Stropdassen in de moskee

Een weerbare, zelfbewuste, open moskee moet Al Fath in Alpen aan den Rijn worden. Drie jonge dertigers met een missie hebben er de leiding: 'Onze ouders hebben hun tijd gehad....

Zelfbewust bewaakt het gebouw een kruispunt in Alphen aan den Rijn, maar dat is niet bijzonder. Meer moskeeën in Nederland staan er tegenwoordig stevig bij, half maantje van koper trots blinkend in de zon. Bijzonder is wat zich hier binnen voltrekt, onder de koepel van Al Fath: niet het gebouw alleen blaakt van trots, dat zijn ook de moslims die er de leiding hebben. Jonge dertigers met een missie. Ze pakken de zaken rigoureus anders aan, of in elk geval Hollandser dan ooit. En daarmee staat dit gebouw voor wat er komen gaat in Nederland.

Mohamed el Yahyaoui, de nieuwe voorzitter (34): 'Onze ouders spreken nauwelijks Nederlands en hebben zich altijd terughoudend opgesteld. Wij zijn hier opgegroeid, hebben opleidingen gevolgd, zijn zelf Nederlander geworden.'

, de nieuwe penningmeester (32): 'Onze ouders hebben hun tijd gehad. Nu is het onze beurt.'

Om te beginnen is dit bestuur democratisch gekozen - een noviteit want de moskeeleiding wordt gewoonlijk bij elkaar gefoezeld door een clubje wijze mannen op leeftijd. Hier kreeg elke donateur een stembiljet, en in de gang naast de gebedszaal was een stemhok opgesteld. Konden ze met een rood potlood kandidaten aankruisen. Bleek dat Aziz, Mohamed en Mekki Koubia (de secretaris) veruit favoriet waren. Voilà: een van de eerste, wellicht zelfs hét eerste moskeebestuur van Nederland dat geheel is gevormd door tweede-generatie-Marokkanen.

Voorzitter Driss el Boujoufi van de Unie van Marokkaanse Moskees (UMMON) kent geen andere voorbeelden van moskeeën waar jongeren zijn doorgestoten naar de top. De interesse bij de jeugd is gering, zegt hij, en dat baart zorgen. Bovendien hebben moslims soms moeite met de stijl die de jongeren voorstaan: een weerbare, zelfbewuste, open moskee.

'Wij van de eerste generatie zien een moskee vooral als plek om een beetje te bidden. De jongeren willen meer activiteiten, en midden in de samenleving staan. Die gaan ook het gevecht aan met hun omgeving.'

Mohamed, Aziz en Mekki dragen stropdas en colbert (hun ouders: djellaba). Ze werken met draaiboeken, maken notulen, gaan uit van een jaarplanning, controleren elk halfjaar de cijfers kortom: leiden de moskee als een bedrijf. Elke zondag bestuursvergadering, 'en daarbij', zegt Mohamed, 'spreken we uitsluitend Nederlands.'

Mohamed is productieleider bij een farmaceutisch bedrijf. Mekki een van de eerste Marokkaanse rij-examinatoren van Nederland. Aziz is ondernemer met een eigen administratiekantoor , en werd dus vanzelfsprekend penningmeester van het nieuwe bestuur.

Oproep aan de muur van Al Fath: 'In de maand maart vult Aziz voor leden van de moskee de belastingaangifte 2002 in.' Werken en de moskee besturen, daar komt hun leven op neer. Mohamed heeft thuis drie kinderen maar is vrijwel elke avond hier. Aziz, met twee dochters, idem.

Hun grootste probleem is het vinden van een imam. Ze zoeken een jong type. Eentje die Nederlands spreekt, Nederlands denkt en na afloop van de verplicht in het Arabisch uitgesproken preek een Nederlandse vertaling kan geven. 'De imam is opvoeder', zegt Mohamed, 'en dat gaat niet als je alleen Arabisch spreekt. Wat moet de probleemjeugd hier met een man die ze niet verstaan, die niets begrijpt van Alphen?' Ze hadden er een op proef, een enthousiaste jongen van 25, maar die is kortgeleden democratisch weggestemd door de algemene ledenvergadering. Te weinig overwicht. Maar verder zijn de oude moskeegangers tevreden over de nieuwe weg die het bestuur is ingeslagen, zeggen ze na het donderdagavondgebed.

Hassan Chaouch (gastarbeider sinds 1971): 'We zijn blij dat ze deze zware last van ons hebben overgenomen. Onze kinderen hebben de Nederlandse samenleving naar huis gebracht. Zonder hen wisten we er helemaal niks van. Zij komen naar voren, wij blijven achter. Wij voelen ons als vaders die met pensioen gaan - eindelijk rust.'

Bensalam El Moudden (63): 'De jeugd weet waar ze wezen moet. Zij kunnen de islam bekendmaken bij de Nederlanders.' De eerste moskee van Alphen werd anno 1980 gevestigd in een woonhuis. Volgden een omgebouwde garagebox en nog zowat, tot dit achthoekige, twee miljoen euro kostende 'pareltje van de stad' (Aziz Achahboun) eind 1999 werd opgeleverd. Betaald door de Marokkaanse moslimgemeenschap, sommigen hebben er een persoonlijke lening voor afgesloten.

Alphen aan den Rijn heeft Al Fath ('De Opening') inmiddels ontdekt als een mondige moskee. Schoolbord in de bestuurskamer:

* Wijkagent Rob wil een afspraak om informatie in de moskee te krijgen.

* Een groep christenen uit Waddinxveen wil ons moskee komen bezichtigen ± 12 man!

Mohamed: 'We proberen de moskee een open karakter te geven. We hebben niks te verbergen. Dus daar hebben we beleid op gezet.'

Aziz: 'Het is marketing.'

Mohamed: 'Iedereen kent de islam als een fundamentalistische godsdienst, ook al is dat niet zo. Nederland is jaren tolerant geweest maar dat is afgelopen.'

Aziz: 'De beste verdediging is dan de aanval.'

En zo kreeg fractievoorzitter Wil Verschuur van Beter Alphen het op haar brood toen ze het Leidsch Dagblad vertelde over haar grieven jegens de allochtone bevolking ('het grootste probleem van de stad'). 'Ze komen hier binnen en voor we het weten overdonderen ze ons', had ze gezegd.

De oude generatie had het over laten waaien, zeggen voorzitter en penningmeester, 'maar wij dus niet'.

Mohamed: 'Politici als mevrouw Verschuur konden altijd alles roepen over Marokkanen want ze kregen toch geen weerwerk. Dat is dus afgelopen.'

Hebben ze een brief gestuurd naar Beter Alphen: óf mevrouw Verschuur maakt excuses óf het moskeebestuur maakt er werk van. Geen reactie. Zijn ze naar de gemeenteraadsvergadering getogen, hebben ze gezegd waar het op stond. Alle fractievoorzitters is vervolgens een compleet dossier-Verschuur toegestuurd. Volgde aangifte bij de politie.

Wil Verschuur, raadslid met een horeca-achtergrond en onder meer werkzaam in de restaurette van het zwembad, is inmiddels uitgebreid verhoord ('als een crimineel, tweeënhalf uur lang') op het politiebureau en door de rechter-commissaris. Als straks ook de auteur van het krantenartikel is gehoord, besluit het Openbaar Ministerie al dan niet tot vervolging. Verschuur, geschrokken: 'Ik zit er wel mee hoor. Die journalist heeft een deel van mijn verhaal verdraaid. Ik vertelde hem gewoon de keukentafelpraat zoals je die overal beluistert.'

Dat de moskee aangifte heeft gedaan, vindt ze 'onbegrijpelijk' en 'walgelijk'. 'Als Nederlander mag je kennelijk niks meer zeggen. Als ik een aanklacht indien bij de politie krijg ik te horen: mevrouw Verschuur, u bent toch wel wat gewend. Maar er zíjn problemen in Alphen, daar moet je toch niet over zwijgen? De bar van het zwembad is echt een volkstentje, daar hoor je elke dag hoe het er voor staat. Als ik hiervoor word veroordeeld, ga ik echt de barricaden op.'

Die woensdag is de hoofdentree van moskee Al Fath gebarricadeerd. Negen kinderwagens versperren de weg naar boven, waar de leslokalen zijn. Nederlandse les voor Marokkaanse moeders, twee ochtenden per week - twaalf gehoofddoekte dames, drie docentes en een schoolbord. Het gaat over gedrag.

'Hoe is jouw gedrag?', vraagt lerares Willie Lek aan Samira.

'Roestig.'

'Rustig?'

'Heel veel roestig!'

Samira is zeventien jaar in Nederland. Ze wil de taal graag leren, maar het kwam er nooit van. De speciale cursussen op het ID-college in Alphen aan den Rijn zijn prima, maar er is geen crèche dus wat moet je daar? En er lopen vreemde mannen. 'Wij willen graag les krijgen tussen vrouwen', zegt Malika. 'Dat kan ook wel bij het ID-college', zegt Fatima, 'Maar in de lift sta je dan toch tussen mannen. Ook al zijn ze blank, dat hebben we liever niet.'

Zelfbewust zijn ze een strijd begonnen: als zij niet naar het ID-college kunnen, moet het ID-college maar naar de moskee komen. Zo geschiedde. In de bestuurskamer is een crèche geïmproviseerd, waar Marokkaanse meiden toezicht houden. Iets verderop krijgen de moeders les en als het aan hen lag vijf dagen per week.

'De presentie is schrikbarend hoog hier', zegt docente Willie Lek. 'Alleen als ze écht ziek zijn komen ze niet.' Gewoonlijk mag een docent Nederlands blij zijn als driekwart van de cursisten komt opdagen, 'maar nu we kinderen hebben begint de taal echt een probleem te worden', zegt Rachida.

Het is een proefproject van een jaar. Er wordt getwijfeld aan voortzetting, zegt docente opvoedkunde Monique Haveman, want de moskee wordt niet door iedereen gezien als de meest praktische plek om te integreren. Waarom, zeggen ze dan, moeten we accepteren dat Marokkaanse mannen van hun vrouw eisen dat ze niet met andere mannen omgaan?

Om de subsidie te behouden zijn drie dames een lobby begonnen in de gemeenteraad. Klampen ze zonder aarzelen politici aan. Het grote misverstand, zegt Malika, is dat wij Marokkaanse vrouwen altijd maar worden afgeschilderd als volgzame types.

Is Al Fath 's ochtends het domein van kinderwagens, 's avonds bruist er een koffiehuis. Het ruikt er naar muntthee. Veel sportschoenen en spijkerbroeken, weinig Marokkaanse sloffen en djellaba's. Aan een tafel de Somalische broeders die hier vaker komen bidden en zich nu aan een spelletje dammen zetten.

Alleen de probleemjeugd ontbreekt. Die verkiest de cafés en coffeeshops in het centrum van Alphen, waar wel alcohol beschikbaar is, waar geblowd wordt en gokmachines staan. Die probleemjeugd, zegt beheerder Ahmed Aarab van het honk in Al Fath, 'willen we met goedkope frisdrank uit de coffeeshops trekken'. Want verveling is de moeder van alle kwaad bij Marokkaanse pubers, dat weten ze hier ook wel, en 'een veiliger plek dan de moskee is er niet'.

Deze maandagavond zijn ze ver te zoeken, maar goed, het aangeschafte dartbord is nog niet opgehangen en je moet ze de tijd gunnen. Op zaterdagavonden hebben ze in elk geval zaal de Oude Wereld afgehuurd voor een voetbalcompetitie, misschien dat het helpt (poster aan de muur van het koffiehuis: 'Denk aan gepaste kleding, lange sportbroek o.a'.).

Ahmed: 'Sinds het nieuwe bestuur er is, barst het ineens van de ideeën hier.'

Aziz: 'Volgend jaar beginnen we met huiswerkbegeleiding. Alles in het Nederlands hoor.'

Mohamed: 'Onze ouders hebben jarenlang gezwoegd met deze moskee als resultaat. Nu is het aan ons de ziel van dit gebouw tot leven te wekken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden