Superhormoon is misschien wel een watje

Je blijft er jeugdig bij en het beschermt tegen tal van ziekten, zeggen enthousiastelingen over het 'moederhormoon' DHEA. Maar onderzoekers waarschuwen voor te hoge verwachtingen....

SUZANNE BAART

EEN DOORBRAAK, noemen sommigen de ontdekking van het hormoon DHEA. Met het klimmen der jaren produceert het lichaam er steeds minder van - waarna (ouderdoms)ziekten toeslaan - maar wie extra DHEA slikt, blijft jong en energiek, zo heet het.

Bovendien verhoogt DHEA de geslachtsdrift en de vruchtbaarheid. Het beschermt tegen kanker, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, suikerziekte, MS, ME, Parkinson, Alzheimer en botverlies. Bij HIV-positieven daalt het aantal virussen drastisch. En je kunt er ook van afvallen zonder een dieet te volgen, zo luiden de claims.

In Amerika is DHEA (dihydroepiandrosteron) een nieuwe rage in de speurtocht naar gezondheid en de eeuwige jeugd. In 1994 werd DHEA in de VS vrijgegeven, zodat de pil nu zonder recept te koop is als voedingssupplement. Er mogen alleen geen gezondheidsclaims aan worden verbonden.

DHEA wordt geproduceerd door de bijnieren. Het is het meest voorkomende hormoon in het lichaam en levert de bouwstenen voor andere hormonen, zoals testosteron bij mannen en oestrogeen bij vrouwen. Vandaar de benaming 'moederhormoon'.

Die benaming ten spijt is het een zwak mannelijk hormoon, dat vóór de geboorte, rond het achtste levensjaar en in de puberteit in hoge concentraties in het lichaam voorkomt. De echte piek ligt echter daarna: tussen het twintigste en dertigste levensjaar, wanneer de bijnieren dagelijks dertig tot vijftig miiligram ervan aanmaken. Wat niet wordt gebruikt, verlaat het lichaam in de urine.

Na het dertigste jaar neemt de productie jaarlijks met gemiddeld 2 procent af. Hoewel er grote verschillen kunnen bestaan tussen personen, is er rond het 75ste jaar meestal niet meer dan 10 tot 20 procent over van de DHEA-productie uit de jonge jaren.

Wat betreft publiciteit past DHEA in de reeks van oestrogenen, groeihormonen en melatonine. Internet staat bol van ronkende aanprijzingen. Behalve de serieuze, wetenschappelijke artikelen worden er populaire boeken gepubliceerd met titels als The DHEA Breaktrough. Daarin staan adviezen over het slikken van het 'superhormoon', dat een einde zou maken aan alle narigheden die schijnen te horen bij ouder worden. Look younger, live longer, feel better.

Maar er wordt ook gewaarschuwd tegen al te hoge verwachtingen en er wordt gewezen op mogelijke, nog onbekende gevaren voor de gezondheid bij langdurig gebruik. Zo is in de Verenigde Staten het National Institute on Ageing (NIA) - een onderdeel van de National Institutes of Health - net een publiekscampagne begonnen tegen het ongebreideld en langdurig slikken van DHEA-pillen. Voor dat doel hebben de Amerikanen een speciaal, gratis telefoonnummer opengesteld waar informatiemateriaal kan worden aangevraagd.

Het NIA wijst op het ontbreken van voldoende, goed en langdurig wetenschappelijk onderzoek. Het wil waarschuwen tegen bijwerkingen die wellicht pas na jaren gebruik kunnen optreden. Er is nauwelijks iets bekend over de rol die het hormoon speelt in ons lichaam, zegt het instituut. Ook weet men niet welke dosering effectief is en de minste bijwerkingen heeft. Als gevolg van de vrije verkoop en het ontbreken van medische begeleiding bestaat er kans op overdosering, al noemen sommigen dat net zo ongevaarlijk als het slikken van wat extra vitamine C.

Langlopend en gecontroleerd wetenschappelijk onderzoek is de beste manier om erachter te komen of DHEA effect heeft en of er ernstige bijwerkingen zijn op de langere termijn. Nu is er alleen kortlopende research. Voor die korte termijn zijn er geen ernstige bijwerkingen bekend, al moeten bijvoorbeeld mannen die lijden aan prostaatkanker voorzichtig zijn.. Vrouwen kunnen last krijgen van gezichtsbeharing.

'Bij alle opwinding wordt uitgegaan van een verkeerde veronderstelling', zegt endocrinoloog dr. H. Asscheman van de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'De daling van de hoeveelheid DHEA in het lichaam gaat gepaard met een toename van ouderdomskwalen. Dus, is de veronderstelling, als je de DHEA-concentratie nu maar verhoogt, dan bestrijd je die kwalen.'

Asscheman noemt de publiciteit rond DHEA een hype. 'Er zijn eigenlijk maar zo'n tien echt wetenschappelijke onderzoeken bekend waaruit zou blijken dat er een relatie is tussen de hoeveelheid DHEA in het lichaam en gezondheid. De rest is nagepraat en overgeschreven. We weten nog helemaal niet waar het hormoon voor dient. Hebben we het biologisch wel nodig in ons latere leven?'

Uit het bestaande wetenschappelijk onderzoek komen dan wel positieve effecten van DHEA naar voren, maar die zijn vaak marginaal en soms zelfs in het geheel niet aanwezig, meent Asscheman. Bij de VU heeft vorig jaar een klein onderzoek gelopen met twaalf reumapatiënten. 'Twee van hen voelden zich subjectief beter. De anderen voelden geen verschil. Maar objectief was er bij niemand een meetbare verbetering te zien.'

Ook het informatieblad over aids en aids-onderzoek, De stand van zaken, probeert het enthousiasme enigszins te temperen. Het publiceerde een bericht over onderzoek naar het effect op HIV-infecties, dat wetenschappers in het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam jaren geleden al verrichtten. Uitkomst: geen effect.

Toch is de aids-organisatie Fight for Life een onderzoek begonnen naar het effect van DHEA. Op de oproep in het blad HIV-Nieuws van afgelopen januari hebben driehonderd deelnemers gereageerd: 20 procent is HIV-positief, de anderen zijn gezond: sporters en andere gezonde mannen en vrouwen tussen de achttien en tachtig jaar. Er melden zich nog wekelijks nieuwe deelnemers. Het onderzoek, dat twee jaar zal duren en onder begeleiding staat van twee artsen, moet vaststellen of het hormoon iets doet bij mensen.

Oprichter W. Kamp van Fight for Life zegt onder de indruk te zijn van een overigens kortlopend onderzoek dat werd gepresenteerd tijdens de aids-conferentie vorig jaar in het Canadese Vancouver. Bij HIV-positieven bleek na 28 dagen DHEA de hoeveelheid virussen in het bloed met 90 procent te zijn gedaald. Er werden twee doseringen onderzocht: zeshonderd en twaalfhonderd milligram per dag. 'Dat is een heel hoge dosering. In het eigen onderzoek zal de dosering tussen de honderd en tweehonderd milligram per dag zitten. Een kleine groep krijgt meer en een andere groep zit lager.'

DHEA is in Nederland niet geregistreerd als medicijn en niet zo gemakkelijk te koop als in Amerika. Maar met enig zoekwerk - er is een postorderbedrijf dat aflevert - is er wel aan te komen. Bestellen in Amerika, via Internet, kan ook, maar er wordt door bestellers over geklaagd dat het pakket vaak niet verder komt dan de douane.

DHEA is niet goedkoop. Het grote aantal deelnemers dat zich meldt voor het onderzoek van Fight for Life, heeft daar ongetwijfeld mee te maken. Zij hoeven slechts de inkoopprijs van de drogist te betalen.

Suzanne Baart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden