AnalyseSteunpakket coronacrisis

Strooien met miljarden: de peperdure redding van de economie

Yoga- en zanglerares Mariska is ZZP'er zet haar werk op een creatieve manier door. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een maand geleden kondigde het kabinet een miljarden verslindend noodpakket aan dat de ergste financiële nood moet lenigen van door de coronacrisis getroffen werknemers, zzp’ers en ondernemingen. Hoeveel is er al uitgegeven, en aan wie?

Bijna een maand nadat het kabinet de eerste noodmaatregelen voor werkgevers en zzp’ers aankondigde, zijn circa 1,7 miljoen mensen in meer of mindere mate afhankelijk van deze inkomenssteun. Dat is bijna één op de vijf werkende Nederlanders. Van ruim 1,4 miljoen werkenden in de particuliere sector betaalt de rijksoverheid inmiddels een groot deel van de salarissen. Daarnaast hebben ongeveer 300 duizend zzp’ers een aanvraag gedaan voor inkomenssteun. Het kabinet heeft tot nu toe ongeveer 18 miljard euro gespendeerd aan economische steunmaatregelen, maar daar blijft het zeker niet bij.

Inkomenssteun voor werknemers en zzp’ers

De duurste noodmaatregel die het kabinet tot nu toe heeft genomen is de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW). Bedrijven die sinds begin maart een forse omzetdaling (van minstens 20 procent) voor hun kiezen hebben gekregen, kunnen een beroep doen op deze regeling. De overheid vergoedt dan drie maanden lang een groot deel van de loonsom die het bedrijf aan zijn werknemers en flexkrachten betaalt. Het kabinet heeft 10 miljard euro uitgetrokken voor dit banenbehoud. Op 21 april hadden al 103.575 bedrijven een beroep gedaan op de NOW-regeling. Uitvoeringsinstantie UWV heeft tot nu toe circa 5,8 miljard euro toegekend aan 88.225 bedrijven. Let wel: dit zijn zijn voorschotten. Achteraf zal de overheid controleren hoeveel omzetverlies het bedrijf werkelijk heeft geleden.

Een andere noodmaatregel die werkenden moet beschermen, is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo). Die is bedoeld voor zzp’ers. Zij kunnen een uitkering op bijstandsniveau aanvragen (maximaal 1.500 euro per maand). Woensdag waren al 300 duizend aanvragen bij gemeenten binnengekomen. Dat is fors meer dan geraamd: het kabinet verwachtte dat 240 duizend zzp’ers van de regeling gebruik zouden maken. Meer dan eenderde van de zzp’ers heeft onmiddellijk inkomenssteun aangevraagd, omdat hun inkomsten door de crisis acuut zijn weggevallen – een indicatie hoe kwetsbaar deze groep werkenden is. Op grond van de Tozo heeft de rijksoverheid tot nu toe 1,45 miljard euro uitbetaald.

Een deel van de mensen die ondanks de NOW-regeling toch zijn baan verliest, komt in de WW terecht. Het aantal WW-uitkeringen steeg in maart met 4,3 procent, oftewel 10.200 uitkeringen. Die extra WW-uitkeringen kosten de overheid de eerste drie maanden 50 miljoen. Waarschijnlijk groeit het aantal WW-uitkeringen in april nog harder.

Directe steun voor het bedrijfsleven

Ondernemers uit bedrijfstakken die zwaar lijden onder de lockdownmaatregelen kunnen aanspraak maken op een eenmalige schenking van 4.000 euro om vaste lasten te betalen, zoals huur van het bedrijfspand. Dit zijn onder andere bedrijven uit de land- en tuinbouw, horeca en culturele sector, winkeliers, kappers, fysiotherapeuten, campinghouders en taxichauffeurs. Het kabinet heeft vooralsnog 1,65 miljard euro uitgetrokken voor deze Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren covid-19 (TOGS). Woensdag waren er 131.145 aanvragen binnen en was er 421 miljoen euro uitgekeerd aan 105.349 bedrijven.

Dan is er nog de Garantie herverzekering leverancierskredieten. Veel winkels en horecagelegenheden worden ‘op de pof’ bevoorraad. Ze betalen pas na 30 of 60 dagen voor de geleverde producten. Leveranciers verzekeren zich meestal tegen het risico van wanbetaling met een kortlopende kredietverzekering. Nu de winkels en cafés dicht zijn, worden de leveranciers niet meer betaald en weigeren de verzekeraars de kredietverzekeringen te verlengen. Dat zou 75 duizend leveranciers in de problemen kunnen brengen. De rijksoverheid neemt het risico op leverancierskredieten daarom voor het hele jaar over. Het kabinet gaat ervan uit dat de uiteindelijke (verlies)kosten 970 miljoen euro zullen bedragen.

Bedrijven worden ook geholpen met uitstel van belasting. Dat scheelt het Rijk dit voorjaar maar liefst 35- tot 45 miljard euro aan belastinginkomsten. Een groot deel van die belasting moeten bedrijven in de komende jaren alsnog betalen, maar van uitstel zal deels afstel komen doordat bedrijven in de tussentijd failliet gaan. Door de onvermijdelijke recessie zal de belastingopbrengst in 2020 en 2021 sowieso een stuk lager uitvallen dan geraamd. Die derving zal al gauw tientallen miljarden euro’s bedragen. Ook de belastingrente (voor fiscale betalingen die te lang op zich laten wachten) is verlaagd: een kostenpost van 152 miljoen euro.

Een aantal kleinere steunregelingen voor bedrijven kost samen nog eens 1,2 miljard euro (ook dit is een raming).

En dan dit nog

Ongeveer 570 duizend gezinnen die op verzoek van het kabinet hun gastouder of kinderopvangverblijf doorbetalen terwijl hun kinderen thuiszitten, krijgen hun eigen bijdrage van de overheid vergoed. Hiervoor is 175 miljoen vrijgemaakt. Er is 100 miljoen euro uitgetrokken voor coronahulp aan arme landen. De voedselbanken krijgen 4 miljoen euro extra subsidie.

Dit zijn de noodmaatregelen die al zijn aangekondigd. Er zitten nog meer uitgaven in het vat. Zo werkt minister Koolmees aan een regeling voor flexwerkers die ondanks de NOW-regeling ontslagen zijn en geen recht hebben op WW. Ook wil het kabinet een steunregeling in het leven roepen voor bedrijven die het grootste deel van hun omzet in het voorjaar en de zomer maken. Wellicht krijgt het kabinet ook nog een rekening uit Brussel gepresenteerd, omdat Nederland via het Europese ‘solidariteitspakket’ garant moet staan voor noodkredieten aan Spanje en Italië.

Voor wie is de coronasteun van de overheid? ‘Aandeelhouders zouden de eerste rekening moeten krijgen’
Waar komt de coronasteun voor bedrijven eigenlijk terecht? Bij buitenlandse investeerders en aandeelhouders, vrezen sommigen. ‘Als je steun verleent, is dit het moment om voorwaarden te stellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden