Sudan zal de druk gaan voelen. Maar nu nog niet

'N u nog niet.' Drie woorden, als samenvatting van een 176 pagina's dik VN-rapport over Darfur, de provincie in het westen van Sudan waar de afgelopen twee jaar 70 duizend burgers zijn omgekomen en anderhalf miljoen mensen op de vlucht zijn geslagen....

Kees Broere

Genocide is volgens het Genocideverdrag van 1948 'de intentie om, geheel of gedeeltelijk, een nationale, etnische, raciale of religieuze groep te vernietigen'. In Darfur zou het dan gaan om het uitroeien, door regeringssoldaten en Arabische milities, van zwarte Sudanese burgers.

De commissie-Cassese zegt dat 'het cruciale element van genocidale intentie lijkt te ontbreken'. Maar daaraan voegt zij toe dat later juridisch onderzoek alsnog bewijs voor volkenmoord kan leveren. 'Nu nog niet', luidt daarmee het antwoord. Wel zou sprake zijn van misdaden tegen de menselijkheid en van oorlogsmisdrijven.

Die misdaden worden gedetailleerd besproken. Zowel leger als milities en rebellen hebben zich volgens de commissie schuldig gemaakt aan 'het doden van burgers, marteling, gedwongen verdwijning, vernietiging van dorpen, verkrachting en andere vormen van seksueel geweld, plundering en gedwongen ontheemding'.

Het zijn de termen die horen bij de ruwe beelden die duidelijk maakten waarom in Darfur van een gigantische humanitaire crisis sprake is. Het zijn ook termen die opnieuw de vraag oproepen of in Darfur niet veel krachtiger ingegrepen moet worden om nieuwe bedreigingen van onschuldige burgers te voorkomen.

De commissie geeft hierop geen antwoord, en dat was ook niet haar opdracht. Maar het antwoord dat anderen zouden kunnen destilleren uit het rapport luidt opnieuw: 'Nu nog niet.' Immers, het woord genocide, dat volgens velen tot ingrijpen noopt, is niet gesproken. Ondertussen echter is in Darfur tot op de dag van vandaag sprake van grof oorlogsgeweld, zelfs onder de ogen van waarnemers van de Afrikaanse Unie (AU).

Het is het dilemma van Jan Pronk, de speciale afgevaardigde voor Sudan van VN-baas Kofi Annan. Pronk blijft zeggen dat de AU in Darfur 'uitstekend werk' doet. Maar Pronk weet als geen ander dat voor de vredesmissie in Sudan veel te weinig Afrikaanse soldaten beschikbaar zijn. En op westerse soldaten hoeft hij niet te rekenen.

Dat laatste heeft ook te maken met de laatste vraag waarop de commissie-Cassese een antwoord tracht te geven: 'Zullen de schuldigen van de misdaden in Darfur bestraft worden?' Wederom is het feitelijke antwoord: 'Nu nog niet.' De commissie beveelt 'sterk' aan om verdachten voor het Internationaal Strafhof in Den Haag te brengen. Maar het is de vraag of het ooit zo ver zal komen.

Op de eerste plaats is officieel onduidelijk wie de verdachten precies zijn. Hun namen staan in een verzegelde bijlage bij het VN-rapport. Maar volgens de commissie mogen die pas vrijgegeven worden als een gerechtshof voldoende bewijzen heeft om tegen hen een zaak te beginnen. De volgende vraag is dan: welk gerechtshof?

Volgens de Britse VN-ambassadeur, Emyr Jones Parry, is het Internationale Strafhof 'geknipt' om de Darfur-verdachten te berechten. Maar de VS zijn hier fel tegen. Zij erkennen het Strafhof niet, vooral omdat zij niet het risico willen lopen in de toekomst Amerikaanse soldaten voor de rechter te zien.

Waarmee de zaak terug is bij een zeer verdeelde Veiligheidsraad. De Britten en Fransen willen naar het Strafhof. De Amerikanen willen een apart tribunaal in Afrika en strenge sancties tegen Khartoem. De Russen willen die regering wapens blijven verkopen en zien dus weinig in sancties. En de Chinezen straffen ook niet graag, want zij hebben hun oog op de Sudanese olie.

En dat terwijl alle partijen, met dit rapport als nieuw bewijs, goed genoeg weten wie de hoofdschuldige is van de ellende in Darfur: de regering in Khartoem. Die regering zal zeker onder nieuwe druk komen te staan. Maar nu nog niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden