Column

Stuur die containers toch naar Zeebrugge

Natuurorganisaties zijn toegetreden tot het establishment.

Caspar Janssen
Werkzaamheden in de Belgische Prosperpolder in Zeeuws-Vlaanderen aan de Westerschelde op de grens met de Nederlandse Hedwigepolder. Beeld ANP
Werkzaamheden in de Belgische Prosperpolder in Zeeuws-Vlaanderen aan de Westerschelde op de grens met de Nederlandse Hedwigepolder.Beeld ANP

De goede vijanden kiezen, en de goede vrienden, dat valt nog niet mee. Een paar jaar geleden reed ik samen met een vertegenwoordiger van het Zeeuws Landschap langs de oevers van de Westerschelde. Het waren heftige tijden, de discussies over de ontpoldering van de Hedwigepolder hadden een kookpunt bereikt en de paar Zeeuwse milieuactivisten die nog hardop durfden te beweren dat ze voorstander waren van het onder water zetten van de polder hadden het zwaar te verduren. Sterker: ze waren simpelweg bang, en daar was alle reden toe.

Dat lezen we dan weer niet in Dit is mijn hof, het nieuwe boek van de Vlaamse schrijver-journalist Chris De Stoop. Boerenzoon De Stoop belicht daarin de kant van de boeren die moesten verdwijnen aan de Vlaamse kant van de grens, waar ook polders onder water werden gezet voor 'natuurcompensatie' in ruil voor de uitbreiding van de Antwerpse haven en de zoveelste verdieping van de Westerschelde. Het is een mooi en aangrijpend boek, dat hij schreef op de boerenhoeve waar hij opgroeide, en die nog lang werd bestierd door zijn broer, één van die traditionele boeren uit de streek. De Stoop beschrijft hoe het landschap zijn ziel verliest als de boerderijen eenmaal zijn afgebroken, de vruchtbare klei is afgegraven en de 'nieuwe natuur' met grote grazers en informatiebordjes haar intrede doet.

Voor de Nederlandse markt hadden de uitgever en De Stoop bedacht dat de publiciteit zich mooi kon toespitsen op de omstreden ontpoldering van de Hedwigepolder. Dus zagen we De Stoop in Nieuwsuur, waar hij flink afgaf op de 'nieuwe natuur', die als bouwpakketjes over het land werd gelegd. Ook de natuurbeweging - de Vlaamse - kreeg er flink van langs, want die had haar ziel verkocht aan de haven, waarmee ze inmiddels samenwerkte. Terwijl ze vroeger samen met de boeren optrok tegen diezelfde Antwerpse haven. De vertegenwoordiger van de natuurbeweging tuurde wat afhoudend in de verte. Zo was het beeld compleet: de hardwerkende, romantische natuurboer versus de mensenschuwe, technocratische, arrogante natuurmaker.

Net iets te makkelijk. De man van Natuurpunt mompelde op een bepaald moment dat het boerenbedrijf ook niet meer is wat het is geweest. En zo is het maar net. Want scholeksters, zwaluwen, grutto's, veldleeuweriken, kneutjes enzovoort hebben helemaal niets meer te zoeken op het moderne platteland. De Stoop geeft er hoog van op, maar heeft het dan toch vooral over vroeger. Een korenveld in de zomer, het is inderdaad prachtig, maar korenvelden liggen tegenwoordig vooral in natuurgebieden. Dat de natuurbeweging zich sinds de jaren negentig stortte op 'nieuwe natuur' op andere plekken, komt voornamelijk omdat de toestand op het platteland hopeloos was. En is.

Soms werkte dat goed, die nieuwe natuur, vooral langs rivieren. Het Gelderse rivierengebied, waar ik zelf opgroeide, is er in ieder geval flink door opgeknapt, zonder zijn ziel te hebben verloren.

Maar verder heeft De Stoop wel een punt; natuurorganisaties hebben hun activisme afgeworpen, ze zijn toegetreden tot het establishment, in ruil voor zoiets vaags als 'natuurcompensatie'. Daarmee maken ze zich niet geliefd bij boeren en ook bij veel burgers.

Het zou goed zijn eens na te denken over het nettoresultaat van de jarenlange discussies over de ontpoldering van de Hedwigepolder. Die polder mag dan uiteindelijk onder water gaan, de natuurwinst daarvan is bijna nul. Bovenal verdween het echte onderwerp naar de achtergrond: de schade die opnieuw wordt toegebracht aan de Westerschelde.

De estuariumnatuur van de Westerschelde, de slikken en schorren in combinatie met getijdewerking, komt nergens in Europa nog voor. De Vlaamse ecoloog Peter Herman, met wie ik op diezelfde dag een paar jaar geleden ook aan de oevers van de Westerschelde stond, was bang dat nog een verdieping het estuariumsysteem onherstelbaar zou vernielen. Driekwart van de natuur was in de afgelopen honderd jaar al verdwenen, de genadeklap leek nakende. Daar kan een ontpolderde polder als compensatie echt niet tegenop.

En voor wat? Voor een paar enorme zeecontainerschepen die, vindt Antwerpen, per se 50 kilometer landinwaarts moeten kunnen varen, terwijl ze evengoed naar Zeebrugge zouden kunnen gaan, of naar Rotterdam. Zoveel onnodige vernieling voor zo weinig, het zou in Europa onacceptabel moeten zijn.

Een geweldig punt om je mee te profileren voor een natuurbeweging. En voor boeren. Ze zouden zelfs kunnen samenwerken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden