Analyse

Succes ‘Dude of Downing Street’ Johnson staat of valt met afronden Brexit

Jeremy Hunt (l.) en Boris Johnson reageren als bekend is geworden dat Johnson tot nieuwe leider van de partij is gekozen. Beeld EPA

Hoe gaat Boris Johnson als premier zijn doelen – waaronder het eindelijk voor elkaar krijgen van de Brexit – bereiken? Zijn overwinningsspeech gaf alvast een aantal aanwijzingen.

Drie slopende jaren nadat een meerderheid der Britten ervoor heeft gekozen om de Europese Unie te verlaten, is ‘het Gezicht van Brexit’ eindelijk premier geworden. Boris Johnson, in gelijke mate geliefd en gehaat, treedt woensdag in de gigantische voetsporen van Lloyd George, Churchill en Thatcher. Succes staat of valt met het afronden van de Brexit, een taak die hij heeft vergeleken met de maanlanding. Een Pyrrhus-zege dreigt voor de 55-jarige classicus.

De uitslag van de race om het leiderschap van de Conservatieve regeringspartij was geen verrassing. Vraag was vooral hoe groot het mandaat zou worden dat de 160.000 Tories hun nieuwe leider geven. In het Queen Elizabeth II Centre hoorde Johnson – vergezeld door zijn vader Stanley, zijn broer Jo en zijn zus Rachel – dat 66 procent van de leden hem steunt. Verliezer Jeremy Hunt gaf toe dat hij als Remain-stemmer geen kans had in de tweestrijd.

Een zelfverzekerde glimlach verscheen op het gezicht van de man die als kind had verklaard ‘wereldkoning’ te willen worden, van de man die vier jaar geleden nog beweerde dat de kans dat hij ooit premier wordt ongeveer even groot is als zijn reïncarnatie als olijf, te worden onthoofd door een frisbee en het aantreffen van Elvis op Mars. Maar, zei hij, mocht de rugbybal loskomen uit een scrum, dan zal hij niet te beroerd zijn deze op te pakken.

En de Brexit is een flinke scrum geworden, eentje waarbij Theresa May is vertrapt.

Reïncarnatie

Haar opvolger ziet zichzelf als een reïncarnatie van Churchill, eentje die geen ‘bloed, zweet en tranen’ te bieden heeft maar optimisme. Zijn doelen zijn, zo verkondigde hij, ‘deliver, unite and defeat’, of wel DUD. Hij voegde er nog een E aan toe: ‘energise’. ‘We gaan het land nieuwe energie geven’, zei hij tot vermaak van de zaal, ‘als een of andere sluimerende reus gaan we ontwaken om de scheerlijnen van zelfkritiek en negativiteit van ons af te schudden.’

Dat is makkelijk gezegd dan gedaan, voor de ‘Dude of Downing Street’.

Zijn beroemde voorgangers konden bogen op de steun van het Lagerhuis, wat in Johnson’s geval allerminst het geval is. Met de steun van de koppige Democratic Unionist Party hebben de Conservatieven een meerderheid van twee zetels, wat één zal worden wanneer ze volgende week – zoals de verwachting is – een tussentijdse verkiezing in Wales verliezen aan de Liberaal-Democraten, die maandag Jo Swinson tot hun nieuwe leider hebben verkozen.

De meerderheid kan helemaal verdampen als Europagezinde parlementariërs de fractie verlaten of met de Labour-oppositie meestemmen bij een motie van wantrouwen. Waarschijnlijk wacht Jeremy Corbyn daarmee tot na het zomerreces. De kans bestaat dat er nog voor de Brexit-deadline van 31 oktober vervroegde verkiezingen komen, wat Johnson de kans biedt om, na een niet-aanvalsverdrag met Nigel Farage, zijn meerderheid te vergroten.

Net verkozen premier Boris Johnson. Beeld Getty Images

Concessie

Kort na zijn overwinningstoespraak benoemde Johnson Mark Spencer tot chief whip, de fractiemanager. Dit wordt gezien als een concessie aan de Europagezinde vleugel van de partij, zonder wie de 77ste premier onmogelijk kan regeren. Johnson beseft maar al te goed dat hij de kortst dienende premier ooit kan worden, een record dat nu met vier maanden op naam staat van George Canning, die een goede reden had voor zijn aftreden: hij overleed.

Voorlopig zit Johnson de Cheerleader op een wolk. Zo genoot hij in de namiddag bij een fractiebijeenkomst van het geroffel van vuisten die enthousiast op de houten lessenaars slaan. ‘Hij gaf ons een goed gevoel, dat hadden we nodig’, verklaarde een anonieme aanwezige tegenover de Britse pers.

Ondertussen stroomden de felicitaties binnen uit binnen- en buitenland, van Donald Trump (‘Boris is a good man’), van de nieuwe Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen (die naar dezelfde Brusselse school is geweest als Johnson) en van de Turkse president Recep Erdogan, die door Johnson ooit in een limerick voor geitenneuker is uitgemaakt. Ook scheidend premier May bracht zich ertoe haar opvolger te feliciteren.

Buckingham Palace

May zal woensdag voor de laatste keer het wekelijkse vragenuurtje doen, waarna ze in de hitte naar Buckingham Palace zal rijden om haar ontslag en dat van haar regering in te dienen, waarna Hare Majesteit Johnson zal vragen een regering te vormen. Dat zal twee dagen in beslag nemen. Daarna begint het premierschap van Johnson met een toespraak in het noorden van Engeland over de toekomst van het verdeelde koninkrijk.

Waar Johnson volgens de ene eilandbewoner de ‘Brexit-droom’ kan doen uitkomen, mag hij van een ander zijn eigen rotzooi opruimen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden