Stukje oermens maakt Tibetaan hoogtebestendig

Tibetanen lopen rond met in hun lichaam een soort levend fossiel: een sliert oermensen-dna die hen wapent tegen het bestaan op extreme hoogten. Het is voor het eerst dat wetenschappers bij moderne mensen zo'n duidelijk nog werkend radertje aanwijzen dat we hebben geërfd van een reeds lang uitgestorven oermenssoort.

AMSTERDAM - Het 'hoogte-dna' is afkomstig van de zogeheten Denisova-mens, een mysterieuze oermens die zo'n 40 duizend jaar geleden moet hebben geleefd in het Altai-gebergte op de grens van Rusland en Mongolië. Van deze holbewoners zijn slechts een vingerkootje en een kies teruggevonden, maar dat was genoeg om hun dna uit af te lezen.


Nu blijken de bewoners van het Tibetaanse plateau, op meer dan 4 kilometer boven zeeniveau, in hun cellen een brokstuk van dit dna te hebben. Een duidelijke aanwijzing dat de voorouders van de plaatselijke bevolking seks moeten hebben gehad met de oermensen, zegt geneticus Rasmus Nielsen, die de ontdekking samen met Chinese collega's vandaag beschrijft in Nature.


'Onze hypothese is dat de introductie van dit dna zo'n 30- tot 40 duizend jaar geleden heeft plaatsgevonden', zegt Nielsen. 'Daarna bleef het in lage frequentie in de bevolking bestaan. En toen er mensen verhuisden naar de hoogtes van Tibet, werd dit bevoordeeld door de natuurlijke selectie en kon het toenemen in frequentie.'


De Rotterdamse hoogleraar moleculaire biologie Manfred Kayser valt bijna van zijn stoel. 'Verbazingwekkend en haast ongelooflijk', vindt hij de bevindingen. Aanwijzingen dat er oermensen-dna tussen het onze zit waren er al. 'Maar dit onderzoek suggereert dat deze eigenschap er is puur vanwege de vermenging met archaïsche mensen.'


Het oer-dna zorgt ervoor dat bloed op grote hoogte niet te dik wordt. Op het Tibetaanse plateau bevat de lucht zo'n 40 procent minder zuurstof dan op zeeniveau en de meeste mensen reageren daarop door meer bloedplaatjes aan te maken. Daardoor wordt het bloed echter zo dik dat de kans op trombose, hartaanval en beroerte toeneemt. De Tibetaanse aanpassing, in een gen genaamd EPAS1, houdt de aanmaak van bloedplaatjes in de hand.


Al eerder stelden genetici vast dat de moderne Europeaan drager is van zo'n 2 procent Neanderthalerthaler-dna: dat zit onder meer in genen die ons immuunsysteem regelen en onze huidskleur en kapsel bepalen.


En nu dus de erfenis van de eveneens uitgestorven Denisova-mens. De afgelopen jaren ontdekten genetici al dat veel Aziaten nog restjes van het Denisova-dna in hun systeem hebben: de aboriginals van Australië en de oorspronkelijke bewoners van Melanesië dragen nog zo'n 5 procent Denisova-dna met zich mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden