‘Subsidiëren avant-garde is raar’

Subsidies moet je toekennen als een sponsor, vindt oud-directeur van het Rijksmuseum Henk van Os...

AMSTERDAM Lag het aan Henk van Os, dan kwam dat Nationaal Historisch Museum er nooit. ‘Wat zegt u, als minister Plasterk belt en vraagt: hoe moet ik verder?’ werd hem zondag voorgelegd tijdens een openbaar interview in de reeks gesprekken die de Volkskrant organiseert in de Rode Hoed in Amsterdam. ‘Dan zeg ik: ga maar niet verder. Dit leidt tot niets.’

Want het Nationaal Historisch Museum, vindt Van Os – hoogleraar, voormalig directeur van het Rijksmuseum en bij het grote publiek vooral bekend van het televisieprogramma Beeldenstorm, is er al. Het is te vinden in het Rijksmuseum in Amsterdam. Na de verbouwing zal het nog meer nadruk leggen op de grote historische collectie.

De plannen van de drie steden waar Plasterk onlangs op werkbezoek ging, maken op Van Os geen indruk. ‘Arnhem gaat verder met wat het al doet. Dat heeft met het Openluchtmuseum een prima museum. Amsterdam heeft alles in huis, en de wethouder gaat uit van wat er is. De plannen van Den Haag zijn onzin. Dat wil alles bij elkaar gaan garen – dan moet je beginnen met de collectie van het Rijks over te nemen. Ik zou de plannen van het Rijksmuseum even afwachten.’

Maar niet alleen het ‘Rijks’ kan fungeren als Nationaal Historisch Museum. ‘Wat je wilt, is een historisch bewustzijn voor heel veel Nederlanders. Dan moet je dat niet op één plek doen. Alleen al in Amsterdam heb je het Rijksmuseum, het Historisch Museum, het Scheepvaartmuseum. En ook in de rest van het land is van alles.’

Wel vindt Van Os dat de historische collecties in het land beter ontsloten moeten worden. Hij ziet een rol voor computers en internet. ‘Ik wil een virtuele entree tot het historische pakket.’

Een nuttiger discussie is die over de vraag hóe je een historische collectie toegankelijk maakt. Hoe breng je kennis over, met filmpjes of met objecten? Wat vertel je bij die objecten? ‘Na de dood van Johan de Witt is zijn tong bewaard als reliek. Dat is heel aansprekend. Maar dan moet je ook iets doen met wat hij zei, want daarom werd die tong uit zijn lijf getrokken. Er is enorm veel kennis, maar je moet mensen hebben die weten hoe je dat overdraagt op grote groepen.’

Van Os ergert zich aan de Nederlandse manier van subsidiëren. Geld wordt toegekend op basis van plannen, niet van resultaten. Dat werkt bureaucratie in de hand, en genereert machtsspelletjes achter de schermen. Hij bepleit een systeem zoals de Postcodeloterij als sponsor hanteert. ‘Museum X doet het goed, hier is zoveel ton, als je over vier jaar niet iets leuks hebt gedaan, krijg je niet nog meer.’ Kunstenaars zouden op die manier gesubsidieerd moeten worden – niet op basis van plannen voor werk, maar op basis van het werk zelf. Dat kan dan bijvoorbeeld met exportsubsidies in het buitenland getoond worden. Het bestaande systeem is paradoxaal. ‘Door de staat gesubsidieerde avant-garde – daar is iets wonderlijks aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden