Studenten, verhuis toch naar Zweden

IJs & Weder

Moeten we nu allemaal halsoverkop naar Zweden emigreren? Na het lezen van de reportage in de Volkskrant van Sterre Lindhout, afgelopen dinsdag, 'Studeren op z'n Zweeds: bepaal zelf je tempo', kreeg ik er echt zin in.

Niks prikkels, prestatiebeurzen of strafkortingen. Niet alleen jongeren mogen er aan de universiteiten zo lang, snel of traag studeren als ze willen, ook volwassenen. Gratis, parttime of fulltime, en tot 56 jaar met zes jaar studiefinanciering toe, ook voor deeltijdstudenten. Zelfs hun 'snuffeljaar' wordt gefinancierd, zodat studenten rustig vakken kunnen uitproberen en hun ideale studie kiezen.

Het kan dus. Mijn nog volkomen onuitgewerkte en niet-doorberekende idee van studeren op eigen voorwaarden en in eigen tempo, tegen gelijkblijvende kosten, blijkt in Zweden gewoon allang te bestaan en is dus uitvoerbaar.

Wat een walhalla. Livslångt Lärande noemen ze dat. Wie wil dat niet? Die taal valt best mee: spreek deze toverspreuk hardop uit, en je begrijpt hem. Zou er ergens in Zweden voor mij een betaalbare, fijn krakende, felgekleurde houten Villa Kakelbont te koop staan?

Misschien is mijn romantische beeld van Zweden wel ernstig beïnvloed door de boeken van Astrid Lindgren, met knusse, kerstkoekjesbakkende gezinnen in de gezonde bossen, die zich liefdevol over buitenbeentjes en gewonde dieren ontfermen. Dat beeld zet zich naadloos voort in de Ikea-gids: al die frisse, lachende, ontspannen multi-raciale ouders en kinderen met kerstmutsen tussen de grappige vilten rendieren in hun opgeruimde maar nooit kille huizen - hun leven is geen struggle.

Onzin natuurlijk. Maar relaxed is het wel, deze opvatting over studeren. Er spreekt ook zoveel meer vertrouwen in mensen uit dan bij ons, waar argwaan over ambitieloosheid, zesjesmentaliteit, lamlendig rondhangen en profiteren op kosten van de belastingbetaler altijd de ondertoon vormt.

Het mooie is dat die in de watten gelegde Zweedse studenten niet eens langer over hun studie doen: gemiddeld vijf jaar, net zoals de onze die wél worden opgejaagd. En maar liefst 70 procent van alle Zweden doet in de loop van zijn of haar leven een deeltijdstudie of volgt wat cursussen naast het werk.

Zou er een verband zijn tussen de lage werkloosheid in Zweden, het hoge opleidingsniveau en deze soepele éducation permanente? Dat vertelt het verhaal niet, maar het is goed voorstelbaar. Wellicht is er ook verband met het hoge gemiddelde geluksgevoel in dat land. Nederlanders zijn volgens de top-10 van de gelukkigste landen ter wereld van de OECD al behoorlijk gelukkig (8ste plaats), maar de Zweden (2de plaats) zijn de gelukkigste mensen van Europa. Waar wachten we nog op? Dat de wijn er in de cafés aan de dure kant is, daar kun je mee leren leven.

Minister Jet Bussemaker reageert zuinigjes, in Lindhouts verhaal. Interessant, die grote flexibiliteit, maar 'er hangt wel een hoog prijskaartje aan'. Dat is dus niet waar. Lindhout maakt terecht op uit het overzicht Education at a Glance van de OECD dat Nederland per student maar 200 euro per jaar minder uitgeeft dan de Zweedse overheid.

Hoe dat in vredesnaam mogelijk is, gezien ons relatief hoge collegegeld, de peperdure tweede studies en de afschaffing van de studiefinanciering is mij een raadsel. Zijn de Zweden efficiënter? Slechter zijn hun universiteiten in elk geval niet - ook een fabeltje dat studenten slechter presteren als ze niet gigantisch veel collegegeld betalen. Op de ranking van Times Higher Education doen de Zweedse universiteiten het ongeveer hetzelfde als de onze, met uitzondering van het Karolinska Institutet, een medische universiteit die veel hoger staat, op nummer 36.

Eén bezwaar tegen het Zweedse systeem kwam uit Lindhouts verhaal: de mogelijkheid om uit vele vakken te kiezen leidt soms tot te divers samengestelde bachelors, die slecht aansluiten op de arbeidsmarkt. De oplossing is simpel: dan laten we dat onderdeel van het flexibel studeren toch weg en beperken we ons tot zinnig samengestelde studies?

In eigen tempo studeren hoeft niet te betekenen dat je precies je eigen pretpakket mag samenstellen. Helaas: laten we nou juist dát ongelukkig onderdeel van het Zweedse systeem wel aan het overnemen zijn. De brede, naar eigen inzicht samengestelde bachelor rukt op in Nederland: die is goedkoper en efficiënter en komt tegemoet aan jongeren die niet weten wat ze willen. Pak toch maar die koffers, studenten. Volgend jaar kerst in Zweden.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.