Supersaneerder Helgers: niet geliefd maar wel geslaagd

Hans Helgers stapt volgend jaar op als voorzitter van de CDA. Hij is geslaagd in zijn taak, de vermolmde CDA-fractie is grotendeels vernieuwd....

MILJA DE ZWART

'ALS HET CDA weer een partij wordt die als eerste ruikt, proeft en aan de vingertoppen voelt wat er onder kiezers leeft, ben ik als voorzitter gelukt.' Gelegd langs de meetlat die Hans Helgers zelf aanreikte in oktober 1994, voor zijn verkiezing, is de CDA-voorzitter mislukt.

Misschien was dat ook iets té ambitieus van de 'CDA-chef', zoals de oud-gevangenisdirecteur meesmuilend werd genoemd. Helgers heeft zich niet geliefd gemaakt als supersaneerder van de bijna failliete handel die het CDA na de dramatische verkiezingsnederlaag van 1994 was. Maar het deel van de mammoetoperatie waarvoor hij verantwoordelijk was, is wel geslaagd.

Bij zijn aantreden eind 1994 zette Helgers een paar plastic

reuzenoren op. Hij ging immers 'luisteren naar de mensen die zijn afgehaakt'. Behalve leuke plaatjes, leverde dat ook veel gesneer op. Het verhinderde Helgers niet de partij in te trekken, gesprekken te organiseren, telefonische spreekuren te beleggen om de CDA-achterban het hart te laten luchten.

Zo kwam vast te staan wat Helgers eigenlijk ook al wist toen hij aan zijn klus begon. Het CDA was vermolmd. De christen-democratische voorhoede bestond al tien jaar uit dezelfde gezichten. Het idee van 'we rule this country' lag zo 'diep in de genen' van de CDA-Kamerleden besloten, dat ze de oppositie als het strafbankje van de democratie beschouwden. En het antwoord was inhoudelijke en personele vernieuwing.

Een vliegende start maakte Helgers niet. Vlak na zijn aantreden liet hij zich in een interview in de Volkskrant ontvallen dat de fractie een betere afspiegeling moest worden van het christen-democratische electoraat, dat voor meer dan de helft katholiek is en voor maar eenderde protestants.

Niet alleen sneed Helgers, zelf katholiek, zo het in CDA-kringen gevoelige onderwerp van bloedgroepen aan. Ook riep hij de vraag over zich af wie het nu eigenlijk in het CDA voor het zeggen had. Helgers inspireerde de bescheiden (en gereformeerde) fractievoorzitter Enneüs Heerma tot de uitspraak: 'Ik ben de CDA-leider.'

Helgers had wel meer 'scharrelruimte' gewild als CDA-voorzitter, maar die werd hem niet gegund. Hij moest zijn excuses aanbieden aan Heerma, toen hij in december 1996 in Nieuwe Revu beaamde dat hij de selectie van 'een oudere heer met versleten denkbeelden' - Piet Bukman - voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer 'een gemiste kans voor het CDA' had genoemd.

Ook Helgers' verhouding met Heerma's opvolger Jaap de Hoop Scheffer liep averij op. Een week na het aantreden van de nieuwe CDA-leider riep de partijvoorzitter de 34 Kamerleden op 'functioneringsgesprek'. Wie langer dan twaalf jaar in de Kamer zat, kon het schudden. Wie niet uit de verf gekomen was ook. Zo kreeg de helft van de Kamerleden te horen dat ze wat Helgers betreft niet meer op de kandidatenlijst kwamen. Die zochten vervolgens steun bij De Hoop Scheffer, die zich overvallen voelde.

Maar Helgers had voor die overvaltactiek gekozen, omdat hij haast had. Hij hoefde geen 'luisterbeurten' in de partij te organiseren om de onvrede en het ongeduld op te snuiven. Het gistte in de achterban en het mikpunt was de fractie, Heerma voorop. De vraag wie het CDA moest aanvoeren bleef zo lang onbeantwoord, dat de ene na de andere CDA-coryfee zich in de discussie mengde.

Hoe sterk Helgers stond, bewijst de ploeg die op 19 mei in de Tweede Kamer aantrad. Helgers diende de soep heet op, en zo heet is zij ook gegeten. Veertien van de 29 CDA-Kamerleden, 48 procent, zijn debutanten.

Het CDA won er de verkiezingen niet mee, maar dat rekent Helgers niet tot zijn verantwoordelijkheid. 'Het is geen seconde in mij opgekomen om na te denken over mijn positie', was in mei zijn weerwoord tegenover degenen die zijn aftreden eisten.

De partijvoorzitter was er dan ook vanaf de eerste dag op voorbereid dat hij doelwit van criticasters zou zijn. 'Jongen! Je zult je nek moeten uitsteken en leren leven met kritiek', waarschuwde vader Helgers, toen hij in het najaar van 1994 hoorde dat zijn zoon CDA-voorzitter zou worden.

Milja de Zwart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden