ReportageBezetting in Boedapest

Studenten bezetten theateruniversiteit in Boedapest, want Orbán ‘heeft ons alle basisrechten afgepakt’

Opnieuw heeft de regering van de Hongaarse premier Orbán een universiteit aangepakt. Maar de studenten leggen zich er niet bij neer en bezetten het gebouw.

Demonstrerende dichters bij de universiteit voor Theater- en Filmkunst (SZFE) in Boedapest. Het instituut is bezet door studenten, die de nieuwe bestuurders de toegang weigeren.Beeld Akos Stiller

Spanning in een klein straatje in het centrum van Boedapest. Camera’s klikken, en alle ogen zijn gericht op de krullenkop van Attila Nagy (24). Hij mag als eerste de verzamelde pers toespreken. Nagy is student aan de universiteit voor Theater- en Filmkunst (SZFE). Hij verheft zijn stem dwars door een mondkapje: ‘Om middernacht hebben we de universiteit bezet!’

Achter hem beginnen de studenten te juichen en te klappen. Ze horen hoe Nagy dertien eisen voorleest van een haastig geschreven verklaring. Punt één: de onafhankelijkheid van de universiteit moet ‘gegarandeerd’ worden. En: het bestuur moet aftreden. Als Nagy klaar is, haast hij zich onder applaus naar binnen.

De theateracademie verkeert in crisis. Tot grote woede van studenten en docenten heeft de ultranationalistische regering van de Hongaarse premier Viktor Orbán per 1 september een volledige herstructurering doorgevoerd. Alle macht is bij een nieuw opgerichte stichting komen te liggen, waarvan de leiding bestaat uit bestuurders die Orbán goed gezind zijn. Het gaat om vragen als: wie bepaalt de begroting van de universiteit? En wie het curriculum?

Tot nu toe lag die macht bij de senaat van de universiteit, bestaande uit gekozen docenten en studenten. In de nieuwe plannen verliest de senaat alle macht. Maandag namen nagenoeg alle senatoren uit protest ontslag, net als een hele reeks docenten en hoogleraren. Ze kregen een ovationeel applaus. Diezelfde avond – om middernacht – begon de bezetting van de 155 jaar oude academie.

Betogers bij de bezette universiteit voor Theater- en Filmkunst in Boedapest. 'We worden overgenomen met leugens, propaganda en manipulatie. Ik ben verbijsterd dat zoiets kan binnen de Europese Unie.'Beeld Akos Stiller

‘Ze pakken alle basisrechten van een universiteit af’, zegt Mihaly Cserdai, een van de leiders van het studentenprotest. Met veel sigaretten en cola probeert hij de slaap uit zijn lijf te jagen. Zo jong als hij is, 23 jaar, moet Cserdai duidelijk nog wennen aan zijn nieuwe rol van theatraal revolutionair. Toen hij en zijn jaargenoten de boel bezet hadden, belde hij eerst zijn moeder. Kon ze misschien een tent en een slaapzak komen brengen?

Het getouwtrek rond de kleine universiteit is tekenend voor het huidige Hongarije, waar niemand ontsnapt aan de macht van de zittende regering. Het is tijd om de politieke dominantie in te bedden in een nieuw ‘cultureel tijdperk’, verkondigde premier Orbán na zijn meest recente verkiezingsoverwinning in 2018. In dat nieuwe tijdperk is er meer aandacht voor Hongaarse nationale cultuur en christendom en minder voor liberale of universele thema’s.

Kleine, onafhankelijke instellingen zoals SZFE maken weinig kans. In de woorden van een van de docenten: ‘Het is David tegen Goliath.’ Maar volgens een parlementslid van de kleine zusterpartij van Fidesz heeft de instelling nagelaten ‘de nationale identiteit te versterken’ en moet ze daarom worden opgeschud. Voor zeven andere universiteiten dreigt een vergelijkbare machtsgreep.

George Soros

Het doet denken aan de affaire rond de Central European University (CEU), ooit opgericht door de Hongaars-Amerikaanse multimiljardair George Soros. CEU stond bekend als een vrijhaven voor liberale, westers gezinde denkers, maar onder Orbán waren die plots niet meer welkom. Met een op het oog onschuldige hervorming van de onderwijswet werd CEU de nek omgedraaid, waarna de rector (bijna) alle taken naar Wenen moest verplaatsen.

Woensdagochtend, de voordeur van de theateracademie is gebarricadeerd en met linten afgezet. Buitenstaanders mogen niet naar binnen. Maar dan komt László Bagossy (55) aangewandeld, tot begin deze week hoofd van de theaterfaculteit. Ook hij nam ontslag. Volg mij maar, gebaart hij, en loopt naar de met tentjes bezaaide foyer. Om besmettingen voor te zijn, moeten bezoekers wel even hun temperatuur laten meten en hun telefoonnummer achterlaten.

‘Vrij zijn is deel van ons artistiek bestaan’, zegt Bagossy. In zijn boekenkasten staan dikke turven van Shakespeare naast Hermann Hesse. Hoofdschuddend: ‘Ik begrijp niet wat dat betekent, een ‘christelijke’ of meer ‘nationale’ universiteit. We worden overgenomen met leugens, propaganda en manipulatie. Ik ben verbijsterd dat zoiets kan binnen de Europese Unie.’

Studenten uiten hun verontwaardiging over de machtsgreep door premier Viktor Orbán. de universiteit vertoont de bezetting trekjes van een anarchistisch zomerfestival. Beeld Akos Stiller

De man die voortaan de lakens uitdeelt op de SZFE-academie, heet Attila Vidnyánszky, op dit moment al de baas bij het Nationaal Theater. Een ‘generaal van Orbán’, noemt theaterdocent Bagossy hem. ‘Een tragische figuur, een soort Macbeth. In zijn hart is hij een theaterman net als wij, maar hij heeft zich laten inpakken door de politiek.’

Bij het Nationaal Theater schrapte Vidnyánszky de voorbije jaren alle internationale producties, met als gevolg dat het bezoekersaantal halveerde en het theater aanzien verloor. Hij dringt aan op dialoog, maar die wijzen de studenten af, zolang hij niet is teruggetreden. Op vragen van de Volkskrant ging Vidnyánszky’s woordvoering niet in.

Gratis coronatesten

Op de universiteit vertoont de bezetting trekjes van een anarchistisch zomerfestival. Kriskras door het pand liggen matrassen en slaapzakken. Vergaderingen duren uren, over ieder discussiepunt wordt gestemd. De studenten nemen het risico van een covidbesmetting voor lief. Niet iedereen houdt zich aan de voorgeschreven afstand, beaamt studentenleider Cserdai schuldbewust. Een arts heeft aangeboden hen (gratis) te testen; zodra er een besmetting wordt vastgesteld, kan het zomaar einde oefening zijn voor de bezetters.

In de middagzon komt studentenleider Cserdai naar buiten voor een persconferentie. Hij draagt een geel mondkapje met daarop de slogan #freeSZFE. Dan, als hij uitgesproken is, klinkt er gezang vanaf de balkons. De studenten zetten een bekend volksliedje in. Het origineel over een ‘geheime liefde’ is veranderd in ‘geheime universiteit.’ Hun stemmen echoën van de gevels. Zolang ze zingen, houden ze hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden