Succes versus stress

Zondag treffen AZ en Ajax elkaar opnieuw. Nu in de eredivisie. Alkmaar is trots op het 'gezellige' AZ, maar de burgemeester van Amsterdam schaamt zich.

Zelden was AZ - Ajax zo duidelijk de wedstrijd tussen rust en rumoer, tussen succes en stress. Voor AZ is de vierde plaats uitstekend en Ajax ziet zichzelf als natuurlijke nummer één, maar op de ranglijst is het andersom. Klein overvleugelt groot, het voetballende platteland lacht om de razende reuring in de grote stad.

AZ is geen mini-Ajax, verre van zelfs, hoewel beide clubs houden van aanvallend, aantrekkelijk voetbal. Maar verder kunnen de verschillen tussen de topclubs van Noord-Holland en Nederland niet groter zijn dan momenteel. Ingetogen, weloverwogen leiding contra het bijna exhibitionistisch uitventen van perikelen. Een rode burcht in het weiland contra de Arena, die steeds verder aan het zicht wordt onttrokken door alsmaar groeiende amusementsindustrie en kantoortorens, als het bijna Bijbelse voorhangsel van de ontheiligde tempel.

AZ was in 2009 bijna failliet en zag de begroting dalen van 40 naar 25 miljoen. Ajax balanceert over morele rafelranden, doch greep afgelopen seizoen de titel, groeide dankzij de Champions League naar pakweg 90 miljoen omzet en is het met de derde ster opgeluisterde kampioenschap alweer bijna kwijt, bij een nederlaag zondag in Alkmaar.

Bestuurders, insiders en buitenlui laten zich uit over wezen en zijn van beide clubs.

Burgemeester (1)

Zal Eberhard van der Laan eens kritisch zijn op Ajax? De burgemeester van Amsterdam stelt dat Ajax normaliter voor goodwill zorgt, maar nu niet. 'Beschamend, deze eeuwige strijd om de macht. Ik proef het bij mezelf en in de stad: dit moet niet te lang meer duren. Het enthousiasme voor Ajax neemt af.'

Zeg niet dat hij geen fan is. Als jongen van een jaar of 11 uit Rijnsburg wist hij zijn vader te verleiden samen naar Ajax te gaan. Hij weet dat minimaal 500 duizend mensen beweren dat ze getuige waren van de legendarische mistwedstrijd tegen Liverpool in 1966, maar hij behoorde daadwerkelijk tot de ruim 50 duizend. Hij had een kaartje gekregen van Sinterklaas.

'Ik stond achter het doel waarin Cees de Wolf na drie minuten scoorde.' Hij en zijn vrienden kochten jarenlang gewoon kaarten voor duels die ze leuk vonden, en een seizoenkaart toen dat niet meer zomaar ging. Die heeft hij nog steeds, twee zelfs. Meestal gaan zijn kinderen. De burgemeester heeft weinig tijd en laten we eerlijk zijn, zo verwend word je niet de laatste jaren.

Eens zal dat weer anders zijn, want Ajax is Amsterdam. Ajax is 'artistiek, aanvallend voetbal, schoonheid, kracht van de jeugdopleiding. Eens zal de glorie terugkeren'. Maar laat dat niet te lang duren. Laat ze die problemen eens oplossen, ook om de stress bij de fans te laten verdwijnen, met wie hij als hoeder van de openbare orde te maken heeft.

'Ajax kost ons geen geld, maar wel veel capaciteit, politie-inzet. Eigenlijk is het niet reëel dat de gemeenschap daarvoor betaalt. Ajax is een commercieel bedrijf. Het klinkt erg verwend om te zeggen: alles buiten het stadion is een probleem voor de gemeente. Waarbij veel kosten toch toe te rekenen zijn aan Ajax. We zouden daarover op een normale manier moeten kunnen praten, maar dat is moeilijk nu, door dat machtsvacuüm.'

Oud-lid

Hoe rustig is het dan bij AZ? Wie kent Jan van Veen, de 69-jarige voorzitter van Goud van de Hout, een club van 180 oud-spelers? Hoor je die over beleid? Nooit, terwijl ongeveer iedere oud-speler van Ajax inmiddels het woord heeft gevoerd over iets of iemand, sinds de fluwelen revolutie van Cruijff uitbrak.

Van Veen zit ook in de commissie die waakt over de identiteit van de club; het logo, de kleur, de stad van vestiging. Vanuit de brasserie in het stadion kijkt hij weleens goedkeurend naar de training. Van Veen is nota bene afkomstig van Ajax, waar hij voetbalde tot zijn 22ste. Hij is vier jaar ouder dan Cruijff en zag hem onweerstaanbaar opkomen. 'Niemand moet zeggen dat hij Cruijff heeft ontdekt. Zo'n speler ontdekt zichzelf.'

Met Goud van de Hout gaan ze golfen, ze houden een najaarsbijeenkomst en ontvangen bekende sprekers uit de voetbalwereld. Meepraten? Ben je gek. Zo is de structuur ook niet. AZ is geen vereniging. Ze zouden het ook niet willen. Zelfs in de wilde tijd met Scheringa, toen de club op omvallen stond, hielden ze hun mond. 'We wachtten af wat de curatoren beslisten. Sinds het vertrek van Scheringa is de structuur nog duidelijker en simpeler. Hier heerst rust in de tent. De directie doet het dagelijks werk, trainer Verbeek beslist over het elftal.

'Natuurlijk, wij zijn ook niet zo afhankelijk van resultaten als Ajax. We staan al drie maanden aan kop. Als je goed nadenkt, is dat belachelijk.' De natuur doet zijn werk. 'Elm heeft zich door het vertrek van Schaars geweldig ontwikkeld, Maher krijgt de tijd zich te ontplooien.'

Van afstand zegt hij over het vroegere knulletje Cruijff: 'Het typeert de bestuurlijke zwakte van Ajax dat Cruijff zich moet bemoeien met de leiding, dat de geest van iemand die in Spanje woont voortdurend door de club waart.' Wie is dan de iconische speler van AZ? Moeilijke vraag. Nygaard, denken de meesten, de middenvelder uit de jaren zeventig en tachtig met het gouden linkerbeen, uit wiens passes Kees Kist zo vaak scoorde. Nygaard is af en toe bij AZ, als er iets te vieren valt.

Criticus

Bij AZ is ook niet alles altijd goed. Ja, nu wel, maar twee jaar geleden was de club bijna failliet. 'Ook Van Gaal en Gerbrands hebben de financiële problemen met DSB nooit zien aankomen', oordeelt Rob Cohen, een man met kijk op geld.

Zakenman Cohen werd bekend als schoonvader en zaakwaarnemer van Ronald de Boer. Hij is mede-eigenaar van café Soccer World in de Arena. Cohen kwam veel bij Ajax toen Ronald en Frank de Boer daar voetbalden en vaak bij AZ toen vriend Van Gaal daar trainer was en Arveladze voetballer.

Hij vertelt graag spannende verhalen. Dat eigenaar Zjordania van Vitesse ook met AZ bezig is geweest, bijvoorbeeld. 'Steeds als het over geld ging, zei Zjordania: no problem.' Die frase, geld is geen probleem, daarmee waren ze even klaar in Alkmaar na de instorting van het DSB-imperium. Zjordania kocht Vitesse, het regionale bedrijfsleven redde AZ.

AZ is een leukere club dan Ajax, zoals een kleinere club zo vaak leuker is dan een grote. Bij AZ is het werkelijk gezellig, vindt Cohen. Je hebt in het chique gedeelte geen bontjassengedoe zoals bij Ajax, alsof de mensen naar een gala gaan. Niets verbaast hem meer bij Ajax.

Hij sprak onlangs tijdens een diner met Hennie Henrichs, de nieuwe voorzitter. 'Ik viel hem aan. Ik zei: heb jij soms een dubbelrol, speel jij mensen tegen elkaar uit? Wat zijn jullie voor achterbakse klojo's. Kies eens voor iemand, beslis iets. Ach, ik ken ze allemaal: de directeuren Van der Aat en Slop lachen vriendelijk naar je en steken dan een dolk in je rug. Dat is me toch van een niveau. Ze buigen naar links en ze buigen naar rechts, precies zoals het ze uitkomt.

'Commissaris Ten Have loopt zichzelf aardig te beschadigen. Van Gaal benaderen achter de rug van medecommissaris Cruijff om; vroeger op straat kreeg je een pak slaag voor zo'n laffe daad. En Ten Have benoemt dan Sturkenboom tot directeur, zo'n overlever als er al zo veel in het voetbal rondlopen.'

Cohen schreef Van Gaal dat hij gewoon door de voordeur moet binnenkomen. 'Hij laat zich stiekem benaderen en houdt zich nu stil. Ook Louis wordt gebruikt. Wacht anders anderhalf jaar, tot Cruijff weg is. Tegen die tijd is Louis niet dood of zo.'

Cohen twijfelt trouwens of het iets kan worden tussen Van Gaal en trainer Frank de Boer, die niet meer de gedweeë speler is van vijftien jaar geleden. Hij moet nog zien of Van Gaal mensen kan ontslaan als directeur. 'Hij is een baas op het veld. Dat is iets anders.' En hij zal zich als gediplomeerd trainer bemoeien met het technisch hart, met Jonk en Bergkamp dus. 'Dan gaat hij ze vragen of ze wel ervaring genoeg hebben om bepaalde beslissingen te nemen.'

Ajax is zichzelf kwijtgeraakt. 'Leid zelf eens iemand op tot directeur, als je het zo goed weet. Ik heb na de titel van Van Gaal bij Bayern gezegd tegen toenmalig voorzitter Coronel, als ongevraagd advies: maak Louis algemeen directeur, Adriaanse hoofd opleidingen, Frank hoofdtrainer en Bergkamp met Arveladze assistent. Maar ze luisteren niet naar mij.'

Burgemeester (2)

Tegen de vertrouwenscommissie van de gemeente Alkmaar zei de Zeeuw Piet Bruinooge, voor zijn benoeming tot burgemeester van Alkmaar in 2007, dat het onderdeel voetbal nog 'ontwikkeld' moest worden. Inmiddels wil hij zichzelf best fan van AZ noemen. Hij is onder de indruk van de club, 'zeker na die enorme klap van 2 á 3 jaar geleden. De angst was dat AZ helemaal zou wegzakken, maar de club toonde ongelooflijke veerkracht. Dat zegt ook iets over de mentaliteit van deze regio.'

Bruinooge is trots dat geen sjeik, bank of vermogende toerist AZ heeft gered, maar de regio zelf. 'Dat zegt weer iets over de club. AZ is nu een pareltje voor de stad, geweldige pr, ook internationaal. En bij de wedstrijden is nauwelijks politie op de been. Dat regelt AZ allemaal zelf. We zitten bovendien niet met centjes in de club. We faciliteren alleen.'

Directeur

Nooit had Martin van Geel verwacht dat ze bij AZ zo tegen Ajax waren. Ze spraken soms van 020, van neuzen. Dat wist hij niet, toen hij in 2002 technisch directeur van de club werd. Rivaliteit kende hij van Willem II en NAC, van Ajax en Feyenoord, van Roda en MVV, maar niet tussen AZ en Ajax.

Vroeger bestond die rivaliteit en animositeit eigenlijk niet. AZ was een clubje en Ajax een instituut. Naarmate AZ groeide, eerst in de jaren tachtig en daarna sinds de eeuwwisseling, groeide de rivaliteit, vooral vanuit Alkmaars oogpunt. 'Het werd grimmiger.' Toen Van Geel later dezelfde functie bekleedde in Amsterdam, voelde hij juist waardering voor AZ, dat zo nadrukkelijk aan de deur klopte. Dat deden ze toch goed.

Scheringa ontstak in woede toen Van Geel in 2005 van AZ overstapte naar uitgerekend Ajax. Hij kreeg een brief van Scheringa met een stadionverbod, dat spoedig daarna werd herroepen, dankzij ingrijpen van toenmalig voorzitter Kesler van de sectie betaald voetbal. 'Het was zo ongepast, nadat ik drie jaar keihard had gewerkt.'

Als hij eerlijk is: het afscheid doet nog steeds pijn. Sindsdien is hij nooit meer in het stadion van AZ geweest, ook niet na de verhuizing. Dus ook niet toen hij technisch directeur van Roda was en ook niet dit seizoen met Feyenoord.

Misschien dat de pijn eens heelt. Maar nu nog niet.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden