Analyse

Succes Grillo en Berlusconi is gevoelige slag voor Europa

Europa is de grote verliezer van de verkiezingen in Italië. De opmars van Grillo en de wederopstanding van Berlusconi verhogen de druk op Brussel om de teugels te laten vieren.

De voormalige premier Silvio Berlusconi bracht gisteren zijn stem uit. Beeld ap

Europa heeft een gevoelige nederlaag geleden bij de Italiaanse verkiezingen. In plaats van een mandaat voor verdere hervormingen, zoals de EU-landen hoopten, hebben de Italiaanse kiezers hun politieke leiders een onmogelijk signaal gegeven: vooruit, maar tegelijk ook achteruit.

Na deze verkiezingen zit Italië opgescheept met een sterk verdeelde volksvertegenwoordiging. In de Kamer van Afgevaardigden werd afgelopen nacht de centrum-linkse coalitie van Pier Luigi Bersani met een miniem verschil de winnaar. In de Senaat leek de partij van het verleden, de PdL van ex-premier Silvio Berlusconi, lang nipt de grootste te zijn geworden.

Comeback
De verrassende comeback van Berlusconi, die nauwelijks meer dan een jaar geleden nog werd uitgejouwd toen hij zijn residentie verliet, tekent de onvrede onder de Italianen over het beleid van zijn opvolger, Mario Monti. De lieveling van Brussel en de financiële markten bleef met zijn centrumrechtse gelegenheidscoalitie steken op nog geen 10 procent van de stemmen.

In Brussel en de meeste Europese hoofdsteden hoopte men dat Monti, die eind 2011 aantrad om Italië van de financiële ondergang te redden, zijn hervormingsbeleid zou kunnen voortzetten door een verbond aan te gaan met de coalitie van Bersani.

Het ligt nu niet voor de hand dat zo'n coalitie het groene licht krijgt van de Senaat. Monti en Bersani kunnen alleen om Berlusconi heen met de steun van de aanhangers van de komiek en succesvolle protestkandidaat Beppe Grillo, maar die gruwen van Monti, de 'onderaannemer van Berlijn'. Ook binnen de coalitie van Bersani rommelt het: zijn linkse coalitiepartner Nichi Vendola voelt er niets voor om met Monti in een regering te stappen.

'Missie volbracht!', zei Monti opgewekt, toen Berlusconi zijn zakenkabinet eind vorig jaar ten val bracht. Monti weet zelf ook dat hij nog maar halverwege is. Inderdaad slaagde hij erin - met wat hulp van Mario Draghi, die de geldkraan van de Europese Centrale Bank openzette - Italië door de ergste storm heen te loodsen. Met zijn bezuinigingen wist Monti het vertrouwen van de financiële markten te herstelllen, maar aan de broodnodige hervormingen van de Italiaanse arbeidsmarkt is hij nauwelijks toegekomen.

De echte winnaar van de verkiezingen: oud-komiek Beppe Grillo. Beeld epa

De bezuinigingen hebben vooralsnog vooral tot meer werkloosheid geleid. Door het krimpen van de economie is er bovendien weinig terechtgekomen van het terugdringen van de staatsschuld, die nog steeds ruim tweemaal het toegestane maximum in de eurozone bedraagt.

Hervormingen
Het staat wel vast dat het na deze verkiezingen nog moeilijker wordt structurele hervormingen door het parlement te krijgen; zoals het openbreken van beschermde beroepen en het stroomlijnen van Italië's onnodig ingewikkelde rechtsstelsel. Vooral Berlusconi's partij voelt er weinig voor de handen te branden aan dergelijke maatregelen, uit vrees haar kiezers voor het hoofd te stoten.

Italië is altijd een land geweest van kortstondige kabinetten en broze coalities, maar de onvrede over de bezuinigingen en de corruptieschandalen bij verscheidene partijen hebben nu tot een wel heel wankel geheel geleid. Vergeleken met de extreemrechtse Gouden Dageraad-partij die in Griekenland is opgedoken als gevolg van de crisis is de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo (opeens goed voor 20 procent van de stemmen) een vegetarisch genootschap, maar het is wel tekenend dat zoveel Italianen ditmaal hebben gestemd op een partij die eigenlijk geen programma heeft.

De opmars van Berlusconi en Grillo's protestpartij moet de Europese leiders de nodige zorgen baren, zeker nu ook in Spanje de giftige mix van woede over de bezuinigingen en de corruptie zichtbaar wordt.

Tot nog toe hebben de Italianen en de Spanjaarden altijd een positief beeld van de Europese Unie gehad: ze vonden het wel prettig dat Brussel meekeek over de schouders van hun niet altijd even betrouwbare politici. Die stemming begint geleidelijk om te slaan, als gevolg van de stijgende werkloosheid. Daardoor zal Brussel onder druk komen te staan de teugels iets te laten vieren als het om bezuinigen gaat. Wie verliest, moet meestal een prijs betalen.

Beeld getty
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden