Supermarktpastorale

Er is volop vraag naar biologisch eten in Amerika. Zelfs in de schappen van Wal-Marten Safeway ligt organic food....

‘Farmstand’, boerderijverkoop, staat er op het houten bord langs de Carmel Valley Road die door de groene vallei slingert, 200 kilometer zuidelijk van San Francisco. Open, staat er op een apart bordje voor de zekerheid bij.

Het weggetje voert naar een houten gebouwtje met een grijs pannendak. Op de veranda staan vrolijke oranje pompoenen uitgestald, de balustrade is overwoekerd door bloeiende Oost-Indische kers. Uit de open deur klinkt vrolijke latino-muziek. 19 dollar kost een T-shirt met de tekst Organic Food to live by in het winkeltje, dat is volgestouwd met thee, ontbijtgranen, kazen, sappen, koekjes, granen, chips – allemaal biologisch.

Maar de grootste schat ligt in de koelvitrine die de hele achterwand beslaat: knalrode tomaten, bundels groene asperges, goudgele aardappelen, paprika’s, paddenstoelen, wortels en sla in alle kleuren van de regenboog, van frisgroen tot pimpelpaars. Delicious organic produce staat er boven. Fresh from our farm fields to you.

Niet alles, maar toch wel het meeste is afkomstig van eigen akker, zegt Mark Marino (50), die er met zijn bruine petje en groene fleecejack jonger uitziet dan hij is.

Het is een tikje kil vandaag, beaamt hij met een blik naar de grijze wolken boven de heuvels. Zo is het hier meestal. Een tikje vochtig, niet te heet, dankzij de koude zeewind die van de Indische Oceaan komt. ‘Perfect weer voor sla. Sla houdt van vocht en niet van hitte.’ Niet voor niets staat dit gebied bekend als de ‘slakom’ van de Verenigde Staten.

Een Amerikaanse boer voor zijn boerderijwinkel in een van de vruchtbaarste gebieden van Californië. Niks bijzonders. Schijn bedriegt wel vaker, maar in dit geval heel erg. Want het bedrijf dat achter dit kneuterige boerderijwinkeltje schuilgaat, is Earthbound, de grootste biologische landbouwonderneming ter wereld, goed voor driekwart van alle biologische sla die in de VS wordt verkocht. Achter Mark staan 1.200 werknemers.

Earthbound is een voorbeeld van een nieuw fenomeen in de VS: Big Organic, de opkomst van grote, professioneel gerunde, semi-industriële biologische bedrijven die weinig meer gemeen hebben met de kleinschalige, ideologisch geïnspireerde alternativo’s waar het ooit mee begon.

Organic, zoals ‘biologisch’ in de VS heet, is de snelste groeier in de Amerikaanse voedselindustrie. De verkoop van biologisch eten stijgt jaarlijks met rond de 20 procent, de omzet van 2007 wordt geschat op bijna 11 miljard euro – 3 procent van de totale voedselmarkt en een verdubbeling vergeleken met vijf jaar geleden.

Supermarktgiganten als Wal-Mart en Safeway leggen biologische producten in hun winkels. Een aansprekend voorbeeld is de komeetachtige opkomst van de in biologisch eten gespecialiseerde winkelketen Wholefoods. Wat in 1978 begon met een winkeltje in Austin Texas, is nu een concern met 270 vestigingen in Amerika en Groot-Brittannië, 53 duizend werknemers en een omzet van 4,2 miljard euro in 2007.

Maar met het grote geld doen ook de bijbehorende normen en waarden hun intrede, ontdekte schrijver Michael Pollan tijdens de research voor zijn boek The Omnivore’s Dilemma waarin hij eten terug traceert naar de bron.

Rosie, de biologische braadkip die hij bij Wholefoods kocht, blijkt haar leven te slijten in een gigantische kippenschuur met twintigduizend andere Rosies die alleen de laatste twee weken van hun korte leven buiten mogen lopen, maar dan niet meer durven.

Melk van Horizon, dat de helft van de Amerikaanse markt voor biologische zuivel beheerst, komt van koeien die net als in de conventionele sector boven op elkaar staan en sporadisch een wei zien. Achter de romantische ‘supermarktpastorale’ van Wholefoods gaat een organic industrial complex schuil, dat in veel opzichten weinig verschilt van zijn gangbare concurrenten, spot Pollan.

De voedingsindustrie heeft een stevige voet tussen de deur van de biologische sector, schrijft Samuel Fromartz in Organic, Inc. (2006). De 38 grootste biologische voedselbedrijven in de VS zijn eigendom van multinationals als Coca-Cola, Kellog’s, Danone, General Mills, Kraft en Sara Lee.

Grote bedrijven die het klappen van de zweep kennen en dankzij succesvolle lobby’s hun eigen standaarden hebben weten door te drukken. Met als gevolg dat er nu biologische tv-dinners en snackrepen zijn, die 38 kunstmatige toevoegingen mogen bevatten om toch nog biologisch te heten.

Earthbound is een schoolvoorbeeld van waar groei toe kan leiden. In 1984 kochten Drew en Myra Goodman, twee New Yorkers die elkaar op de universiteit van Berkeley in Californië leerden kennen, een boerderijtje in Carmel Valley. Ze verdienden wat bij met de teelt van frambozen die ze verkochten op straat en aan restaurants.

Op verzoek van koks gingen ze biologische babysla (jonge slablaadjes) verbouwen. Op een dag liet hun grootste afnemer het afweten en bleven Drew en Myra met een hoop sla zitten. Ze stopten de slablaadjes in gesealde plastic zakken die ze aan winkels in de buurt verkochten.

Het Californische publiek, dat net in de ban begon te raken van natural food sprong er bovenop. Het was de start van een biologisch succesverhaal. Babysla bleek een gouden greep: het staat minder lang op het veld en behoeft dus ook minder werk, maar brengt veel meer op dan gewone sla.

Drew en Myra breidden uit. Ze kochten bedrijven op, sloten contracten met boeren in Californië, Arizona, Mexico, Washington, Oregon, Canada en Chili. Een kwart eeuw na de oprichting heeft Earthbound een omzet van 285 miljoen euro; het bedrijf levert aan acht van de tien supermarkten in de VS. Sla is nog altijd de core business.

Het hoofdkantoor staat in San Juan Bautista, een uurtje ten noorden van Carmel Valley. Daar staat ook de grote gekoelde fabriek waar wekelijks 1,2 miljoen kilo sla geplukt, gewassen en ingepakt wordt om met vrachtwagens door het hele land vervoerd te worden.

Een distributieketen waar weinig biologisch aan is, schrijft Pollan. Hij rekende uit dat voor elk bakje sla dat bij Wholefoods in New York ligt 4.600 calorieën fossiele brandstof worden verbruikt, ofwel 57 calorieën per calorie sla.

Een beetje flauw, zegt Earthbound topvrouw Tonya Antle, want sla bevat van nature nou eenmaal weinig calorieën. ‘En trouwens: die vrachtwagens rijden anders ook door het land, nu zijn ze tenminste gevuld met onze geweldige biologische producten.’

De vicepresident van Earthbound houdt ook kantoor in San Juan Bautista. Maar ze ontvangt haar bezoek liever in de knusse boerderijwinkel in Carmel Valley. Antle (52), net als farmer Mark gestoken in een Earthbound-fleecejack, is een veteraan in de biologische wereld. Begin jaren tachtig had ze een biologisch fruitbedrijf met haar man. Tien jaar geleden, na haar scheiding, stapte ze over naar Earthbound. Denk niet dat het succes is komen aanwaaien, zegt Antle. Ze hebben zich bij de supermarkten moeten binnenvechten .

‘Die wilden ons aanvankelijk helemaal niet hebben. We hebben van deur tot deur moeten gaan om ze te overtuigen. En als je eenmaal binnen bent, moet je zien dat je er blijft. We moeten zeven dagen per week in de supermarkt liggen, 24 uur per dag.’ Seizoensgebondenheid, een van de grondbeginselen van de ‘oude’ biologische sector, is een luxe die ze zich niet kunnen permitteren.

‘Wíj geloven wel in seizoenen, maar de consument niet. Die wil het hele jaar door onze lentemix eten.’ Om constante aanvoer te hebben, teelt Earthbound in twee klimaatzones. Van april tot november komt de sla uit Californië en van november tot april uit Arizona.

Wholefoods heeft een revolutie ontketend in de biologische wereld, zegt Antle. Voor die tijd was biologisch iets voor hippies. Het nieuwe ideaal is biologisch voedsel voor iedereen tegen betaalbare prijzen en overal verkrijgbaar. ‘Als je de massa wilt bereiken, moet je in de supermarkt liggen.’

Daarbij worden gangbare kapitalistische methoden niet geschuwd. Earthbound wordt verweten dat het concurrenten hardhandig uit de markt heeft geprijsd. Antle reageert kribbig. ‘Ik vind dat we het geweldig hebben gedaan. We hoeven ons niet te schamen voor ons succes. We zijn groot geworden dankzij onze klanten. Ik ben vaak voor zaken op reis. Als mensen Earthbound op mijn jack zien, steken ze hun duimen op: We love you guys, roepen ze dan.’

Puristen als Pollan die lokale productie net zo belangrijk vinden als biologische productie hebben gemakkelijk praten, zegt ze. ‘Hier in Californië (Pollan woont in Berkeley, red.) kun je het hele jaar door groente verbouwen. Maar in de Midwest groeit in de winter niks. En welke moderne huisvrouw heeft er tegenwoordig nog tijd om in te vriezen en in te maken? Ik niet.’

Wat is het alternatief?, zegt Antle retorisch, terwijl ze naar de velden om zich heen kijkt. ‘Als wij deze akkers niet zouden bewerken, zaten hier conventionele bedrijven met hun kunstmest en pesticiden de boel te vervuilen. Dat maakt me pas echt verdrietig.’ Vergeleken met een gangbaar landbouwbedrijf, dreunt Antle op, gebruikt Earthbound op jaarbasis 167 ton pesticiden en 5.400 ton kunstmest minder en bespaart zo 7,6 miljoen liter olie.

Als de vicepresident is vertrokken, biedt Mark een rondleiding aan over de 46 hectare die hij bebouwt. Mark is het boegbeeld van Earthbound. Hij is ‘farmer Mark’ aan wie klanten op de website vragen kunnen stellen.

Hij wijst naar de insectentuin en showt vol trots zijn jonge sla, hoog opschietende kardoen en de artisjokken. De Carmel Valley-boerderij is een proefbedrijf. De groenten worden verkocht in de boerderijwinkel en aan restaurants in de buurt.

Myra en Drew wonen nog altijd in de buurt, vlakbij filmster Clint Eastwood van wie ze dit land pachten. ‘Aardige vent. Hij komt wel eens met zijn kleinkinderen op onze insectenwandelingen.’ Mark heeft geen moeite met kritiek van mensen als Pollan. ‘Het houdt ons scherp.’

Mark werd in zijn studententijd aangetrokken door de biologische landbouw – mede door de vrouwen die met blote borsten door de velden liepen (‘Maar schrijf dat maar niet op’). Begin jaren tachtig had hij een boerderij in Kansas.

‘Ik was idealistisch. Maar het was een hard leven, niemand gaf een zier om biologische landbouw.’ Hij redde het niet, Myra en Drew wel. ‘Ze zijn ongelofelijk slim’, zegt Mark. ‘Maar ook oprecht en idealistisch. Ze doen wat ze zeggen: They walk the walk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden