Suicide by cop: een bekend fenomeen in de VS, zeldzaam in Nederland

'Zelfmoord door politiekogel' - het fenomeen is vooral bekend in de VS en Canada, zegt Jaap Timmer, hoofddocent maatschappelijke veiligheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Suicide by cop komt daar behoorlijk vaak voor.'

Mitchel, de 21-jarige Capellenaar die maandagavond in Schiedam is overleden door politiekogels wilde mogelijk zelfmoord plegen. Beeld anp

Hij kent ook een aantal Nederlandse gevallen. 'In mijn proefschrift uit 2005 over het gebruik van geweld van en tegen de politie beschrijf ik er een stuk of vijf. Zo was er een suïcidale meneer die zijn ex-vrouw lastigviel. De politie deed een vergeefse poging om hem aan te houden en daarbij werd hij doodgeschoten. Later verklaarde zijn broer dat hij vaker had gepraat over hoe hij zich door de politie wilde laten doden.'

Wat kunnen de motieven zijn?

'Vaak betreft het mensen die lange tijd met zelfmoordplannen rondlopen, maar het kan ook in een opwelling gebeuren. Soms durven ze zichzelf niet van het leven te beroven, of willen ze de nabestaanden niet opzadelen met de schaamte van een zelfmoord.'

Zijn er vaste patronen?

'Er zijn voorspellende indicaties. Een persoon die zich verschanst of zelf een delict meldt waarvoor de politie moet uitrukken. Er kan sprake zijn van een gijzeling zonder vetrekoptie. Ze lopen rond met een ingrijpende levenservaring en hebben een psychosociale behandelgeschiedenis. Ze willen graag groots en meeslepend in het nieuws komen.'

Denkt een Nederlandse agent snel aan een dergelijke situatie?

'Nee, daarvoor komt het echt te weinig voor in Nederland. Er is een geval bekend waarin de politie een verdachte uitschakelde door in de benen te schieten en de persoon later tegen de Rijksrecherche zei: 'Had hij me maar doodgeschoten, daar was het me om te doen.' Arrestatieteams zijn er meer op gespitst. Bij invallen gebeurt het wel eens dat iemand zichzelf neerschiet, met als doel zijn dood in de schoenen van de politie te schuiven. Maar dat valt door technisch onderzoek altijd uit te sluiten.'

In Schiedam schoot de politie op het borstvlak. Waarom niet op de benen?

'Je moet de gebeurtenissen heel sec bekijken. De politie komt op een melding af van een gewapende beroving waarbij al zou zijn geschoten. De meldkamer probeert al een inschatting te maken hoe serieus het is. Agenten gaan ter plaatse met die informatie. Ze houden rekening met geweld. Dat is, zoals dat heet, een behoorlijk verhoogde gevaarzetting.

'Het brengt een bepaalde mindset met zich mee. Als iemand dan dreigend op je af komt, moet je adequaat reageren. Je kunt je niet terugtrekken, want de kogel is sneller. Schieten op de benen doet de persoon in kwestie mogelijk niet stoppen. De reflex zal zijn om op het borstvlak te schieten. Dat is toegestaan bij noodweersituaties.'

Lees ook

De recherche houdt 'ernstig rekening' met het scenario dat het slachtoffer doelbewust uit was op een confrontatie met de politie. Lees ook: Door politie doodgeschoten verdachte Schiedam wilde mogelijk zelfmoord plegen.

Hoe aannemelijk is het scenario waar de Rijksrecherche nu rekening mee houdt?

'Toen ik hoorde dat de beller naar 112 niet te traceren was, dacht ik meteen aan deze mogelijkheid. Het past in het genoemde patroon. Het is te hopen dat de Rijksrecherche zoveel bewijzen vindt dat de situatie ofwel met zekerheid kan worden bewezen of juist uitgesloten.'

Intussen ontstaat op sociale media weer het beeld van een schietgrage politie.

'Elk jaar zijn er 200.000 aanhoudingen en soms verzetten verdachten zich hevig. Gemiddeld vallen er drie doden en zestien gewonden per jaar door politiekogels en één dode door ander fysiek optreden. Dat cijfer is vrij constant door de jaren heen. We verwachten van de politie dat ze optreden, dan kunnen dit soort dingen gebeuren.'

Lees ook

In maart kwamen twee mannen door politiekogels om het leven gekomen. Heerst er een schietgrage mentaliteit bij agenten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden