Subsidie dwingt gemeenten te blijven bouwen

De vraag naar nieuwbouwwoningen daalt, maar de gemeenten moeten blijven bouwen. Anders eisen de ministeries van VROM en V & W miljarden aan subsidies terug....

Van onze verslaggever

Ferry Haan

AMSTERDAM

Vóór 1 januari 2000 moeten de gemeenten in Nederland 280 duizend nieuwbouwwoningen bouwen op de grote Vinex-locaties. Halen zij dit aantal niet, dan trekt het ministerie van VROM 2 miljard gulden aan subsidies in. Ook het ministerie van Verkeer en Waterstaat kan bij de gemeenten voor 7 miljard gulden aan infrastructuur en openbaar vervoer terugvorderen.

De Delftse hoogleraar Volkshuisvesting Hugo Priemus maakt zich zorgen over deze situatie. 'Gemeenten moeten gehaast huizen uit de grond stampen die niet nodig zijn.'

Priemus legt uit dat het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu in het begin van de jaren negentig een groot tekort zag ontstaan op de Nederlandse woningmarkt. Een groot bouwplan moest hiervoor de oplossing bieden. In de Vierde Nota Extra (Vinex) sprak het ministerie van VROM met gemeenten en projectontwikkelaars af dat er op een beperkt aantal zeer grote bouwlocaties 500 duizend nieuwe huizen zouden verrijzen in de periode 1995-2005.

VROM stimuleerde de bouw van deze woningen met subsidies voor grondkosten en bodemsanering van in totaal 2 miljard gulden. Ook het ministerie van Verkeer en Waterstaat droeg zijn steentje bij en zegde 7 miljard gulden aan subsidies toe.

De ministeries geven deze enorme bedragen niet zomaar weg. De vorige VROM-bewindslieden, minister Margreet de Boer en staatssecretaris Dik Tommel, hebben bij herhaling laten weten dat het geld terug moest als de bouwdoelen niet gehaald zouden worden. Zij spraken af dat de Vinex-voortgang op 1 januari 2000 beoordeeld zou worden.

Priemus vreest deze datum. Niet vanwege het millenium-probleem, maar omdat gemeenten dan pas maximaal 85 duizend woningen gebouwd zullen hebben. Zij lopen dus tweehonderduizend woningen achter bij de afspraken. Om de Vinex-doelen te halen, zullen gemeenten en projectontwikkelaars dus een enorme inspanning moeten leveren.

De huizenmarkt is nu echter aan het omslaan. De tijd van grote tekorten en absurde prijsstijgingen is voorbij. De verkoop van nieuwbouwwoningen loopt dit jaar zelfs terug. Daarom kan de woningmarkt een enorme bouwimpuls in de komende anderhalf jaar niet gebruiken. Priemus vindt dat gemeenten niet gedwongen moeten worden om ten koste van alles hun bouwdoelstellingen te halen.

De hoogleraar wijst er bovendien op dat er toch meer huizen worden gebouwd dan oorspronkelijk de bedoeling was, maar deze staan niet op de Vinex-locaties. Ex-minister De Boer wilde dat gemeenten alleen grootschalig zouden bouwen op de Vinex-locaties. De gemeenten dachten hier echter anders over. Volgens Priemus verrijzen er in Nederland tot 2005 nog eens 200 duizend woningen op andere, en vaak mooiere, gebieden dan de Vinex-locaties.

VROM wil dit niet, omdat deze ongeplande huizenbouw milieuonvriendelijker zou zijn. Over het algemeen liggen de woningen verder weg van de grote steden dan de Vinex-locaties. Bovendien zijn de huizen minder compact gebouwd.

Al met al zullen deze buiten de Vinex-gebieden gebouwde woningen veel meer automobiliteit opleveren dan ex-minister De Boer wenselijk achtte. Daarom gaf zij kort geleden de provincie Gelderland, vanwege te veel huizenbouw op verkeerde locaties, een aanschrijving.

Priemus bevestigt dat er in 2000 een rare situatie ontstaat. VROM bestraft gemeenten omdat er tweehonderduizend woningen te weinig worden gebouwd op de Vinex-gebieden, maar de gemeenten bouwen dit aantal wel op andere plaatsen. Priemus wijst erop dat deze woningen bovendien zonder enige subsidies van het Rijk tot stand zijn gekomen.

Maar een woordvoerder van het Ministerie van VROM laat weten dat het ministerie de gemeenten en marktpartijen toch aan de Vinex-afspraken zal houden: 'De rechter moet maar oordelen over de situatie.'

Priemus hoopt dat uiteindelijk het gezonde verstand zal zegevieren. 'Gemeenten en marktpartijen moeten gewoon in het huidige rustige tempo doorbouwen. In 2000 moeten we maar weer eens bekijken hoeveel woningen er nog nodig zijn', zegt de Delftse hoogleraar.

Voor de nieuwe bewindslieden op het departement van VROM, minister Jan Pronk en staatssecretaris Johan Remkes, komt de huidige problematiek nog te vroeg. Zij zijn zich aan het inwerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden