Stroop noch tanks kunnen het geweld stoppen

Met de moord op François Santoni zijn de verzoeningspogingen van Corsica met het Franse moederland op dood spoor gekomen. Niet in tastbare zin misschien, want Santoni's rol in de besprekingen over de toekomst van het eiland was verwaarloosbaar....

De afgelopen tijd waren er meer signalen dat het verzoeningstij aan het verglijden was. Het eerste weekeinde van augustus hielden de autonomisten hun traditionele bijeenkomst in het Corsicaanse bergstadje Corte. Dit jaar was hét gespreksonderwerp van 'Corte' dat er sprake was van 'panne' in het 'proces van het Matignon'. Zo worden de besprekingen over de toekomst van het eiland genoemd, naar het paleis van premier Jospin waar de eerste aftastingen plaatsvonden.

Sinds begin juli neemt het geweld op het eiland hand over hand toe. Een ME-kazerne en een gendarmerie kregen met een bomaanslag te maken. Twee bekende nationalistische advocaten, Marie-Hélène Mattei en Jean-Guy Talamoni, ontvingen bombrieven - die onschadelijk werden gemaakt. Aan de vooravond van de bijeenkomst van Corte ontploften nog eens twee bommen. 'Wie wil Corsica destabiliseren?', kopte Le Monde op de maandag na de bijeenkomst van Corte.

Voor de regering kwam er nog een tros zure druiven bij, toen de onafhankelijkheidsbeweging voor de zoveelste maal een amnestieregeling eiste voor de 'politieke gevangenen', zoals bommenleggers op Corsica worden genoemd. Ook Yvan Colonna, de nog altijd voortvluchtige schaapherder die wordt verdacht van de moord op de Corsicaanse prefect Erignac begin 1998, zou van de regeling moeten kunnen profiteren.

Minister Vaillant van Binnenlandse Zaken reageerde snel afwijzend, maar toen was het kwaad al geschied: de Groene kandidaat voor de presidentsverkiezingen, Alain Lipietz, zei luid en duidelijk wél voorstander te zijn van een amnestieregeling voor de Corsicaanse geweldplegers. De Groenen maken deel uit van de linkse regeringscoalitie. En dus voelde premier Jospin zich persoonlijk genoodzaakt de weduwe Erignac te verzekeren dat er nimmer amnestie voor de moordenaar van haar man zou zijn.

Al met al lijkt de regering-Jospin langzamerhand het zoveelste Franse kabinet te zijn dat tegen een oude wet oploopt: militante onafhankelijkheidsstrijders zijn niet in het gareel te krijgen met tanks, maar evenmin met stroop.

Nog maar kort geleden zag het er allemaal mooi uit. Eind 1999 had premier Jospin besloten dat het tijd werd voor een 'proces' om een eind te maken aan de 'Corsicaanse malaise'. Hij zag af van de eis dat de Corsicanen de gewelddadige strijd moesten afzweren, alvorens om de tafel te gaan zitten. Het contact leidde opmerkelijk snel (juli 2000) tot de 'akkoorden van het Matignon'. Belangrijkste punten: het Corsicaans zou worden onderwezen op alle kleuter- en lagere scholen op het eiland, en de Corsicaanse Assemblée zou onder voorwaarden de mogelijkheid krijgen af te wijken van de Franse wet.

Daarna traden de hobbels op, te beginnen met het protest-aftreden van minister van Binnenlandse Zaken Chevènement, die niets zag in uitzonderingen binnen de Republiek. Vervolgens kwam er soortgelijke kritiek van president Chirac op het wetsvoorstel, en viel de Raad van State over het verplichte Corsicaans op school. Een magerder voorstel werd uiteindelijk door de Assemblée Nationale aangenomen, hetgeen autonomieleider Talamoni bracht tot het oordeel dat sprake was van 'een stap terug bij de regering'. In november moet de tekst nog door de Senaat worden aangenomen, maar het momentum was al zoek.

François Santoni had feitelijk met het 'proces' weinig te maken. 'Nadat hij enkele jaren buitenspel was gezet', schrijft Le Monde, 'vermenigvuldigde Santoni de verklaringen, de interventies en misschien de acties die het vredesproces moesten verzwakken en zelfs saboteren.' Uit jaloezie, persoonlijke rancune of echte bezorgdheid over het eerlijkheidsgehalte van de Corsicaanse onderhandelaars. Hij begon zijn eigen beweginkje, Presenza Naziunale. Kenners zien er de legale vleugel in van Armata Corsa, een recente loot aan de rijk gevulde Corsicaanse boom van gewapende opstandige clubs. 'Zonder zich direct tegen de akkoorden van het Matignon te verzetten, deed hij alles om te uitvoering ervan in de wielen te rijden.'

Het is veelzeggend voor de broosheid van 'het proces' dat één dwarsligger roet in het eten kan gooien. Santoni is nu dood, maar gezien de lappendeken van Corsicaanse organisaties zal er zonder twijfel een nieuwe dwarsligger opstaan. Om maar te zwijgen van die andere dwarsligger in het Elysée, voor wie elke tegenslag voor de regering welkom is - en zeker ook een Corsicaanse tegenslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden