Subtiele tekst Tellegen gevat in sterke vorm

Het is lente. Ook op het toneel. De vogels kwinkeleren, het water ruist. Groen, blauw, rood, de heldere kleuren stralen je tegemoet....

De ene anekdote volgt op de andere terwijl de man de rol van verteller aanneemt en minutieus beschrijft wat de twee dames doen, wat ze denken. Maar als je de gezichten van de vrouwen mag geloven zit er een luchtje aan zijn woorden en hebben ze daar zo hun eigen gedachten over.

De tekst van Omstanders is onmiskenbaar van Toon Tellegen: simpel, dichterlijk en verhuld filosofisch. Taal waarmee hij de mens in al zijn tegenstrijdigheden neerzet.

De twee vrouwen, gespeeld door Ria Eimers en Carla Mulder, zijn een dagje naar buiten getrokken, de natuur in. Maar hun idylle wordt verstoord door een drenkeling, een man die wanhopig om hulp roept.

In plaats van onmiddellijk in het water te springen, redeneren de twee over de voors en tegens van het redden van een mens. Ze hebbennog nooit iemand gered, weten niets van de man af en misschien is het beter voor hem dat hij niet wordt gered.

Ondanks hun tweestrijd gaan ze niet weg. En dat cret een patstelling waar uiteindelijk geen oplossing voor is. Een mooie, eenvoudige metafoor voor de passant van nu die liever een andere kant op kijkt als er iemand op straat in elkaar wordt geramd. Of in breder perspectief: het rijke Westen dat zich alleen bekommert om zijn eigen geluk terwijl de rest van de wereld verkommert.

Die associatie is bij Tellegen vrijblijvend. Hij waakt er wel voor man en paard te noemen. Hij blijft vooral een dichter, zijn taal zoekt, onderzoekt. Liever dan drama schrijft hij gedachten die hardop worden uitgesproken.

Regisseur Lidwien Roothaan vatte die tastende, subtiele tekst in een sterke vorm. Suggestief wordt de situatie verbeeld. Joep Onderdelinden speelt ook de drenkeling en steeds zie je zijn hoofd, hulp zoekend, alsof hij drijft, langs de hoge rand van de speelvloer gaan, happend naar lucht. Hij smijt water over zich heen uit een emmer met achter hem het beeld van in het water weerspiegelde bomen.

Het is een heldere, subtiele voorstelling geworden. Maar ondanks de lichtheid zit er toch wat ruis in. Op den duur wreekt de eenvoud van de situatie zich. De vrouwen herhalen steeds hun overwegingen en voegen nauwelijksnog iets toe. Op die momenten was wat schrapwerk op zijn plaats geweest; Tellegens taal werkt op het toneel nu eenmaal anders dan op papier.

Gelukkig kent de voorstelling daarna nog een fraaie uitsmijter. Dan krijgen de spelers steun van een paar sterke beelden. Voor het fraaie, geconcentreerde spel overigens alle lof: de laconieke Mulder naast de heftige Eimers, getackeld door een stevige Onderdelinden.

Het is allemaal uiterst herkenbaar en juist daarom wil je op den duur die twee ouwehoerende wijven de plomp wel induwen. En flink lang onder water houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden