Succes van Hongkongs experiment zal blijken uit gedrag lokale grootheden

'Natuurlijk ben ik bang', zegt Cheung Yap-hsu, terwijl hij met duizenden anderen na een nacht feesten op een taxi jaagt in de Hongkongse wijk Wan Chai....

Van onze correspondent

HONGKONG

Het tafereel is door en door Hongkongs. Demonstranten hebben spandoeken ontrold op een door de overheid toegewezen pleintje, in de buurt van het kolossale congrescentrum waar de overdrachtsplechtigheid zojuist is afgelopen. Limousines met chauffeur komen van de oprijlaan af. De genodigden in gala keuren vanaf hun gerieflijke achterbanken de luidruchtige protesteerders geen blik waardig.

De politie kijkt toe, maar de sfeer is ontspannen. De betogers scanderen de namen van gevangen Chinese dissidenten. Een agent haalt lachend een dame op blote voeten van de weg die met haar pumps vergeefs naar een taxi zwaait. Maar Cheung, een jonge kantoorklerk bij een telefoonbedrijf, vervalt in somberheid. 'Weet je, de communisten liegen al vijftig jaar tegen hun volk. Hoe kun je die nou op hun woord vertrouwen?'

Zijn wantrouwen weerspiegelt de onzekerheid bij een groot deel van de Hongkongse bevolking. Deng Xiaoping, China's in februari overleden topleider, heeft in de jaren tachtig gezegd dat er geen andere oplossing was voor de Britse kolonie dan het concept 'één land, twee systemen'. Maar de verbintenis tussen een vrije kapitalistische stad en een autoritaire communistische superstaat is een experiment, dat in de wereldgeschiedenis niet eerder is uitgeprobeerd.

Tussen optimisten en pessimisten gaapt in Hongkong een kloof. Maar zelfs de meest fervente pro-Chinese zakenman zal net als Cheung nauwgezet de signalen proberen op te vangen die iets zeggen over de voortgang van dit waagstuk. Zij zullen zich daarbij laten leiden door ingewijden die het nieuwe Hongkong het voordeel van de twijfel geven, maar tevens het wel en wee van de tegenkrachten sterk in de gaten houden.

De meest aandacht gaat uit naar Anson Chan, de regeringsleider onder gouverneur Patten, die haar post na de overdracht behield. Zij was de favoriet van de bevolking voor het allerhoogste ambt in de Speciale Bestuursregio - de nieuwe naam voor Hongkong. Maar door haar jarenlange samenwerking met de Britten, ging dit Peking te ver.

De beslissing van Tung Chee-hwa, de door China benoemde topman, om haar als chef van de veelgeprezen ambtenarij aan te houden, werd alom verstandig geacht.

Maar Chan is een principieel persoon. Zij heeft in interviews laten doorschemeren dat haar nieuwe chef niet helemaal in de gaten heeft hoe Hongkong werkt. Zij ergert zich aan zijn nadruk op 'Chinese waarden' en heeft gedreigd af te treden 'als er beslissingen worden genomen die ik niet met mijn geweten kan verenigen'.

Dat zou een zware klap zijn voor Tung en een exodus onder hoge ambtenaren op gang brengen. De kwaliteit van de overheid en de effectieve strijd tegen corruptie worden gezien als pijlers onder Hongkongs succes.

Als het vertrouwen in de overheid wordt ondermijnd, komt de grootste angst van de Hongkongse bevolking boven: voor omkoping van overheidspersoneel. Het gemiddeld inkomen in de havenstad is ongeveer vijftig maal hoger dan dat in China. Om besmetting door de op het vasteland welig tierende corruptie te voorkomen, zullen de autoriteiten de strijd ertegen moeten volhouden.

Tungs benoeming van Andrew Li tot opperrechter was een andere vertrouwenwekkende maatregel. Door jarenlange ruzies tussen Londen en Peking over een Hof van appèl waren velen bezorgd dat onder Chinees bewind de onafhankelijke rechtsstaat in gevaar zou komen. Maar Li, die adviseur van het koloniale bewind was, wordt gezien als een onkreukbare topjurist, die geen uitholling van de Hongkongse rechtstraditie zal dulden.

Tung weifelde lang, maar uiteindelijk hield hij ook Donald Tsang aan, de jonge en flamboyante minister van Financiën in de koloniale regering. De zakenwereld haalde opgelucht adem, want Tsang geldt als een van de architecten van Hongkongs economische succes. De afgelopen jaren is het aantal buitenlandse bedrijven dat zich in Hongkong vestigde steeds gestegen. De economische groei trekt jaarlijks duizenden nieuwkomers. Het inwonertal, momenteel bijna 6,5 miljoen, blijft snel stijgen.

David Chu, een excentrieke miljonair die vertrouwen in China toonde door zijn Amerikaanse paspoort te verscheuren, is lid van het voorlopige, benoemde parlement. Chu onderscheidt zich van andere meelopers door zijn politieke toekomst te koppelen aan democratische hervormingen. 'Die verkiezingen van volgend jaar komen er en de voornaamste democratische leiders zullen heel wat makkelijker herkozen worden dan ik', zei hij gisteren lachend.

De democratische parlementariërs zijn sinds gisteren hun baan kwijt, omdat ze geen deel uitmaken van het nieuwe voorlopige parlement. Martin Lee, die bij de verkiezingen van 1995 de meeste stemmen haalde, beloofde gisternacht te blijven strijden voor politieke vrijheid en hervormingen. Zijn positie zal bij uitstek een graadmeter zijn. Als de nieuwe machthebbers hem en andere democratische activisten buiten het nieuwe parlement houden, zal dit worden opgevat als een slecht teken voor Hongkong.

Albert Cheng, de rauwe radiopresentator, zond zijn beruchte programma Glas water in de storm tijdens de overdracht uit vanaf het plein voor het parlement. Hij schept er genoegen in om de machthebbers in Peking en hun bondgenoten ronduit te beledigen en wordt 'misselijk van Tungs vrome praatjes'. Cheng is een van de meest onverschrokken vertegenwoordigers van Hongkongs vrije pers. Zijn verdwijning uit de ether zou kantoorklerk Cheung zeker aan het denken zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden