Supervoedsel

In Praag spraken twee-honderd wetenschappers over voedsel en gezondheid, op zoek naar een oplossing voor de gevolgen van overconsumptie. Is de blauwe bes de remedie tegen overgewicht?

Maca klinkt te mooi om waar te zijn. Het lijkt op een uit de kluiten gewassen radijs, maar tegen de buitengewone krachten die het zou bevatten, kan geen radijsje op. De bestanddelen zorgen voor verjonging, kracht en versterking van het libido. Het plantje hoort tot de familie van de kruisbloemigen, net als supergroente broccoli.


Naturex, het bedrijf dat onderzoek doet naar de positieve invloed van maca op de lustbeleving, is door non-profitorganisatie ILSI Europe uitgenodigd om die resultaten te presenteren tijdens een driedaags symposium over voedsel en gezondheid in Praag. Er zijn ook sprekers, zoals John Milner, directeur van het Amerikaanse Cancer Institute. Hij toonde een lijst met supervoedsel dat volgens hem buitengewone eigenschappen bevat. Broccoli komt erop voor en soja, tomaten, spinazie, paddestoelen, knoflook, noten, blauwe bessen, geelwortel, groene thee en rode wijn.


Wetenschappers als Milner onderzoeken voedingsmiddelen en hebben in sommige gevallen bepaalde gezondheidseigenschappen ontdekt. Er zijn ook onderzoekers, vaak werkzaam voor de voedingsindustrie, die functional foods maken. Die bevatten behalve hun eigen voedingsstoffen ook gezondheidsbevorderende ingrediënten, zoals het drankje Yakult, dat probiotica bevat. De producent zegt erover dat het de darmflora verbetert. Over de gezondheidsclaim van dit middel bestaat twijfel, maar er is onmiskenbaar een markt voor. Consumenten willen geen ouderdomsklachten ontwikkelen en willen vooral niet ziek worden.


Tussen wetenschap en industrie bevindt zich een spanningsveld dat in Praag tot discussies leidde. Kan de industrie de consument voorlichten? 'Dat moet je aan ons overlaten en niet aan de commercie', zei de Franse voedingsdeskundige Christine Morand. Joshua Anthony van Campbell Soup was het daar niet mee eens: 'We zijn allemaal voedingsdeskundigen. De industrie en de wetenschap kunnen elkaar helpen en bijstaan, ook in de strijd tegen obesitas. We moeten het samen doen.'


Morand legde de vinger op de gevoelige plek. De industrie wil dat de mensheid op alle momenten van de dag eet, terwijl het aantal zieke mensen door overconsumptie toeneemt en hart- en vaatziekten, diabetes en kanker ontwikkelen. In Praag kwamen sommige voedingsmiddelen meermaals voor het voetlicht. Wellicht dat die in de toekomst als ziektebestrijders kunnen gaan fungeren.


1: Boter

De theorie is: Boter is gezonder dan margarine.


Hoe waarschijnlijk: Onwaarschijnlijk.


Voedingsdeskundige Johanna Dwyer schreef mee aan de Amerikaanse voedingsrichtlijnen en was vroeger fervent botertegenstander. Nu meent ze dat sommige gerechten gewoon beter smaken als ze in boter zijn bereid in plaats van in margarine. Dat een lang houdbare botervervanger in sommige gevallen slechte transvetten bevat, is juist, maar ze bevat ook toegevoegde vitamine D - en daar hebben Nederlanders nog al eens te kort aan (zie Vitamine D).


Functionele margarine

De theorie is: Botervervangers en drankjes met phytosterolen/-stanolen verlagen het cholesterolgehalte.


Hoe waarschijnlijk: Zeer.


Steeds meer mensen krijgen last van een te hoog cholesterolgehalte waardoor zij risico lopen op hart- en vaatziekten. Cholesterolverlagers (statines) werken verlagend. Sinds een paar jaar zijn smeersel en drankjes (als Becel pro activ) op de markt waaraan phytosterolen/-stanolen zijn toegevoegd. Het RIVM (Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu) veronderstelt dat plantensterolen cholesterol verlagen en daarmee het risico op hart- en vaatziekten. Het instituut deed onderzoek naar de kosteneffectiviteit. Het blijkt wel dat de kosten per gewonnen levensjaar hoger zijn dan bij gebruik van statines.


2: Vitamine D

De theorie is: Vitamine D voorkomt rachitis en ook kanker.


Hoe waarschijnlijk: Dat vitamine D goed is voor de botten is onomstotelijk bewezen, dat het kanker kan voorkomen, wordt onderzocht.


Vitamine D-tekort kan het gevolg zijn van onvoldoende inname in combinatie met te weinig blootstelling aan zonlicht. Een tekort leidt uiteindelijk tot aandoeningen die het bot verweken zoals rachitis bij kinderen en botontkalking, diebij oudere vrouwen veel voorkomt.


Op het moment is er veel aandacht voor andere functies van vitamine D en de rol ervan bij (preventie van) hart- en vaatziekten, auto-immuunziekten en (prostaat-)kanker. In Nederland wordt vitamine D toegevoegd aan halvarines en margarines. Vette vissoorten bevatten ook veel vitamine D.


3: Knoflook

De theorie is: Knoflook vertraagt de groei van tumoren.


Hoe waarschijnlijk: Zeer, volgens dr. Milner.


Knoflook (Allium sativum) is een plant uit de lookfamilie (Alliaceae). Hiertoe horen ook de ui en de bieslook. Knoflook bevat allicine, een antibioticum dat een reactie aangaat met diverse enzymen van bacteriën die daardoor hun werkzaamheid verliezen. John Milner ontdekte dat gehakte knoflook het enzym diallyl disulphide bevat, dat de groei van tumoren remt. Het advies van Milner: 'Kneus of hak de tenen en laat die een minuut of tien, vijftien liggen. Bereid in de tussentijd de andere ingrediënten.' Onmiddellijk verhitten maakt een bepaald kankerbestrijdend enzym ongedaan.


4: Vezels

De theorie is: Vezels bestrijden obesitas door hoge verzadiging.


Hoe waarschijnlijk: Ja.


Voedingsmiddelenbedrijf Roquette in het Noord-Franse Lestrem bedacht voor de Amerikaanse markt nomadic fibres, een vezelrijk verzadigend oplosbaar product dat nu wordt getest. Doorgaans bevat het voedsel in de VS veel koolhydraten en vetten en weinig vezels. Toepassing voor de Franse markt ziet Roquette niet direct. En er is meer rond vezels te doen. De afdeling Nutritional Sciences van de universiteit van Toronto in Canada onderzoekt het effect van het vezelrijke marine-boonpoeder (van origine een wit boontje) op de verzadiging. En de Spaanse boon (curruquilla) is onderzocht door het Institute of Food Science in Madrid: 'Deze boon is een aanrader voor patiënten met diabetes II.'


5: Kurkuma, koenjit of geelwortel

De theorie is: Kurkuma bestrijdt Alzheimer, kanker en artritis.


Hoe waarschijnlijk: Zeer. Op dit moment lopen meer dan vijftig onderzoeken naar de werking van kurkuma. Dat lijkt niet zonder reden.


Dit kruid wordt gewonnen uit de plant Curcuma Longa en wordt gemaakt van de wortel. De specerij is doorgaans afkomstig uit India en staat ook op Milners lijst. Biochemicus Sheril Daniel deed onderzoek naar curcumine, een van de stoffen die in kurkuma voorkomt. Hij schreef in 2004 dat Alzheimer in India nauwelijks voorkomt vanwege het veelvuldige gebruik van deze specerij. Sceptici menen dat de gemiddelde levensverwachting in India te laag is om deze ziekte te ontwikkelen.


6: Koffie

De theorie is: Koffie verkleint de kans op diabetes


Hoe waarschijnlijk:Zeer.


Brazilianen zijn fervente koffiedrinkers. Teresa H.M. da Costa onderzocht de werking van koffie op diabetes type II. Zij ontdekte dat onder koffiedrinkers in Brazilië - met een gematigde inname - diabetes type II niet voorkomt. Vroeger stond koffie in slecht aanzien, doordat koffiedrinkers ook rokers waren - en daardoor hart- en vaatziekten ontwikkelden.


7: Donker fruit

De theorie is: Donker fruit kan ingezet worden als ziektebestrijder.


Hoe waarschijnlijk: Zeer. Blauwe bessen zouden vormen van kanker tegengaan: van borstkanker tot kinderkanker.


De blauwe bes (Vaccinium myrtillus L) wordt getest als middel tegen maag- en darmziekten door de Universiteit van Kaiserslautern. Deze bes bevat veel polyphenolen en die werken ontstekingsremmend. Onderzoekers van de Universidade Católica Portuguesa ontdekten dat extracten van het blad van de blauwe bes meer antioxidanten bevatten dan in dezelfde hoeveelheid bessenextract. In de voedingswetenschap is donker fruit sowieso een inspiratiebron: de Koreaanse zwarte framboos wordt gebruikt bij obesitasonderzoek van het Plant Resources Institute uit Seoul. Van donkere fruitsoorten is sinds kort bekend dat ze carotenoïden bevatten, een stof die helpt kanker te voorkomen.


8: Broccoli

De theorie is: Broccoli remt groei tumoren.


Hoe waarschijnlijk: Zeer. Er is geen groente die zo veelvuldig wetenschappelijk is onderzocht - en nog.


Kankerspecialist John Milner is een broccolifan. Broccoli bevat glucosinolaten. Meerdere wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat broccoli de ziekte van Alzheimer zou tegengaan en dat glucosinolaten het lichaam tegen kanker beschermen.


Maca

De theorie is: De heilzame werking van maca op seksuele begeerte.


Hoe waarschijnlijk: Waarschijnlijk.


Maca of Lepidium meyenii Walpers groeit in de Andes in Peru. Sinds 1997 doet Naturex onderzoek naar 'de heilzame effecten van maca bij seksuele begeerte' en prijzen het aan als het vitaliteitsmiddel van de Inca's. De universiteit Cayetano Heredia in Lima heeft ook onderzoek gedaan naar de potentieverhoging door maca, zij waren zeer enthousiast over de resultaten. De verantwoordelijke stoffen (isothiocyanaten en glucosinolaten) komen vooral in de wortel voor, de bladeren bevatten die stoffen niet. De universiteit van Pittsburgh onderzoekt de werking van maca bij prostaatkanker.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden