Student in de rechten, en dus verdacht

Eind november trekken de Amerikaanse troepen zich terug uit Irak. Voor soennitische rechtenstudenten in Saddam Husseins geboortestad Tikrit breekt opnieuw een onveilige tijd aan: ze zijn tegen Amerikaanse overheersing, maar worden bedreigd door Al Qaida.

'Ik woonde met vijf andere studenten in een flat. Op een middag opende een man de voordeur en vroeg wie van ons rechten studeerde. Mijn huisgenoot Saad zei 'ik'. De man richtte zijn pistool op hem en schoot zijn magazijn leeg,' vertelt Ahmed Mohder (22), laatstejaars student rechten aan de universiteit van Tikrit.


Voor Tikrits rechtenstudenten breekt er met de Amerikaanse terugtrekking eind november opnieuw een onveilige, verwarrende tijd aan. De Amerikanen wisten de onderlinge machtsstrijd tussen de verschillende soennitische, sjiietische en Koerdische fracties in Irak nog te onderdrukken, maar de macht gaat geleidelijk over naar de minder goed getrainde Iraakse ordetroepen die bovendien luisteren naar verschillende belangen. Eind maart bestormden extremisten het provinciehuis van Tikrit. Zo'n 55 Irakezen, voornamelijk politici, vonden daarbij de dood. De bewakers van het provinciegebouw filmden de kaping met hun mobieltjes vanaf hun post, maar grepen niet in. Vrijwel maandelijks vinden er grote aanslagen plaats.


Tikrit is Saddam Husseins geboortestad, een soennitisch bolwerk dat zich altijd heeft verzet tegen de Amerikaanse invallers. Al Qaida wachtte hier na 2003 een warm onthaal. De Amerikanen kregen het er nooit echt voor het zeggen. Al Qaida kon op de doorgaande wegen zelfs haar eigen controleposten oprichten.


Maar toen gebeurde wat niemand had verwacht: Al Qaida keerde zich ook tegen de eigen gemeenschap. Iedereen die ervan werd verdacht samen te werken met het Amerikaanse of Iraakse leger werd doelwit. Ook rechtenstudenten liepen gevaar - Al Qaida is tegen staatsrecht en voor invoering van de sharia.


Voor studenten als Mohder werd langsgaan bij zijn ouders op het platteland levensgevaarlijk. 'Als we bij checkpoints onderweg werden gevraagd wat we studeerden, wisten we dat we nooit 'rechten' moesten zeggen of het pasje van onze universiteit moesten laten zien.' In 2007 werden vier rechtenstudenten bij een Al Qaida-controlepost geëxecuteerd.


Het wrange is dat Mohder en zijn medestudenten nooit bewust hebben gekozen voor de studie rechten. In Irak is de keuze van je studie afhankelijk van de cijfers die je haalt bij het centrale eindexamen. De studenten met de hoogste scores gaan naar geneeskunde, dan bouwkunde, en zo verder. Met zijn eindscore kreeg Mohder toegang tot de studie rechten. Hij ging omdat hij hoopte op een betere toekomst - een eenduidig standpunt inzake de sharia heeft hij niet. 'Staatsrecht gaat mee met de tijd. Maar als men in Westerse landen geen bezwaar zouden hebben tegen de sharia, zou ik de sharia ook goed vinden.'


Het gesprek met Ahmed Mohder wordt onderbroken door twee jongens in het zwart. Ze dwingen ons het lokaal te verlaten. De jongens nemen ons mee naar een ander gebouw. Daar blijkt de beveiliging te huizen. Het hoofd beveiliging vraagt om mijn perskaart en biedt dan zijn excuses aan voor de ruwe behandeling. Vorig jaar is een zelfmoordterrorist doorgedrongen tot de campus en heeft zich hier opgeblazen. Het jaar ervoor wisten ze nog net op tijd een bom te ontmantelen.


Het geweld heeft zijn sporen achtergelaten. De universiteit is een stuk conservatiever en geloviger geworden. Er lopen nog nauwelijks vrouwen zonder hoofddoek rond. En inmiddels is er een sharia-faculteit, terwijl de sharia hier voor de Amerikaanse inval onbekend was.


Ook de rechtenfaculteit is streng religieus georiënteerd. 'In de rechtenfaculteit is de hoofddoek verplicht,' vertelt vierdejaars studente Noor Mohammed Ahmed. 'Maar die gaat af zodra we de campus verlaten.' Toch zijn voor haar geloof en staat onlosmakelijk met elkaar verbonden. 'Ik hoop op een goede toekomst en een goede toekomst is verbonden aan religie.' Van de sjiietisch-Koerdische coalitie die nu aan de macht is , moet ze niets hebben. 'Die houden alle baantjes voor zichzelf.' Irak heeft volgens haar een sterke leider nodig die houdt van het land. 'Democratie is een ander woord voor plunderen.'


Al Qaida kan hier nog op weinig bijval rekenen, maar de studenten zetten zich af tegen het Westen en klampen zich vast aan het geloof. Na de omwenteling van 2003 kwamen hun vaders, die onder het oude regime een goede positie hadden, thuis te zitten. De afgelopen jaren schreven veel oude Baath-officieren zich hier in voor een studie. Wie van hen nog banden onderhoudt met Al Qaida of met het Iraakse verzet, is niet te achterhalen.


Het hoofd van de rechtenfaculteit, dr. Driss, bevestigt dat studentes verplicht zijn om een hoofddoek te dragen, ook christelijke. 'We zijn een islamitische samenleving, we respecteren de sharia.'


Tegen de kapstok achter zijn bureau staat een AK-47. Bij het afscheid loopt hij met twee bewakers mee naar buiten. We stoppen op het parkeerterrein bij een deukje in het asfalt. 'Hier heeft de zelfmoordenaar zich opgeblazen,' zegt hij gelaten.


Ahmed Mohamed (23):

'Mijn vader heeft nooit kunnen studeren. Het was zijn droom dat ik zou gaan studeren. Zijn droom maak ik nu waar. Het eerste jaar ben ik geen één keer naar huis gegaan, het was te onveilig. Een vriend van me studeerde rechten in Falluja en werd vermoord. Ik heb niets met de Amerikanen, ze zijn arrogant en martelen en vermoorden zelfs vrouwen, wat in strijd is met onze tribale gewoonten. Maar ons gezin is altijd tegen Al Qaida geweest. Ze hebben mijn broer vermoord. Mijn familie woont even buiten Falluja en vlakbij wonen ook veel sjiieten. Dus als je ontsnapt aan Al Qaida, word je alsnog vermoord door het Mehdi leger (sjiitische milities, red.). Ik ben voor invoering van de sharia, veel van de huidige wetgeving gaat terug op de sharia. Jullie wetgeving is er ook op gebaseerd. De Romeinen hebben toen ze dit gebied veroverden onze wetgeving overgenomen. Het enige werkelijke verschil tussen gewone wetgeving en sharia gaat over de positie van vrouwen. De sharia geeft de man de controle.'


Ahmed Najin (23):

'Ik wilde eigenlijk tandarts worden, maar ik haalde niet genoeg punten bij het centrale eindexamen. In Bagdad heerste een sektarische oorlog; soennitische milities vermoordden sjiieten en andersom. Ik ben een jaar thuis gebleven omdat het te onveilig was om naar buiten te gaan. Toen ik zag dat de veiligheid beter was in Tikrit besloot ik om hier naartoe te komen. Dat het gevaarlijk zou zijn om rechten te studeren, daar stond ik helemaal niet bij stil. Ik dacht alleen maar aan hoe ik het sektarische geweld in Bagdad kon ontvluchten. Ik heb niets met Al Qaida maar ik snap het wel. Hoe word je lid van Al Qaida? Je vader of je broer wordt vermoord. Je wordt boos. Je wilt iets terugdoen. Dan spreekt iemand je aan en je zegt ja.'


Alaa Mohammed Hamad (23):

'Mijn vader wilde dat ik rechten ging studeren. Ik wilde kunstenares worden, maar mijn vaders mening is voor mij het belangrijkste. Mijn familie woonde eerst in Kirkuk, mijn vader was een piloot in het vorige regime. Al Qaida bedreigde hem, ze wilden dat hij zich bij hen aansloot en anders zouden ze hem vermoorden. Toen zijn we verhuisd. Al Qaida is het meest fout. Dan de Amerikanen, dan de Irakezen zelf. Ik vertrouw alleen mijn vader. Al Qaida gebruikt de sharia als dekmantel. Ze doen alsof ze religieus zijn en anderen willen dwingen om hun pad te volgen. Maar van binnen zijn het criminelen. Ik respecteer mijn geloof, ik sta niet toe dat religie als dekmantel wordt gebruikt. Religie is wel de basis van ons land. Bijna al onze lesboeken beginnen met verzen uit de Koran of een verwijzing naar de Sharia. Ikzelf vind dat je de wetten van de staat moet volgen, maar vrij moet zijn om te geloven.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden