'Student moet af van zijn leenangst'

Het kabinet-Rutte heeft laten zien geen moeite te hebben met het hanteren van het botte mes. Maar het afschaffen van de basisbeurs is een maatregel die - met de nodige kanttekeningen - besproken dient te worden. Dat betoogt Nikie van Thiel, landelijk voorzitter van de Jonge Democraten.

D66-lijsttrekker Alexander Pechtold (L) krijgt een pamflet aangereikt door een in gevangenispak gestoken student bij aankomst in Groningen. De studenten demonstreren in mei 2010 tegen de plannen voor afschaffing van de studiefinanciering. © ANP

De basisbeurs voor studenten staat op de tocht. Met het oog op extra bezuinigingen overweegt het kabinet deze (inkomens)subsidie af te schaffen. De pavlovreactie is om tegen dit voorstel te zijn. Naast de langstudeerboete en het verhogen van instellingsgeld nu ook de afschaffing van de basisbeurs, terwijl de kwaliteit van onderwijs onder druk staat. Studenten zijn toch geen melkkoeien?

Het kabinet Rutte heeft het afgelopen jaar laten zien geen moeite te hebben met het hanteren van het botte mes. Zonder moeite werden kortingen op het persoonsgebonden budget, op kinderopvang en op ontwikkelingshulp aangekondigd. Tegelijkertijd mogen structurele hervormingen, zoals de hypotheekrenteaftrek, amper openlijk besproken worden in een futiele poging de rust in de gedoogtent te bewaren. Dit belooft niet veel goeds. Maar het afschaffen van de basisbeurs is een maatregel die - met de nodige kanttekeningen - besproken dient te worden.

Uitkering
Op dit moment subsidieert de schoonmaakster de rechtenstudent en de bouwvakker de student kunstgeschiedenis. Een deel van het belastinggeld van mensen die al sinds hun zestiende aan het werk zijn wordt gebruikt als tegemoetkoming voor studenten die dit geld lang niet altijd nodig hebben. Wij subsidiëren als samenleving de opleidingen van scholieren en studenten omdat niet alleen zijzelf, maar ook de samenleving als geheel er profijt van heeft. Een sterke, welvarende samenleving kan alleen gerealiseerd worden wanneer iedereen de kans krijgt zichzelf maximaal te ontplooien. Maar de basisbeurs is een uitkering aan een student, die niet per definitie ten goede komt aan de studie die hij of zij volgt.

Deze nu vanzelfsprekende inkomenssteun draagt er verder aan bij dat scholieren niet altijd een bewuste keuze maken voor hun studie. Het gevolg is voortijdige uitval, wat veel geld kost. Een studie is nu geregeld geen investering in jezelf, maar iets dat je doet omdat het nu eenmaal zo hoort.

Sóciaal leenstelsel
Er zijn natuurlijk wel degelijk studenten die moeite hebben om hun studie te betalen. Door de basisbeurs af te schaffen zou je hen dwingen om (meer) te gaan werken of om een grotere studielening aan te gaan. We hebben het dan ook niet over een leenstelsel, maar over een sóciaal leenstelsel. Door de invoering van een sociaal leenstelsel is een studieschuld nooit een ondragelijke last.

In een ideaal stelsel ga je na het afronden van een studie naar vermogen terugbetalen. Heeft de investering die je in je eigen ontwikkeling hebt gedaan een hoog economisch rendement doordat je bijvoorbeeld een succesvolle advocaat wordt? Dan is het bedrag dat je maandelijks aflost hoger en betaal je de volledige lening terug. Behoor je ondanks je afgeronde opleiding niet tot de groep van grootverdieners? Dan mag je langer doen over het aflossen van je schuld en zou uiteindelijk zelfs een deel kwijtgescholden kunnen worden.

Maar er is wel een kanttekening die bij deze laatste bezuinigingsmaatregel van het kabinet geplaatst moet worden. Het is de taak van de overheid om voor goed onderwijs te zorgen. De kwaliteit moet worden gewaarborgd en het onderwijs moet voor iedereen toegankelijk zijn.

Achteruitgang
Mark Rutte heeft eerder, bijvoorbeeld in discussies over de weigerambtenaar, aangegeven dat stilstand wat hem betreft geen achteruitgang is. Maar in het geval van onderwijs is stilstand ontegenzeggelijk achteruitgang. In de landen om ons heen wordt wel in onderwijs geïnvesteerd, dus om onze relatieve positie te behouden moeten ook wij investeren. En willen we de ambitie om een echte kenniseconomie te worden waarmaken, zijn extra investeringen absoluut onontbeerlijk. De miljoenen euro's die bezuinigd worden door de basisbeurs af te schaffen moeten daarom aangewend worden om de huidige kwaliteit van het hoger onderwijs niet alleen te waarborgen, maar ook te verbeteren.

Nederland staat of valt bij de economie. De economie staat of valt bij studenten. Het onderwijs moet van dusdanige kwaliteit zijn, dat het de investering waard is. Maar die investering is niet alleen de verantwoordelijkheid van de overheid, maar ook van de student zelf. Waarom zou jij zelf de investering niet willen doen, maar verwacht je wel dat de overheid - en dus de belastingbetaler- dit voor jou doet?

Nikie van Thiel is landelijk voorzitter van de Jonge Democraten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden