Superreus jaagt buurtwinkel schrik aan

Voorzichtig duwt de 83-jarige dame haar boodschappentas op wieltjes voor zich uit. Ze is niet meer zo kwiek als 25 jaar geleden, toen ze in de Apeldoornse wijk De Mheen in een torenflat kwam wonen....

Nu nog wel. Straks, als een paar wijken verderop een megasupermarkt wordt gebouwd, verdwijnt háár winkelcentrum, heeft ze uit de buurt vernomen. De C1000, bloemist Bellaflor, dierenspeciaalzaak Henk Kluin; één voor één moeten ze er aan geloven, vreest ze. 'Ik zal u zeggen, dan raken wij ouderen echt gehandicapt.'

De Tweede Kamer gaf begin september het groene licht voor de vestiging van megastores. Sindsdien zoeken gemeenten, projectontwikkelaars en supermarktgiganten koortsachtig naar locaties voor de nieuwe mega supermarkten van vierduizend vierkante meter of meer - ongeveer drie keer zo groot als een gewone supermarkt. Er zou voor tweehonderd megastores plaats zijn in Nederland.

Het nieuwe beleid schrijft voor dat gemeenten zelf bepalen waar de superstores worden gevestigd. De provincie moet voorkomen dat gemeenten elkaar wegconcurreren in hun strijd winkelreuzen binnen te halen.

De detailhandel kenmerkt zich nu nog door een fijnmazige structuur, een hiërarchie van buurt-, wijk- en stadsdeelcentra. Onderzoek wijst uit dat de gemiddelde Nederlander op negen minuten afstand van een supermarkt woont. Maar dat zal mogelijk veranderen als de schaalvergroting in de detailhandel doorzet. Supermarkten moeten uitbreiden om winst te maken en de veeleisende consument wil uit steeds meer producten kunnen kiezen. Albert Heijn heeft al aangekondigd grootschalige supermarkten te bouwen met een breder assortiment - de verkoop van computers bleek eerder een succes.

Volgens het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) is de opkomst van de superstore onontkoombaar. Het CBL steunt deze ontwikkeling, mits de megasupermarkt op een locatie wordt gevestigd waar bestaande wijkwinkelcentra er geen last van hebben. Nederland moet ontwikkelingen zoals in Frankrijk zien te voorkomen. Daar werd in 1963 naar Amerikaans voorbeeld de eerste hypermarché gevestigd. Die trok koopkracht weg uit de wijken, waardoor bestaande winkelcentra verpauperden.

In Apeldoorn woedt een exemplarische strijd over deze kwestie. In een paginagrote advertentie in de Apeldoornse Courant verzetten ondernemersverenigingen zich vorige week tegen de komst van een megastore. Wethouder T. Kuijpers van Economische Zaken zoekt naar mogelijkheden het Omnisportcentrum - een 85 miljoen gulden kostend project mét atletiek- en baanwielrenhal - financieel dekkend te krijgen. Oplossing: een superstore onder het complex.

Zo'n zware concurrent betekent de nekslag voor de ondernemers in Apeldoorn-Oost, weet G. Bredewout, voorzitter van de Federatie Apeldoornse ondernemers. 'Wij zijn niet tegen de komst van een megastore, maar wel tegen de locatie', legt hij uit. De superstore komt in Apeldoorn-Oost precies tussen vier bestaande wijkwinkelcentra te liggen. Een ervan, Het Fort, is in aanbouw en ligt op nog geen halve kilometer van de geplande megastore.

Onderzoek wijst uit dat een aantal winkelcentra mogelijk moet sluiten als de gemeenteraad akkoord gaat met de nieuwe superstore. 'De huidige wijkwinkelstructuur wordt om zeep geholpen als de gemeente niet zoekt naar een andere locatie voor de megastore', zegt Bredewout. De ondernemers merken nu al de nadelige gevolgen. De renovatieplannen voor de centra Eglantier en De Mheen liggen in de ijskast, omdat investeerders wachten op de komst van de megasupermarkt.

Volgens wethouder Kuijpers (VVD) moeten de ondernemers niet zeuren. De Gelderse gemeente telt nu ruim 153 duizend inwoners. Als de groei doorzet, zijn dat er in 2020 ongeveer 170 duizend, ondermeer door nieuwbouwwijken in Oost. Dit stadsdeel kan een megastore goed gebruiken, vindt Kuijpers. Als een winkelcentrum moet worden gesaneerd door de komst van de megastore, is dat een natuurlijk proces dat al in gang was gezet, oordeelt hij.

Niet alleen de supermarktondernemers voelen zich bedreigd. Bloemist C. van de Meijden van Bellaflor voorziet een domino-effect. Als de wijksuper verdwijnt, volgt de middenstand. Daarnaast hebben de grote supermarkten al laten zien dat ze met gemak de branchegrenzen laten vervagen. Hij voorspelt dat de megastore ook chique boeketten met sierlijke linten zal verkopen.

De senioren uit De Mheen zijn bang dat met het verdwijnen van de wijksuper de leefbaarheid van de buurt verslechtert. In een brief aan de gemeente ('we zijn aangewezen op winkels dicht in de buurt') hebben ze geprotesteerd tegen de megastore. De wethouder heeft evenwel geen medelijden. 'Bejaarden? We doen net of ze allemaal zwak, ziek en blind zijn. Het gros vindt zijn weg wel naar een andere supermarkt, bijvoorbeeld met de auto.'

Bovendien wil de consument een grote supermarkt om te kunnen fun-shoppen, zegt Kuijpers. 'Men zal profiteren van de eerlijke concurrentie. Alle grote ketens staan in de rij voor de megastore in het Omnisportcentrum.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden