Subsidie voor kranten is belachelijk

Het Nederlandse mediabeleid ligt op zijn rug. De publieke omroep verliest kijkers, kranten verliezen lezers. Maar er komen nieuwe verkiezingen en een nieuw bewindspersoon....

Vrijwel alle dagbladen in Nederland leiden verlies. Overal vallen ontslagen. Verliesgevende takken worden gesloten of verkocht. De advertentiemarkt zit in een forse dip en mede door de afwerende houding van de redacties hebben adverteerders hun heil elders gezocht. De kranten zijn er nog niet in geslaagd om op een slimme manier de binding met hun lezers te versterken. De abonnee-aantallen dalen, de bezorgkosten rijzen de pan uit, de loonkosten drukken zwaar. Als dat zo doorgaat blijven er weinig kranten overeind, zo is de vrees van veel journalisten en dagbladdirecteuren.

De dagbladen zitten al een jaar of dertig in een sluipend proces van fusies en saneringen en onderhand is het de vraag of de huidige crisis slechts conjunctureel is, of dat het met de kranten structureel bergafwaarts gaat: na vierhonderd jaar naar het einde van de economische levenscyclus, omdat er betere manieren zijn gevonden om informatie over te dragen dan inkt op papier smeren.

Voor de diversiteit en pluriformiteit van de pers is het helemaal geen probleem als na alle fusies uit het verleden nog een keer de helft van de bestaande kranten de komende tien jaar het loodje legt. Integendeel: de kranten lijken nu veel erg veel op elkaar, in een klein land als Nederland is het journalistieke talent dun gezaaid en er is geen enkele reden waarom vijf middelmatige en kwakkelende kranten beter zou zijn dan twee goede die elkaar (journalistiek) naar het leven staan.

Bovendien hebben de kranten de crisis waarin ze nu zitten over zichzelf afgeroepen. Twee jaar geleden maakten ze meer winst dan ooit tevoren, vooral omdat er fantastisch veel personeelsadvertenties waren. Het geld uit die tijd is uitgegeven aan rente op leningen en aan domme projecten.

Vooral de strategie van PCM is rampzalig geweest. Belangrijkste projecten daar waren uitgeverij Crosspoints (zwaar verlies, inmiddels van de hand gedaan), een reeks internetprojecten (bodemloze putten, alle geschrapt), de wekelijkse magazines bij de kranten (alle verliesgevend), de instandhouding van Het Parool (megaverliezen, inmiddels afgestoten).

De Telegraaf maakt het gratis dagblad Spits (verliesgevend), kwam met een aanzet tot een radio- en tv-bijlage (een keer verschenen), heeft nauwelijks goede acquisities gedaan en leeft op te grote voet. Wegener lijdt naast een overmaat aan rentelasten ook aan een vorm van ongelooflijke interne stroperigheid, waardoor het potentiële positieve effect van elke verandering is verdampt tegen de tijd dat de heren met elkaar en hun 23 achterbannen zijn uitvergaderd.

Overal waar matige managers aan de slag zijn gegaan met wrakke strategieën, basisverbreding, internetballonnen en beursgangen is het ronduit een zooitje. Ter vergelijking: de dagbladen met een sterke focus op hun kernactiviteit, zoals die in Leeuwarden en Groningen, zijn wel gezond.

De financiële nood waarin veel kranten zitten, is dus veroorzaakt door laagconjunctuur en slecht management. Er is geen enkele reden waarom een of andere staatssecretaris daar belastinggeld tegenaan moet gooien. Nu niet en straks niet.

Laten we eens kijken naar de dagbladmarkt van de komende tien jaar. Een sleutelrol is daarbij weggelegd voor de regionale dagbladen. Die hebben gezamenlijk ruim meer dan de helft van de Nederlandse markt in handen. Vrijwel alle regionale kranten hebben de afgelopen decennia voor de ochtend gekozen. De meeste abonnees hebben 's avonds geen zin en tijd meer om de krant te lezen. Hoewel bezorging in de ochtend wel een probleem is, is distributie van de krant vanuit de drukkerij door de hele provincie 's nachts tussen drie en zeven een stuk makkelijker dan overdag.

Die regionale ochtendbladen zullen buiten de randstad nog heel lang kunnen bestaan. Gemiddeld over een periode van tien jaar maken ze winst. Hier en daar zal nog een fusie nodig zijn. Puur kijkend naar inwoneraantallen zullen de provincies Friesland, Groningen, Overijssel en Limburg straks een regionale krant hebben. Drenthe en Zeeland zijn te klein, in Gelderland en Brabant is wellicht plaats voor twee kranten: Arnhem/Nijmegen en Apeldoorn, respectievelijk Den Bosch/Eindhoven en Westbrabant.

Ze zullen wel fors moeten bezuinigen, veel flexibeler en klantgerichter moeten worden, veel beter moeten samenwerken en veel meer tempo moeten maken, maar als ze dat doen hebben ze een mooie toekomst. Belangrijkste concurrenten van de regionale ochtendbladen zijn niet de andere kranten, maar andere media: radio, televisie, de huis-aan-huisbladen en internet, dat laatste medium zeker als er inderdaad platte, flexibele beeldschermen komen die de voordelen van papier en computer in zich verenigen.

Binnen de randstad zullen de regionale dagbladen het op lange termijn niet redden. In Rotterdam zullen het Algemeen Dagblad en het Rotterdams Dagblad moeten fuseren om een redelijke kans op overleven te hebben. Utrecht is een twijfelgeval. In steden als Den Haag, Leiden, Haarlem, Hoofddorp, Almere, Lelystad zal de klassieke regionale krant verdwijnen. In een aantal plaatsen in de Randstad zullen regionaal getinte edities van landelijke dagbladen verschijnen. Het ligt voor de hand dat kranten als het Haarlems Dagblad, het Leidsch Dagblad en die in de kop van Noord-Holland uiteindelijk zullen eindigen als editie van hun eigenaar, De Telegraaf. Die heeft nu een eerste stap gezet in Rotterdam; de Volkskrant denkt na over een wekelijkse bijlage in Utrecht.

Op de markt voor ochtendbladen zijn er straks nog drie landelijke kranten over: De Telegraaf, de Volkskrant en Trouw. Die laatste krant gaat het niet redden en een belangrijk deel van de abonnees zal bij de Volkskrant en NRC Handelsblad terechtkomen. Op de avondbladenmarkt is NRC Handelsblad de facto alleenheerser. Als Het Parool de komende jaren overleeft, komt het meer terecht bij de kleine niche-spelers, zoals het Financieele Dagblad, het Nederlands Dagblad, het Fries Dagblad en het Reformatorisch Dagblad.

De positionering van de Volkskrant is in het geheel het minst duidelijk. Op de markt voor kwaliteitskranten is NRC Handelsblad een geduchte concurrent. Op de markt voor ochtendbladen zal een al dan niet geregionaliseerde Telegraaf altijd veel groter zijn. In Amsterdam moet de krant tegen Het Parool opboksen, en buiten de randstad tegen de regionale dagbladen. Onder hoog opgeleide forensen zijn Spits en Metro populair, en ondanks het dagelijse economiekatern van de Volkskrant, kiezen de echte beslissers voor het Financieele Dagblad. De Volkskrant komt dus op elke deelmarkt op de tweede of derde plaats en dat zal op lange termijn grote gevolgen hebben voor de positie op de advertentiemarkt. Ik denk daarom dat er een goede kans is dat ook de Volkskrant over tien jaar niet meer bestaat.

Blijft de vraag hoe erg het is dat al die kranten verdwijnen. Voor de echte liefhebbers is dat heel vervelend, net als voor de mensen die er nu werken. Voor burgers die geïnformeerd willen worden over wat er in de wereld gebeurt zijn er inmiddels zo verschrikkelijk veel andere bronnen dat de democratie heus geen gevaar loopt. Want dat is de dreiging waarmee men straks bij de nieuwe staatssecretaris aan komt.

Vorige week schreef Nico Haasbroek op deze plek dat als hij staatssecretaris zou zijn, hij alle budgetten van alle media op een hoop zou gooien en zelf zou herverdelen. Deze ongehoorde vorm van staatspaternalisme zou zijn bedoeld om de media te redden. Quod non! De democratie is pas echt in gevaar als de kranten en hun redacties afhankelijk worden van het geld dat ze jaarlijks van de Staat krijgen toebedeeld. Nee, laten de dagbladen zichzelf maar redden. Dat houdt ze scherp en vitaal in de concurrentie met elkaar en de vele andere bronnen van informatie voor de nieuwsgierige burger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden