Studentenleidster Hekster viert nieuw succes'Deze wet verdiende het niet om het te halen'

Als ze Ritzen wel eens in het café spreekt, bespeurt studentenleidster Kysia Hekster ook bij de minister aarzelingen over zijn beleid....

Van onze verslaggever

Jan 't Hart

AMSTERDAM

'Het was echt te gek hoor, in de Eerste Kamer. Ik twijfelde 's ochtends nog of ik zou gaan', zegt Kysia Hekster, de scheidende voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). 'Maar ik dacht: ik ga de senaatsleden recht in de ogen kijken. Misschien helpt dat.'

Of het daaraan lag, zal altijd een groot geheim blijven, maar gistermiddag barstte op het kantoor van de bond in Utrecht een groot feest los toen bekend werd dat de Eerste Kamer de invoering van de prestatiebeurs per september dit jaar had tegengehouden. 'Een moeder kwam taarten brengen', zegt Hekster glunderend. 'En champagne. Maar ik ben vroeg naar huis gegaan. Ik was kapot. En 's ochtends dacht ik: zouden ze nu wel goed hebben geteld?'

De Eerste Kamer stemde met de kleinst mogelijke meerderheid tegen de prestatiebeurs, een nieuwe vorm van studiefinanciering waarbij studenten eerst moeten presteren alvorens hun lening wordt omgezet in een gift. In de herfst van vorig jaar kwam daar nog eens een voorstel voor een verhoging van het collegegeld met duizend gulden bovenop. Hekster had toen als nieuwe voorzitter al van zich laten horen. Aan Kok had ze voor de televisiecamera's een verklaring afgegeven tegen de onderwijsparagraaf in het regeerakkoord, die anderhalf miljard gulden bezuinigingen behelsde.

Ze deed het in stijl. Daar stond ze: een klein meisje in een lange jurk met een onverzettelijke spreekstijl. Die bezuinigingen kònden gewoon niet, waarmee ze een jaar lang flink lobbyen, demonstreren en lange dagen over zich afriep.

Een eerste succesje kwam in december. Ondanks de overeenkomst tussen studenten, universiteiten en hogescholen dat over die 'absurde' bezuinigingen niet viel te praten, kwamen de voorzitters van de verenigingen voor universiteiten en hogescholen met minister Ritzen van Onderwijs tot een akkoord. Minder bezuinigen op onderwijs en onderzoek in ruil voor een collegegeldverhoging van duizend gulden.

'Ik vertrouw mensen, je gelooft nog erg veel als je aan zo'n jaar voorzitterschap begint', zegt Hekster. 'En toen ben ik dus heel erg boos geworden. Je spreekt af: we praten er niet over, en stiekem doen ze het toch' De televisie stond op de stoep, en ondanks het feit dat ze had geleerd nooit recht in de camera te kijken, deed ze het toch. 'Mijnheer Van der Hek, ik kijk u nu recht in de ogen. U bent over de ruggen van uw eigen studenten heen gegaan', flapte ze de ether in. De voorzitter van de raad voor hogescholen zat er in de studio wat beduusd bij.

'Ik durfde er niet naar te kijken. Ik wist niet of het goed was, wat ik had gedaan. Dat bleek dus van wel.' Later zouden LSVb'ers bij een bijeenkomst van de universiteiten binnenstormen, waarna werd overeengekomen dat de collegegeldverhoging niet mocht doorgaan. 'Dat was briljant', zegt Hekster nu. 'Toen wist ik niet wat we aan het doen waren. Maar ja, we waren zo ontzettend boos.

'Ik ben niet zo naïef als het lijkt', verzekert ze. 'Soms wel, maar zoals die actie van het binnenvallen, dat komt vanzelf.' Het resulteerde in een afzwakking van de plannen. Ritzen bracht de collegegeldverhoging terug tot vijfhonderd gulden, en universiteiten en hogescholen hoefden minder te bezuinigen. Extra geld kwam er voor het onderwijs, een stokpaardje van de studentenbond.

In een tweede succes geloofden Kysia Hekster en de haren nauwelijks. De Tweede Kamer had ingestemd met de prestatiebeurs. De Eerste Kamer leek ook akkoord te gaan. Maar nee, met een stem verschil en omdat er geen goede afspraken waren gemaakt over de aanwezigheid van senatoren bij de stemming, ging het feest voor Ritzen niet door.

'Het ìs geen toeval dat de Eerste Kamer heeft tegengestemd', zegt Hekster met klem. 'GroenLinks wilde nog een ronde praten, maar de VVD wilde daarover eerst nadenken. De stemming is toen uitgesteld tot na de lunch. Dat de nipte verwerping dan de schuld is van een senator die een minuut te laat komt, is onzin.' Volgens Hekster was er bij de VVD, waarvan uiteindelijk maar één senator tegenstemde, op voorhand al meer verdeeldheid. 'De fractievoorzitter van de VVD, Ginjaar, zei zelfs tegen ons dat er VVD'ers bij de stemming achter het gordijn zouden gaan staan.'

Ze voelde zich gelukkig, leeg door het wegvloeien van alle spanning uit haar lichaam. 'Ik vond ook dat we zo in ons gelijk stonden', zegt Hekster. 'Deze wet verdiende het echt niet om het te halen.' En beschouwend: 'Voor mij speelt geld niet zo'n rol. Het gaat erom of je iets echt goed of fout vindt. En dan komt het neer op winnen of verliezen.'

Na zijn nederlaag beende Ritzen ijlings de Ridderzaal uit, gillende en juichende studenten achterlatend. 'Hij heeft niets van zich laten horen', zegt Hekster.' Ze had het ook niet verwacht, zo intiem is de relatie met de minister van Onderwijs niet geweest. Vorige week zaten ze nog wel na een debat wat na te praten in de kroeg. 'Dan hoor je dat hij ook twijfelt. Over een nieuwe structuur voor het universitaire bestuur bijvoorbeeld.' Eerder lekten ambtelijke plannen uit voor het terugdringen van de universitaire democratie. 'Ritzen twijfelt, en ambtenaren gebruiken hem dan. Dat is niet goed; hij moet sturen.'

Eén keer belde ze Ritzen thuis in Delft op, als grap. Ritzen had een groep Delftse studenten te eten uitgenodigd; dat doet hij wel vaker. 'We kregen zijn vrouw aan de telefoon en zeiden dat haar huis bezet was met studenten. Jo, Jo, Jo, riep ze, waarna Ritzen aan de lijn kwam. Hij moest lachen, maar ging gelijk verder eten.'

Lachen deed Ritzen niet altijd met Hekster. 'Het is nooit meer helemaal goed gekomen toen ik hem kwaad vertelde dat zijn plannen echt niet deugden. Hij liep boos weg. Hij neemt ons serieus als het hem uitkomt. Dat was niet vaak.' En nu de prestatiebeurs een jaar is uitgesteld, moet er een fundamentele discussie worden gevoerd, zoals Ritzen wilde als de prestatiebeurs zou zijn aangenomen, vindt Hekster. 'En nu wil hij niet meer zo snel', zegt ze. 'Dan laat je je wel kennen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.