Subcultuur, geen volksbeweging

De betogers van Occupy Amsterdam die zaterdag het Beursplein moesten verlaten, kijken terug op een succesvolle actie. Maar het volk hebben ze niet bereikt.

AMSTERDAM - Op het plaveisel ligt een spandoek met een verlanglijst. Wat wil Occupy Amsterdam van de wereld?


'Uw Inlevingsvermogen


Fruit


Betere Wereld


Warme Sokken


Eerlijke Samenleving


Kaas


Bewustwording


Snoepgoed'


Sinds zaterdag is het afgelopen met het vrolijke utopisme op het Beursplein in Amsterdam. De rechter heeft burgemeester Van der Laan toestemming gegeven het Occupykamp te laten ontruimen.


Iedereen heeft het recht om te demonstreren, vindt Van der Laan, maar niet om eindeloos de publieke ruimte te bezetten. Bovendien trok het kamp niet alleen activisten, maar ook daklozen en alcoholisten, met alle overlast van dien. Na het Zuccotti Park in New York en het kamp bij de St Paul in Londen wordt ook het Beursplein ontruimd.


Wat heeft Occupy in Nederland betekend? 'We zijn absoluut succesvol geweest', zegt Ernesto (21), 'ondernemer-op-non-actief', die op het Beursplein op een stoeltje in de zon zit. 'We hebben duizenden mensen informatie gegeven.' Occupy heeft mensen aan het denken gezet, vindt hij. Over internetvrijheid, de euro, bankiers, bonussen en andere excessen van het kapitalisme.


'Occupy was een steekvlam. Even heel groot en weer snel verdwenen', zegt Kristof Jacobs, docent politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Rond 15 oktober, de mondiale Occupydag, kon de beweging op veel sympathie rekenen. Volgens een peiling van Maurice de Hond stond 62 procent van de Nederlanders achter Occupy.


De demonstranten op het Tahrirplein in Egyptische hoofdstad Caïro vormden de inspiratiebron. Eerst voor de Spaanse indignados, later voor Occupiers in tal van westerse landen. Het weekblad Time riep 'de demonstrant' uit tot persoon van het jaar. 'Het volk' leek schijnbaar onaantastbare machthebbers op de knieën te kunnen dwingen.


Maar Occupy heeft dat volk nooit kunnen bereiken. Dat komt deels door de veelbesproken vaagheid van een beweging zonder strategie, eisen en leiders. Maar ook het actiemiddel, de bezetting, is niet zo geschikt om de brede middenklasse te overtuigen, zegt Jacobs.


'Zo'n bezetting levert veel publiciteit op. In Nederland hebben de landelijke kranten in een half jaar 1.100 keer over Occupy geschreven. Maar een bezetting trekt ook een bepaald type mensen: jongeren, studenten, werklozen, mensen die over hun eigen tijd kunnen beschikken. In de middenklasse ontstaat dan al snel het beeld: dat zijn werkloze profiteurs', zegt Jacobs.


Ernesto: 'Als je 40 uur per week werkt, kun je niet hier op het plein zitten. Daarom zetten we ons gedachtengoed online en zitten we op Twitter en Facebook. Veel gezinnen zijn nog niet echt wakker. Ze hebben het te druk met het betalen van hun hypotheek en vaste lasten. Ze zijn zo doodgegooid met het systeem dat ze zich niets anders meer kunnen voorstellen.'


Toch is op het Beursplein duidelijk zichtbaar waarom Occupy niet zo snel zal worden omhelsd door de bewoners van de Vinex-wijken. Onder het bordje 'Wurgt commercialiteit onze ziel?' ligt een man te slapen, om één uur 's middags. Een vijftiger met een indianentooi kuiert ontspannen over het plein, terwijl een handjevol activisten op de grond zit te vergaderen. Het tafereel ademt de sfeer van een kraakpand uit de jaren tachtig. Haveloos, maar genoeglijk. Een antikapitalistische vrijplaats in de schaduw van beurs en Bijenkorf. Het is de sfeer van een subcultuur, niet die van een volksbeweging.


Nederland is ook niet het meest geschikte land voor een antikapitalistische actie. In de Verenigde Staten verloren veel mensen uit de middenklasse hun baan en huis. In Spanje loopt de jeugdwerkloosheid tegen de 50 procent. 'Dan heb je meer onvrede, maar ook veel meer mensen die tijd hebben om actie te voeren', zegt politicoloog Jacobs. In Spanje konden de indignados overigens niet verhinderen dat rechts de verkiezingen won, met een bezuinigingsprogramma waartegen de actievoerders zich juist zo fel verzetten. 'In Nederland wordt veel onvrede gekanaliseerd door de SP, die op lokaal niveau actie voert.'


Occupy is terug bij af, zegt Jacobs. De beweging kwam voort uit het andersglobalisme, kreeg even de wind in de zeilen, en keert nu weer terug naar de bron, de andersglobalisten, krakers en doorgewinterde actievoerders die er altijd al waren. 'Het zou natuurlijk best weer kunnen opleven, dat valt niet te voorspellen', zegt Jacobs.


En helemaal voor niets is het volgens de politicoloog niet geweest. 'Thema's als economische ongelijkheid, de macht van grote bedrijven, die zijn in elk geval op de politieke agenda gekomen.'


Dat de Occupiers zich blijven inzetten voor een betere wereld en warme sokken blijkt zondagochtend. Op de Dam, op een steenworp afstand van het Beursplein, wordt een 'Lentedemonstraatzie' gehouden. 'Ondanks het vertrek van het Beursplein zullen we de lente en Occupy met een positief geluid vieren', laten de betogers op hun website weten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden