Subtiel engagement maakt indruk

Het gaat Wallinger niet om het grote statement, maar om de kwetsbaarheid en de schoonheid van het gewone mensenleven.

Mark Wallinger: MARK. t/m 19 februari 2012 in Museum De Pont, Tilburg, depont.nl

Daar staat hij dan, State Britain, dwars over de museumzaal van De Pont in Tilburg, een veertig meter lang groeisel van protestborden en spandoeken, van knuffelberen, kaarsen, bebloede T-shirts en kruisen. Met deze minutieuze reconstructie van de protestinstallatie van vredesactivist Brian Haw (1949-2011) maakte kunstenaar Mark Wallinger in 2006 de staat van zijn land op, en kreeg hij in 2007 de prestigieuze Turner Prijs.


Die staat van Groot-Brittannië was op dat moment weinig verheffend. Met leugens had de politiek een alibi gekregen om Irak binnen te vallen, met een speciaal gemaakte wet had toenmalig premier Blair (Bliar volgens Haw) Haws vijf jaar durende protest tegen de inmenging in Irak de kop ingedrukt. Zijn kampement mocht niet langer binnen 1 kilometer van het parlement staan, de politie verplaatste alles naar een vuilcontainer.


De staat had buiten de kunst gerekend. Wallinger had elk detail gefotografeerd, uit ontzag voor Haws Don Quichotachtige strijd en uit bewondering voor het visuele spektakel, met zijn protesttaal van grote zwarte letters, woordgrappen en spotprenten en zijn do it yourself-constructie van gevonden spullen. Een half jaar later bouwde Wallinger het kampement nauwgezet op in de Duveen Galleries van Tate Britain, die half binnen en half buiten de 1-kilometerzone ligt. De Turnerprijsjury prees de directheid, de intensiteit en het historische belang van de installatie.


Maar dat was vier jaar geleden, in Londen. Wat resteert er in Tilburg, waar het eerste overzicht van Wallinger in Nederland te zien is, van dit politieke statement? Weinig. Maar wat er voor in de plaats is gekomen, boezemt meer ontzag in. Door zijn universele protestbeeldtaal is State Britain namelijk hét monument voor elke demonstratie in elk land en in elke tijd en het symbool van de macht en onmacht van het individu.


Mark Wallinger (1959) staat te boek als geëngageerd kunstenaar. Zijn werk beslaat zowel de politiek als de religie en de samenleving. Voor zijn foto's, installaties en video's put hij veelal uit bestaand materiaal van You Tube en uit bestaand erfgoed als schilderijen, stoelen en gedichten, die hij met minimale ingrepen opdient. Zo gaat Wallinger in I Am Innocent (2010) de draaikonterigheid van de katholieke kerk te lijf door Paus Innocentius X als reproductie van een portret van Velázquez aan een touwtje rond te laten draaien. Door de ordinaire, opgeblazen fotokopie en het op ooghoogte draaiende beeld, wordt het opperhoofd van religieuze macht echter ook een tere verschijning, die zijn publiek aankijkt en daarmee de schuldvraag terugkaatst. Want hoe kan iemand onschuldig zijn in deze wereld?, vroeg Wallinger zich af.


Als hij mobiele telefoonfoto's van slapende mensen opblaast en er een hele museumwand mee beplakt, portretteert hij zowel de kwetsbaarheid en de onnozele uitstraling van de slapende mens als de onnozelheid van de voyeur (wij allemaal) die deze beelden heeft gemaakt. Als hij in de monumentale film Construction Site (2011) bouwvakkers pal aan zee in sneltempo een zinloze steigerconstructie laat bouwen, confronteert hij de kijker met de gewoonte om je vast te bijten in klein ongemak, terwijl aan de horizon de tijd, in de vorm van oceaanstomers, onverbiddelijk voorbijglijdt.


Dat is het mooie van Wallingers engagement. Het gaat hem niet om het grote statement, maar om de kwetsbaarheid, de feilbaarheid, maar ook de schoonheid van het gewone mensenleven, of we nu Blair, Brian of Marietje heten.


----------------------------------------------------------------------


Protestloze zône

Binnen een straal van een kilometer van Parliament Square in Londen mag niet worden gedemonstreerd. Die straal doorsnijdt precies de Tate Britain, waar kunstenaar Mark Wallinger de protestborden van vredesactivist Brian Haw plaatste.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden