blijkt uit een eerste enquête onder 220 patiënten, zijn tevreden over de geleverde zorg. Dat strookt met Brits onderzoek naar de kwaliteit van nurse practitioners. Vooral de extra tijd en aandacht worden in Nieuwolda gewaardeerd: vijftien in plaats van de gebruikelijke zeven minuten per consult. Geklaagd werd er vooral over de beperkte bevoegdheid van de verpleegkundige en de forse afstand naar een echte dokter.

Het begon met de brandweer, zegt akkerbouwer Paul Roelofs in zijn fraaie boerderij aan de rand van het dorp. Daarna verdwenen het postkantoor, de Rabobank, de huisarts en de slager. Als voorzitter van de vereniging Dorpsbelangen probeert Roelofs die onttakeling te keren. Hij dweept, net als veel dorpsgenoten nog met dokter Vos die dertig jaar lang ieders kwaaltjes kende en 's nachts gewoon in pyjama langskwam.

Dat is niet meer van deze tijd, erkent Roelofs. Een jonge opvolger haakte dan ook snel af. Na een sterfgeval, waarbij een waarnemer pas na anderhalf uur arriveerde, gingen ook provincie en gemeente op zoek naar een nieuwe dorpsarts. 'We hebben hard gezocht, maar meer dan een verpleegkundige zit er niet in.'

Ook andere inwoners hebben zich bij de situatie neergelegd. 'Het is beter dan niks', zegt een 80-jarige. 'Ik bel gewoon meteen 112', stelt een ander. Zij maakt zich meer zorgen om de privacy van patiënten. Als je in dat keukentje zit, hoor je ieder woord dwars door de muur heen. 'Waarom denk je dat die radio daar zo hard staat?'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden