Suïcidehulplijn is overbelast

AMSTERDAM - De zelfmoord van acteur Antonie Kamerling zal deze maand mogelijk enige tientallen extra zelfmoorden teweeg brengen. Dat voorspelt hoogleraar klinische psychologie en suïcidepreventie Ad Kerkhof van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Beeld ANP Kippa

De telefonische hulplijn 113 Online is de afgelopen dagen overspoeld met hulpverzoeken. Kerkhof vergelijkt de situatie met die na de zelfmoord vorig jaar van doelman Robert Enke in Duitsland, die zich voor de trein wierp. 'Het aantal suïcides in Duitsland op het spoor is de maand erna verdubbeld', zegt Kerkhof. Dat komt mede door de enorme aandacht in de media.

1.500 mensen
Per jaar plegen in Nederland gemiddeld 1.500 mensen zelfmoord. 'Ik verwacht dat dit een uitlokkend effect heeft', zegt Kerkhof. 'Deze week heb ik al een aantal suïcidale patiënten gehad die zich uitgenodigd voelden. Het heeft een enorme aantrekkingskracht op mensen die toch al in de put zitten. Die redeneren: als iemand zoals zelfs Antonie Kamerling - met zoveel succes en zo'n mooi leven - al niet te helpen is, waarom zou ik dan wel te helpen zijn?'

Volgens Kerkhof identificeren mensen zich gemakkelijk met Kamerling. 'Hij was jong, aantrekkelijk, succesvol.' Dat maakt het anders dan bij Herman Brood, die in 2001 van het Hilton-hotel sprong. 'Brood was geen rolmodel.'

De hulplijn kreeg op de dag waarop Kamerlings dood bekend werd ongeveer vijf keer zoveel verzoeken als normaal. 'We krijgen veel meer vragen dan we aankunnen', zegt psychiater Jan Mokkenstorm. Ook afgelopen weekend was nog steeds sprake van grote drukte.

Beroemdheid
Uit onderzoek blijkt dat met name jonge mannen gevoelig kopieergedrag vertonen na een zelfmoord van een beroemdheid. Berucht voorbeeld is dat van Nirvana-zanger Kurt Cobain, uit 1994. 'Maar de mensen die dat doen zijn al kwetsbaar', zegt Kerkhof. 'Die zijn al wanhopig.'

Dat het tot extra zelfmoorden leidt, bovenop de 'normale' aantallen, komt doordat zoveel mensen rondlopen met plannen, zegt hij. 'Jaarlijks denken er in Nederland 400 duizend mensen serieus na over zelfmoord. Veel mensen realiseren zich niet hoe veelvoorkomend depressieve en suïcidale gedachten zijn. Driekwart van de mensen wordt nooit depressief. Zij hebben absoluut geen gevoel voor wat die anderen meemaken.'

Werther-effect
Het kopieergedrag staat bekend als het Werther-effect, vernoemd naar de hoofdpersoon in een roman van Goethe: Die Leiden des jungen Werthers. Toen dit boek verscheen in 1774 benamen in de maanden daarna opvallend veel jonge mannen zich het leven. Vaak op dezelfde manier als in het boek.

Media zijn daarom bijna altijd terughoudend over zelfmoord. Bij Antonie Kamerling zijn echter veel fouten gemaakt, zegt Kerkhof. 'NRC Handelsblad was verschrikkelijk. Dat heeft alle richtlijnen met voeten getreden: je moet het juist niet groot op de voorpagina brengen, geen grote koppen. Maar dat is allemaal vergeten. Als een beroemdheid suïcide pleegt, gaan alle remmen los. Zonde.'

Nabestaanden
Psychiater Bram Bakker, die een boek schreef over nabestaanden, valt het vooral op dat er zo begripvol wordt gereageerd. 'Ik hoor weinig mensen zeggen: hoe haalt hij het in zijn hoofd, met een vrouw en twee kleine kinderen? Je moet weten dat nabestaanden hun leven lang het gevoel houden dat zij het niet waard waren om verder voor te leven. Het percentage zelfmoord onder hen is heel hoog.'

Volgens Mokkenstorm toont nieuw onderzoek inderdaad aan dat de manier waarop erover wordt gepraat van belang is. 'Als in de media gesuggereerd wordt hoe logisch het is dat iemand eruit wilde stappen, dan wordt de drempel om ook zelfmoord te plegen lager.'
Die suggestie geeft een vertekend beeld, stelt hij. 'Per dag lukt het duizenden mensen om de gedachte aan zelfmoord los te laten. Je kunt echt uit de problemen komen: meer dan 99 procent van de mensen met zelfmoordgedachten geeft niet op.'

Herman Brood
Zelf stoorde hij zich aan de berichtgeving over Herman Brood. 'Zijn dood is destijds te veel geromantiseerd. Die werd beschreven als het laatste kunstwerk in zijn leven. Dan denk ik: ga toch weg, hier is gewoon iemand dood gegaan.'

Dat depressiviteit en zelfmoord alleen iets zouden zijn van de westerse wereld, is grote onzin, zegt Kerkhof. 'Zelfmoord komt overal voor. In delen van Afrika en Azië is grote sterfte door suïcide. In Rusland zijn de aantallen enorm gestegen. Ook in islamitische landen gebeurt het.'

In Nederland zijn de aantallen zelfs relatief laag. 'In België is het aantal zelfmoorden naar verhouding twee keer zo groot.'
Aandacht voor de dood van Kamerling kan ook een positief effect hebben, denkt psychiater Bakker. 'Mensen zijn vaak bang om gedachten over zelfmoord te uiten. Ze zijn - onterecht - bang om onmiddellijk opgesloten te worden. Maar door erover te praten, leidt het ertoe dat ook deze mensen het durven te bespreken.'

Onderzoek

Aan de VU wordt inmiddels onderzoek gedaan naar zelfhulp online. Mensen met zelfmoordgedachten krijgen via 113online zes weken lang allerlei aanwijzingen hoe ze hun leven weer op orde krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden