NIEUWSOnline tentamens

Studenten protesteren tegen tentamensoftware die beelden van hun huiskamer opslaat

Studenten ervaren software voor online tentamens als een inbreuk op hun privacy. Zonder hun toestemming voor het registreren en opslaan van videobeelden kunnen ze de tentamens niet maken. ‘Je kunt het onmogelijk een vrijwillige keuze noemen. Dit is chantage.’

Een petitie tegen het systeem werd in 24 uur door meer dan tweeduizend mensen ondertekend. Beeld ANP

‘Bij het systeem krijgt een derde partij toegang tot bijzondere persoonsgegevens, zoals videobeelden van je gezicht of huiskamer’, zegt voorzitter Alex Tess Rutten van de Landelijke Studentenvakbond LSVb. ‘Wij hebben niet het idee dat de instellingen hiermee op een zorgvuldige manier omgaan.’

De software controleert of studenten zich aan de regels houden. Algoritmes bespeuren verdachte handelingen, zoals oog- of handbewegingen, en creëren daarmee een systeem dat ‘minder fraudegevoelig is dan fysiek surveilleren’, zegt Daniël Haven van de Europese marktleider op dit gebied, ProctorExam.

Studenten voelen zich er erg ongemakkelijk bij. Een petitie van studenten van de Universiteit van Tilburg werd in 24 uur door meer dan tweeduizend mensen ondertekend. Niet voor niets hadden onderwijsinstellingen voor de coronacrisis weinig oog voor de digitale surveillancemethode. Nog steeds noemen de universiteiten die nu met het systeem werken het ‘de laatste optie’ (TU Eindhoven) en ‘verre van ideaal’ (Tilburg).

De vrees is dat aanbieders van de software, zogeheten ‘proctorbedrijven’, de gegevens niet verwijderen na gebruik, waardoor ze in andere handen kunnen vallen. ‘Dit soort beelden zijn super voor bedrijven als Google en Facebook om hun algoritmes te verbeteren’, zegt Jan Smits, emeritus hoogleraar recht en techniek aan de TU Eindhoven.

‘Chantage’

Studenten moeten toestemming geven voor het registreren en tijdelijk opslaan van de huiselijke beelden. Maar de student die dat niet doet, is afhankelijk van de herkansing in de zomer en heeft zo een grotere kans op studievertraging.

‘Je kunt die toestemming onmogelijk een vrijwillige keuze noemen. Dit is chantage’, vindt emeritus hoogleraar Smits. ‘Een student heeft te veel belang om door te gaan met zijn studie om die afweging goed te kunnen maken.’

‘Zelfs als je dit systeem wilt gebruiken, moet iedereen de mogelijkheid hebben om een andere keuze te maken, zonder studievertraging op te lopen’, vindt Tess Rutten van de LSVb.

De universiteiten erkennen het probleem, maar zeggen met hun rug tegen de muur te staan. ‘In deze periode moeten we 130 duizend tentamens afnemen. We willen voorkomen dat studenten zich in september niet kunnen inschrijven voor een volgend studiejaar omdat ze tentamens hebben gemist. Dat is een doemscenario’, reageert een woordvoerder van de Universiteit van Tilburg. ‘Het is kiezen tussen twee kwaden.’

Privacywet

Daniel Haven van ProctorExam zegt dat Europese proctorbedrijven zich moeten houden aan de Europese verordening over gegevensbescherming, de AVG. Die bepaalt dat sommige gegevens, zoals videobeelden van je gezicht, zo bijzonder zijn dat ze extra bescherming verdienen. Het probleem is dat de proctorbedrijven uit de EU niet in staat zijn om in deze crisistijd op de gewenste schaal te leveren. De Amerikaanse marktleiders kunnen dat wel. En dus gaan Nederlandse universiteiten in nood met hen in zee.

Dat baart emeritus hoogleraar Smits zorgen. Omdat veel grote techbedrijven uit de Verenigde Staten komen, hebben de EU en de VS afspraken gemaakt die het makkelijker maken voor hen om de Europese markt te betreden. ‘Een bedrijf voldoet dan op papier aan de voorschriften van de AVG, maar in de praktijk aan voorschriften uit die gemaakte afspraken. Die zijn minder strikt.’ De regeling ligt juridisch onder vuur.

Waar een consument van Amerikaanse bedrijven als Google of Facebook nog zelf kiest voor deelname eraan, is dat bij de online tentamens alleen in theorie het geval. Dat ‘zorgt voor flinke aantasting van de grondrechten van studenten en docenten’, aldus Smits.

‘Universiteiten weten al jaren van online proctoring’, zegt Haven van ProctorExam. ‘Maar weinigen zijn nu serieus voorbereid, zoals de Deltawerken ook pas gebouwd werden na de overstroming. Het is niet oké om het systeem zo snel te implementeren zonder duidelijke communicatie erover. Dit moet stapsgewijs. Online proctoring is niet het antwoord op deze crisis.’

Lees meer

Universiteiten kunnen in plaats van online tentamens ook kiezen voor alternatieve manieren van toetsing, zoals openboektoetsen en essays. Onderwijsexperts zien dit als een veel waardevollere manier van toetsing.

In crisistijden is het opgeven van privacy aanlokkelijk, maar pas op, zegt privacyexpert Marietje Schaake. ‘Juist in een crisis moet de kern van rechten die ons beschermen overeind blijven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden