Student moet vooral geen nummer zijn

Een hoger rendement van studierichtingen is niet alleen afhankelijk van studenten.

De Universiteit Utrecht wil alle aankomende studenten testen op geschiktheid. 'Matchen aan de poort' is een vriendelijk alternatief voor selectie aan de poort, ook omdat een student het advies van de universiteit in de wind kan slaan. Maar het Utrechtse plan past in een trend: de universiteiten willen strenger en selectiever worden.


'Het gaat ons erom te laten zien dat wij kwaliteit eisen', zoals de Utrechtse rector Van der Zwaan zei. De achtergrond is de toenemende massaliteit van het hoger onderwijs. Op dit moment gaat 13,5 procent van de jongeren naar de universiteit en 34 procent naar de hogeschool. Tot 2020 wordt voor de universiteiten een verdere groei verwacht.


Die massaliteit roept vragen op. Kun je nog wel van hoger onderwijs spreken als de helft van de bevolking hoger onderwijs volgt? Vanzelf ontstaat de roep naar een nieuw hoger niveau. Daarom hebben universiteiten ook university colleges en honours programmes voor excellente studenten ingesteld. Maar ook aan de onderkant willen ze strenger worden, door ongeschikte studenten te weren.


Selectie aan de poort is omstreden. Lange tijd verdroeg deze methode zich slecht met het Nederlandse gelijkheidsdenken, maar het maatschappelijke klimaat is inmiddels drastisch veranderd. De commissie-Veerman, die in 2010 adviseerde over de toekomst van het hoger onderwijs, pleitte voor meer differentiatie in niveau. Naast 'gewone' studierichtingen zouden er ook excellente opleidingen voor betere studenten moeten komen. Selectie aan de poort was volgens Veerman een geschikt middel om studenten op hun plek te krijgen.


Selectie aan de poort lijkt vooral geschikt voor opleidingen die een klein aantal studenten met specifieke kwaliteiten nodig hebben, zoals de university colleges of de kunstopleidingen. Bij grotere studierichtingen, zoals rechten en psychologie, kleven veel nadelen aan deze methode. De Universiteit Leiden zag af van het selecteren op basis van eindexamencijfers. Studenten met hoge cijfers deden het gemiddeld beter dan studenten met lage cijfers. Toch zaten er veel goede studenten in die laatste groep. Door selectie zou het niveau waarschijnlijk omhoog gaan, maar te veel geschikte studenten zouden worden afgewezen.


De commissie-Ruim Baan Voor Talent, in 2004 ingesteld door het kabinet-Balkenende, geloofde dat 'selectie na de poort', zoals het bindend studieadvies, voor de meeste opleidingen de voorkeur verdiende. Uit onderzoek blijkt dat 'selectie na de poort', zoals het bindend studieadvies, effectiever is. De eerste tentamencijfers voorspellen studiesucces beter dan de eindexamencijfers.


Sommige opleidingen selecteren niet louter op cijfers, maar ook op bijvoorbeeld motivatie en werkhouding. Een beetje handige student weet echter hoe hij een gemotiveerde indruk moet maken. De psycholoog en testexpert Pieter Drenth hekelde het beoordelen van zulke persoonlijkheidskenmerken op basis van essays of interviews. 'Dat zijn volstrekt onbetrouwbare, fraudegevoelige methoden, die in een verantwoorde selectie niet thuishoren', aldus Drenth.


In veel gevallen is 'matching', het praten met studenten over hun geschiktheid, beter dan selectie aan de poort, vond de commissie-Ruim Baan Voor Talent. Ook de Onderwijsinspectie en de Landelijke Studentenvakbond lieten zich positief uit over deze methode. Een van de grote voordelen is dat instellingen niet meer proberen zo veel mogelijk studenten binnen te halen met wervende slogans en glossy promotiemateriaal, maar dat zij met studenten bekijken of zij wel geschikt zijn voor de opleiding.


Daardoor kan het aantal uitvallers worden teruggedrongen, denkt de Onderwijsinspectie. Eenvoudig is dat overigens niet. Het rendement van het hoger onderwijs is niet bijzonder laag. Binnen de OESO-landen zit Nederland in de middenmoot. Het zal voor jongeren van 17 of 18 altijd moeilijk zijn een goede keuze te maken uit een enorm aanbod. Een hoger rendement is niet alleen afhankelijk van studenten, volgens de Inspectie en andere deskundigen. Opleidingen met weinig uitvallers bieden een kleinschalig studieklimaat en een goede begeleiding, waardoor studenten niet het gevoel hebben dat zij slechts een nummer zijn.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.