Column

'Succesvol Nederland is straks waar je nog naar de Bijenkorf kunt'

De prangende kwestie is: hoe houden we Nederland bij elkaar, schrijft Martin Sommer in zijn wekelijkse column voor de Volkskrant. 'In de regio broeit het. Wij hier in het land, tegen hun daar in Den Haag.'

Mark Rutte bezoekt de markt in Dordrecht tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september. Beeld anp

Bent u wel eens in Dordrecht geweest? Ik niet, tot deze week. Elke keer zag ik vanuit de trein de toren van de Grote Kerk en het havenhoofd aan de Merwede, en elke keer dacht ik: schande dat ik nooit ben uitgestapt voor de stad van de Statenbijbel en de gebroeders De Witt. Deze week kwam het ervan, nadat Mark Rutte in zijn Schoo-lezing Dordrecht had genoemd als voorbeeld van een plaats waar het niet zo goed gaat. Dat moet moeilijk genoeg zijn geweest voor onze optimistische premier. Hij noemde de Voorstraat, waar veel winkels leeg staan en ze van Rutte meer aan internet moeten gaan doen. De mensen kopen immers bij bol.com of Amazon en Nederland moet zich nu eenmaal aanpassen. Ook de Voorstraat moet op zoek naar zijn niche, vindt de premier.

Wethouders schieten zich liever voor de kop
Een journalist van de plaatselijke krant zei van tevoren: aan officiële sites of bestuurders heb je niks. Wethouders schieten zich liever voor de kop dan toegeven dat het niet goed gaat. Ga maar kijken en praten. Ik kan bevestigen: het oude centrum is een parel. Met een weelderige Grote Kerk, duizend monumenten, een muntgebouw uit 1555 en het smalste huisje waar ooit een gravin is gestorven van liefdesverdriet. En een schitterende Merwedekade waar de vraag je bespringt hoe het toch kan dat deze stad zo slecht is uitgebaat?

Om het oude centrum loopt als een halve cirkel de Voorstraat waar Rutte het over had. Een smalle straat, met ook al prachtige doorkijkjes. Maar ik was wel bijna de enige toerist, de leegstand schat ik op eenderde, en veel afgetrapte winkels bovendien. Een Wibra, een Scapino en een Zeeman zijn present, maar daar knap je niet van op. Bart van Dulmen zat er vanaf 1969 met boekhandel De Bengel. Hij zei me dat alle zaken van naam zijn weggetrokken. Het pand van De Slegte staat al vier jaar leeg, de Albert Heijn is verkast, niks teruggekomen. Aanpassen, zei premier Rutte, maar ze hébben zich aangepast. Te veel waarschijnlijk. 400 meter achter de Voorstraat ligt sinds een jaar of tien het overdekte winkelcentrum Drie Vriendenhof. Ook daar staren de dichtgeplakte ruiten je tegemoet. Te huur en opheffingsuitverkoop.

Gesold met de geschiedenis
Aan de ene kant is die gemeente gerund als een bedrijf, aan de andere kant is er gesold met de geschiedenis. Om van het station bij het oude centrum te komen, moet je eerst langs een straat met onthutsend lelijke kantoren. Dordrecht dacht te concurreren met zijn regiofunctie. Dat dachten Alblasserdam en de overige steden in de omgeving ook. Blokkers en Zeemannen zijn overal, en de gemeenten vechten elkaar de tent uit. Nu zit Dordt met de brokken en vermoedelijk ook de schulden, en daaronder broeien de maatschappelijke faalfactoren waar wethouders niet graag over spreken.

Electoraal geograaf Josse de Voogd publiceerde eerder over de nieuwe scheidslijnen in de samenleving. Opleiding is in deze tijd van meritocratie dé voorspeller van maatschappelijk succes. De Voogd stelde vast dat Dordrecht eruit springt als enige grote stad (110 duizend inwoners) met een bovengemiddeld aantal lageropgeleiden. Sylvia Landa van winkeliersvereniging Voorstraat Noord droomt van een hippe straat, met restaurantjes, galeries en antiquairs. Ze werkt zich bewonderenswaardig uit de naad. Maar zonder hoogopgeleiden met bijbehorende inkomens en leefstijl is het veilig voorspellen dat dat niet gaat lukken. Anders dan bij de meeste grotere steden had Dordrecht de laatste jaren een vertrek-overschot en bij de vorige Kamerverkiezingen lag het stembureau met landelijk het hoogste percentage PVV-kiezers in Dordrecht-Wielwijk.

Het gevoel in de steek te zijn gelaten
Anno 2013 waait in de straten van Dordt het gevoel in de steek te zijn gelaten. Hier werd de schilder Albert Cuyp geboren en je kunt zelfs spreken van de geboorteplaats van Nederland, met de eerste vergadering van de Staten van Holland (1572). De schrijfster Top Naeff woonde in Dordt, korter geleden Cees Buddingh, de dichter Jan Eijkelboom van de mooie regel 'wat blijft, komt nooit terug'. Wie komt er nu nog terug in Dordt, behalve dan het Kamerlid Gerard Schouw van D66? De oude industrie is weg, de elite is weg, de PvdA heeft hier altijd geregeerd en bouwde goedkope huizen. Nu wonen daar allochtonen en de oorspronkelijke bewoners stemmen bovengemiddeld op de PVV.

Nederland heeft zich voortgehaast en Dordrecht heeft het niet kunnen bijhouden. Niet als enige. Schiedam heeft nog meer lege winkels en kantoren, Almere gaat dezelfde richting op. Nederland is een klein land, maar de centrifugale krachten zijn opvallend groot. In de Rijksbrede trendverkenning 2013 kun je lezen dat we op weg zijn naar een samenleving met scherpere sociale, culturele en economische scheidslijnen. Volkspartijen die hoog en laag verbinden zijn er niet meer, opleiding valt samen met kansen, en dan is er nog de breuk tussen centrum of periferie.

De opstand in Groningen
In de regio broeit het. Dat heeft natuurlijk met de crisis te maken, maar je merkt het ook aan de opstand in Groningen vanwege de aardbevingen, of de woede van lokale bestuurders in verband met het schaliegas. Wij hier in het land, tegen hun daar in Den Haag. Intussen gaan er vijf filialen van de Bijenkorf dicht, in Arnhem, Enschede, Groningen, Breda en Den Bosch. Dat is zowel ellendig voor de betrokken steden als een thermometer voor de stand van het land. Succesvol Nederland is straks waar je nog naar de Bijenkorf kunt: de Randstad plus Eindhoven.

Internet in je winkel en een leuke niche zoeken, dan kom je er wel, aldus onze optimistische premier. Niet dus, de kwestie is veel prangender: hoe houden we Nederland bij elkaar?

Martin Sommer is politiek commentator voor de Volkskrant.

 
Je merkt het ook aan de opstand in Groningen vanwege de aardbevingen, of de woede van lokale bestuurders in verband met het schaliegas
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden