analyse

Supermarkt Dirk, die graag stunt met ongezond voedsel, wil lagere btw op groente en fruit. Is dat hypocriet?

Voedingswetenschappers, gezondheidsfondsen en groentetelers hebben er een onverwachte medestander bij. In aanloop naar de verkiezingen pleit superketen Dirk van den Broek voor het verlagen van de btw op groente en fruit naar 6 procent.

Volgens Dirk-directeur Marcel Huizing is een belastingverlaging de enige manier waarop hij nog verantwoord met de prijs van groente en fruit kan zakken, zonder boeren tekort te doen. Beeld ANP
Volgens Dirk-directeur Marcel Huizing is een belastingverlaging de enige manier waarop hij nog verantwoord met de prijs van groente en fruit kan zakken, zonder boeren tekort te doen.Beeld ANP

Tot veler verbazing ging het tarief in 2019 omhoog naar 9 procent, uitgerekend rond de tijd dat het kabinet ook met plannen kwam om overgewicht tegen te gaan.

De btw-verhoging trof destijds al het voedsel, maar ‘is voor groenten en fruit niet meer te verdedigen’, zegt Dirk-directeur Marcel Huizing twee jaar na de tariefswijziging. Om de politiek in beweging te krijgen, is hij de petitie Detijdisrijp.nl gestart.

Stunten met ongezond eten

Dat de btw-verhoging teruggedraaid moet worden, daarover verschilt hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell (Vrije Universiteit) niet van mening. Maar het stoort hem wel dat juist een supermarkt dit als oplossing aandraagt om het prijsverschil tussen gezond en ongezond te verkleinen.

‘Supers moeten het probleem niet buiten zichzelf leggen en doen alsof het prijsverschil de schuld is van de politiek’, zegt Seidell. ‘Het zijn de supermarkten die vooral met ongezond eten stunten. Dirk is daarop geen uitzondering.’

Seidell wijst bovendien op het geringe effect van de voorgestelde btw-verlaging. ‘Twee zakken chips voor de prijs van één is een korting van 50 procent’, zegt hij. ‘Een btw-verlaging op groente en fruit van 9 naar 6 procent is centenwerk. De tweede bloemkool gratis, dat helpt.’

Huizing zegt dat ze bij Dirk met groente en fruit ook geregeld ‘diep gaan’ in prijs. ‘De enige manier waarop wij nog verantwoord kunnen zakken, zodat boeren het ook nog trekken, is door een belastingverlaging.’ Huizing vindt dat hij deze oproep kan doen, hoewel zijn eigen bedrijf met primair ongezonde aanbiedingen bijdraagt aan het prijsverschil.

Obesitaspolitie

Zo blijkt uit recent onderzoek onder de grote superketens, uitgevoerd door Questionmark, dat Dirk de meeste ongezonde aanbiedingen heeft in zijn reclamefolders. Gemiddeld over alle supers bleek 82 procent van de aanbiedingen in de folders buiten de Schijf van Vijf te vallen.

‘We zijn ons er van bewust dat we hier nog stappen moeten zetten', zegt Huizing. ‘In aanvulling op onze huidige initiatieven om gezonde keuzes te stimuleren, zoals de scherpe prijzen op verse groente en fruit.’ Maar, zegt Huizing ook over het ongezonde aanbod van zijn winkels: ‘Wij zijn niet van de obesitaspolitie. Mensen hebben een vrije keuze.’

Huizing krijgt enige bijval van consumentenwetenschappers Ellen van Kleef en Hans Dagevos (beiden Wageningen Universiteit). Ook zij vinden dat alle superketens meer kunnen doen om de gezonde keuze gemakkelijker te maken, maar wijzen erop dat Dirk het nog relatief goed doet. Zo verkoopt de super geen snoepgoed meer aan de kassa en stunt hij niet met energiedrankjes.

‘Als als er een club is die iets mag roepen, dan zij’, zegt Dagevos. ‘Maar laten ze het hier vooral niet bij laten en hun voorlopersrol uitbreiden’, zegt Van Kleef.

Een vloedgolf van welvaartsziekten

Hoogleraar Seidell hekelt vooral het ontbreken van een integrale aanpak bij het vraagstuk over gezonde voeding. De een doet wat tegen kindermarketing, de ander haalt snoep weg bij de kassa en een derde heeft gezonde recepten in de winkel liggen. Volgens Seidell is het punt bereikt waarop overheid en bedrijfsleven alle mogelijke middelen moeten inzetten – inclusief het zwaarder belasten van ongezonde producten – om gezonder eten te bevorderen.

Er komt een ‘vloedgolf van welvaartsziekten’ op ons af, waarschuwt de hoogleraar. Het groeiende probleem van overgewicht, is na roken inmiddels de belangrijkste oorzaak van chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten en diabetes type 2. ‘Bij een naderende overstroming moet je zoveel mogelijk zandzakken neerleggen', zegt hij. ‘Nu legt ieder zijn eigen zakje maar ergens neer, ten onrechte denkend dat het wat zal helpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden