Supersupporter

Wereldberoemd in Nederland is Hans van Zetten sinds dinsdag, toen hij Epke Zonderlands gouden turnoefening van euforisch commentaar voorzag.

Als hij 's nachts wakker werd, dacht turncommentator Hans van Zetten (63) maar aan één ding. Epke. De oefening met de drie vluchtelementen van Epke Zonderland. 'De tien nachten voor de finale was dat het eerste en enige waar ik aan dacht bij het wakker worden. Ik leef me in, hè, ik ben empathisch, dus als ik zoiets eenmaal in mijn hoofd heb, krijg ik het er niet uit. Dan lig ik dus een uur te woelen. Ik ben al meer dan vijftig jaar actief in de turnsport, als wedstrijdturner, coach, bondscoach en nu al 26 jaar als commentator. Ik weet waar de risico's liggen.'

U zag hem in gedachten al vallen.

'Jaha. Al bij het eerste vluchtelement, de Cassina. Dat-ie mispakt, en hangt aan één hand. Weg. Alles weg! Jaren werk. Of na het tweede vluchtelement. Of na het derde. En zelfs als dat zou lukken - wat een unieke prestatie zou zijn - was-ie er nog niet. Want dan moest dat vierde vluchtelement nog komen, die Gaylord 2. Daar zit een bottleneck, dat weet ik, daar zit een zwak punt, want hij moest van daaruit in die reuzendraai. Toen dát eenmaal goed ging, dacht ik: en nu die afsprong nog. Hij moet wel stáán, snap je? Zoveel elementen waarop het fout kon gaan. Aan de ene kant de kans dat je iets geweldigs neerzet, maar aan de andere kant de tientallen kansen...'

Op mislukking.

'Ja. Tsjónge. Wát een druk.'

Hans van Zetten is donderdag weer even thuis in Leersum, na elf dagen commentariëren - negen dagen turnen en twee dagen trampolinespringen - op de Olympische Spelen in Londen. Zondag versloeg hij samen met Dione de Graaf de sluitingsceremonie. Met de gouden medaille van Zonderland, dinsdag, beleefde Van Zetten het 'absolute hoogtepunt' in zijn carrière als commentator. Maar het ging in de dagen erna niet alleen over Zonderland. Het ging ook, en vaak, over Hans van Zetten. Hij werd geroemd vanwege zijn kundigheid en oprechte enthousiasme ('Ik ga helemaal uit m'n dak!'), hij was trending topic op Twitter, heeft een fanpage op Facebook en kreeg tientallen interviewverzoeken.

In de tuin in Leersum schudt Van Zetten het hoofd. 'Het is onwaarschijnlijk. Al die belangstelling die zich ineens op míj richtte. Het is leuk om complimenten te krijgen, of je nou bakker bent of commentator, maar het was zó overweldigend, dat ik dacht: ho eventjes. Het gaat om Epke. Epke is een meester aan de rekstok, en misschien ben ik een meester in het becommentariëren van zijn oefening, maar laten we die rolverdeling wel zo houden. Alle verzoeken voor een interview op televisie heb ik afgewezen. Ik wil niet afleiden van het beeld dat de televisiekijker van Epke heeft. Dat fantástische beeld, dat historische turnbeeld, dat is hij: Epke.'

Sprak u hem na afloop?

'Nee. Hij moest naar de mixed zone en ik moest de volgende finale verslaan. Vloer vrouwen. Drie keer diep zuchten en dan ga je weer verder. De winst van Epke was een bevrijding. Dat maakt het hoofd helemaal leeg. Heerlijk. Er waren al mooie momenten, in 2002 met Verona van de Leur en het Nederlands damesturnteam, in 2005 met Yuri van Gelder, Epke heeft al eerder voor hoogtepunten gezorgd. Maar dit sloeg echt alles.'

Verona van de Leur en Yuri van Gelder kwamen de afgelopen jaren allebei in opspraak. Van Gelder werd geschorst na cocaïnegebruik en Van de Leur verdient haar geld nu als webcamgirl. Raakt dat u?

'Jazeker, dat raakt me. Ik vind dat jammer. Op het moment dat je die kant op gaat, zoals Verona, ben je geen boegbeeld meer, geen inspirator voor de jeugd. En Yuri heeft natuurlijk zijn eigen glazen ingegooid. Dat is dom. Maar nu hebben we hém, Epke. De ideale ambassadeur voor de sport. Hij komt uit een heel goed gezin. Ik ben geen moment bang dat hij gekke dingen gaat doen. Geweldige knul.'

Heeft u uw eigen commentaar teruggeluisterd?

'Ik hoorde 's avonds bij Mart een stukje. En Gregory, mijn oudste zoon, liet me een filmpje zien op internet. De enige zin die ik me had voorgenomen om uit te spreken, was: 'In de komende minuut gaat het leven van Epke Zonderland veranderen.' Verder herinnerde ik me niks. Geen idee.'

Wat vond u bij het terugluisteren van uw eigen commentaar?

Denkt even. 'Passend. Het gaat niet zozeer om wat er gezegd wordt, maar om wat het teweegbrengt. Als commentator moet je dienen en deugen. Je dient de kijker en de sporter - die moet je aan elkaar verbinden.

'En je moet deugen, eerlijk zijn, altijd de waarheid zeggen. Ik heb een positieve invalshoek van de waarheid, gebaseerd op respect voor de sport en de sporter. Als ik de reacties op mijn commentaar hoor, denk ik: het is gelukt. Het heeft het beoogde effect gehad.'

U hebt ook wel eens kritiek gekregen vanwege wat u uw positieve invalshoek van de waarheid noemt. Zeker als het om Nederlandse sporters gaat, zou u teveel een supporter zijn en te weinig een objectief commentator.

'Ha! Het zou on-Nederlands zijn, heb ik gehoord. Weet je, ik zie mezelf niet als objectief verslaggever. Ik ga ervan uit dat alle Nederlanders hopen dat Epke wint. En niet die Chinees. Ik ben van dat leger supporters de verkenner. Ik zit ter plekke! Dus ik ben de supersupporter.'

U kleedde zich ook als supersupporter, met een rood-wit-blauw vlinderdasje en bretels met daarop de Friese pompeblèden.

'Alleen bij grote finales. Dan trek ik altijd keurig mijn witte overhemd aan. Het hangt nu daar.' (Wijst naar het wasrek.) 'Met een rood-wit-blauwe strik. Dan voel ik: dit wordt een bijzondere dag.'

Hoe bereidt u zich voor op zo'n finale?

Van Zetten pakt een plastic insteekmap. Erin zitten velletjes met, handgeschreven, alle resultaten van alle rekstokfinalisten van dinsdag. 'Ik heb van alle topturners een file. Dat doe ik al 26 jaar zo. Ik vul alles in met potlood. Deze moet ik nog bijwerken, zie je? Daarom zit het nog in het mapje. Daarna gaat het in de klapper en terug in mijn archief. Ik werk met lijstjes, niet met laptops. Kijk, dit is Epke. Dit zijn al zijn scores vanaf 2002.'

Dit mapje moet u niet kwijtraken.

'Nee! Zonder ben ik echt, eh... Gewoon niet kwijtraken dus. Dit gaat nooit in een koffer in het ruim van een vliegtuig, dit neem ik mee in de handbagage. Dit is mijn kapitaal.'

Tussen de oefening van Zonderland en de medailleceremonie door deed een euforische Van Zetten een oproep aan alle jongetjes van Nederland. 'Het kan dus! Ook al woon je in Nederland. Ga aan de slag! Ga aan het werk! Stel een doel!' Dat kwam spontaan, zegt hij.

Van Zetten was turner, coach en van 1980 tot 1986 bondscoach van het Nederlands vrouwenturnteam. Daarna werkte hij jarenlang bij Defensie, onder andere als docent commandovoering en als coördinator van de Defensie Topsport Selectie, waartoe ook Yuri van Gelder behoorde.

Het was vanzelfsprekend dat Van Zetten als klein jongetje ging turnen. Zijn vader was trainer en verenigingsleider bij de Zoetermeerse dorpsvereniging Pro Patria en behoorde in de jaren zestig tot de beste twaalf turners van Nederland. 'Tante Nel', was jeugdkampioen, en ook de moeder van Van Zetten turnde.

'Er was geen ontkomen aan. Ik had er trouwens ook niet aan wíllen ontkomen, want ik vond het hartstikke leuk. Ik was tweede van Nederland bij de jeugd, maar op mijn 18de liep ik tijdens een acrobatiektraining een blessure op. De sportarts zei: als we opereren is er 50 procent kans dat het beter wordt, en 50 procent kans dat het minder wordt. Niet opereren, dacht ik. Ik viel in een enorm zwart gat.'

Zag u voor die tijd een grote toekomst voor uzelf in het turnen?

'Tot mijn 10de wilde ik dominee worden, daarna gymleraar. Ik wilde naar de Academie voor Lichamelijke Opvoeding.'

Wilde u niet, bijvoorbeeld, naar de Olympische Spelen?

'Daar dachten wij toen niet aan. Er waren nog geen televisiebeelden, hè. Het was een andere tijd.'

Wat was er voor u als jongetje zo bijzonder aan het turnen?

'Je begint met een handstand. Daarna doe je een handstand-overslag, dan de flikflak, dan de arabier flikflak, dan de salto. Steeds nieuwe ontdekkingen en belevenissen. Een turnzaal is één grote speeltuin. Ik kan me nog herinneren dat mijn vader rond mijn 12de vond dat het tijd werd dat ik een vaste handstand leerde. Hij bood 25 gulden als ik 30 seconden in handstand kon blijven staan. Dus ik trainen, ik trainde me wezenloos. Na een week zei mijn vader: 'Het is nu 24 gulden geworden.' Elke week ging er een gulden af. Toen het 4 gulden was, kon ik het. Toen had ik het goede spiergevoel en de goede coördinatie.'

En 4 gulden.

'Maar later heb ik er meer geld mee verdiend! Ik ging het dak op bij mensen uit de buurt om voor een piekie een handstand te maken. Zo, dat was een hoop geld, toen! Ik liep gewoon tegen de regenpijp omhoog en deed de handstand.'

Piepjes uit de telefoon van Hans van Zetten. 'Dit is de 63ste sms die ik krijg. Ongelooflijk. Ik had 252 e-mails. O, deze is van mijn zoon: pap, ik eet niet mee.'

Doet u nog aan sport?

'Ik doe fitness. En ik tenniste, maar vorig jaar heb ik een voetblessure opgelopen. Mijn voorvoet bleef staan en de rest van mijn lichaam tordeerde naar rechts. Al mijn tenen uit de kom. Alles is operatief weer teruggezet, maar ik heb nog steeds veel pijn. Daarom loop ik nu op deze schoenen.' (Laat schoenen zien, sandalen met klittenband en een afgeronde zool.) 'Zelfs als ik 's nachts naar het toilet ga, loop ik op deze schoenen. Ik moet op 20 augustus nog een operatie ondergaan. De bedoeling is dat ik na verloop van tijd weer gewoon kan wandelen. Het is jammer, want ik vond tennis heel leuk. Fitness vind ik helemaal niet leuk, want daar zit geen beleving aan.'

Hoe lang blijft u nog commentaar geven?

'Zo lang mijn stem goed blijft, en zo lang ik niet gemakzuchtig word. Ik ben een perfectionist.'

U hoeft van de NOS niet met 65 jaar te stoppen?

'Volgens mij niet. Ik ga in ieder geval naar Sochi, naar de Olympische Winterspelen. Daar versla ik het kunstrijden op de schaats en het ijsdansen. En Epke heeft gezegd dat hij door wil tot de Spelen van Rio in 2016. Dat zie ik voor mezelf eigenlijk ook wel zitten.'

De NOS kan sinds dinsdag natuurlijk niet meer om u heen.

Glimlach. 'Ik sta nu heel sterk, hè?'

Geboren: 18 oktober 1948 in Leiden

Opleiding: HBS-B, Economische Wetenschappen, Officiersopleiding, Academie voor Lichamelijke Opvoeding

1965Tweede op het NK junioren olympische meerkamp

1970-1971Militaire dienst

1975-1980Docent lichamelijke opvoeding

1977-1980Coach van Jong Oranje en landelijk trainingscoördinator KNGV

1980-1986Bondscoach van het Nederlandse damesturnteam

1986-hedenSportcommentator voor de NOS

1987-2003Diverse functies bij Defensie

2001Ridder in de Orde van Oranje-Nassau

2003-2004Coördinator Defensie Topsport Selectie

2005-2011Gemeenteraadslid voor de VVD in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden