Succes voor de kabinetten Fortuyn I en II

Wat als we op dat moment niet op die plek waren geweest waar die persoon ook was? Dan had ons leven er zeker anders uitgezien. Uit de hindoeïstische wijsbegeerte komt het gezegde 'wat gebeurt gebeurt ook goed'. Er is nauwelijks een beproefder recept voor ongeluk dan het stellen van wat als-vragen. Desondanks zetten de meeste mensen zich met enige regelmaat vast in de valstrik van een wat als-scenario. Dat kan te maken hebben met een intuïtief besef van het bestaan van dat wat in de oudheid Vrouwe Fortuna heette. Op veel momenten is het leven een muntstuk dat valt. Elk zelfhulpboekje bij de Bruna raadt ons af te piekeren wat er zou zijn gebeurd als het de andere kant was geworden.


Wat we afleren met werk uit het genre 13 manieren om echt gelukkig te worden, kan wetenschappelijk juist nuttig zijn. Stélt politicoloog en historicus Tom van der Meer. Zijn vrouw ontmoette hij op een festival waar hij toevallig naartoe ging en waar zij toevallig ook was. In de Angelsaksische wereld kwam hij bij toeval in aanraking met het What if- genre. In continentaal Europa moeten historici daar van oudsher weinig van hebben. Dat is jammer, stelt Van der Meer, want als het zorgvuldig wordt beoefend kan het veel inzicht verschaffen. Hoe feitelijker je de geschiedenis beschrijft, hoe duidelijker wordt dat die zich niet volgens een groot plan voltrekt. Individuën en Vrouwe Fortuna drukken er hun stempel op. Het ontwerpen van alternatieve versies is zinvol. 'Feitelijke geschiedenis en alternatieve geschiedenis zijn keerzijden van dezelfde medaille.'


Goede alternatieve geschiedenis beoefen je door goede kantelmomenten te ontwaren. Niet goed is: wat als Duitsland in 1918 een atoombom had gehad. Wel goed is: wat als Gavrilo Princip een nog beroerder schutter was geweest. Die vraag kun je ook stellen over Volkert van der G. Voor de bundel Wat als... Pim Fortuyn niet was vermoord liet Van der Meer een reeks specialisten reeds gevallen muntstukken omdraaien. Al in het eerste hoofdstuk maken we kennis met de kabinetten Fortuyn I en II. 'In slechts tien jaar lukte het de Lijst Pim Fortuyn waarin D'66 in 45 jaar nooit was geslaagd', schrijft Jean Tillie. In hoofdstuk twee wordt in Nederland nog steeds met de goeie ouwe gulden betaald. Peter de Waard: 'Het geld stroomde Nederland binnen. De euroleningen die Bos in 2008 had uitgeschreven, bleken een gouden greep te zijn.' Elders in de bundel duurt de Cubacrisis een weekje langer dan in 1962. Mark Traa: 'Het is in korte tijd een chaos geworden in Nederland. Mensen verplaatsen zich massaal naar het platteland.'


Groot was mijn nieuwsgierigheid naar het hoofdstuk over Srebrenica van de hand van voormalig NIOD-onderzoeker Peter Bootsma. Met spanning las ik toe naar het moment waarop Karremans overeind zou blijven tegen Mladic en Dutchbat de scheiding van mannen van de vrouwen voor deze ene keer zou gaan voorkomen. Het gebeurde niet: ook in de Wat als-bundel loopt Srebrenica op de bekende wijze af. Bootsma suggereert dat het op sommige momenten anders had kúnnen gaan - maar hij láát het niet anders gaan. Alsof het noodlot aan wetenschappelijke wetten gehoorzaamt.


Tom van der Meer: Wat als.....Pim Fortuyn niet was vermoord.


Meulenhoff; € 18,95.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden