Striptekenaar Vegter schetste het leven als een roadmovie

Hij noemde zich liever beschouwer dan politiek tekenaar. Gistermiddag werd hij uitgerekend bij de opening van de tentoonstelling 'Politiek in Prent' onwel....

HIJ begon midden jaren vijftig al te tekenen, maar hij raakte als geen ander van zijn generatie in de ban van die roerige jaren zestig en zeventig, met de provo's, Maagdenhuis, Dolle Mina, 'langharig werkschuw tuig', vrije liefde en teach-ins. Het maatschappijprotest sloop in zijn strips en is er nooit meer uit verdwenen. Jaap Vegter gaf in zijn werk commentaar op het leven en schetste daarin tegelijk ook een, genadeloos, portret van onszelf, van alles wat zich sinds die tijd links noemde.

Vaak zoeken striptekenaars en politieke cartoonisten in hun commentaar op het leven de omkering ervan, de absurditeit, om ons zo een spiegel van de werkelijkheid voor te houden, maar de strips van Vegter zijn een getrouw beeld van het leven zelf, met alle ongemak, gestuntel, machteloze woede en wereldbestormende idealen die erbij horen.

Hij was geen politiek tekenaar, zei hij zelf, geen cartoonist die elke dag op het nieuws reageert, maar eerder een beschouwer; een vlijmscherp en analytisch criticus, niet van de politiek, maar van ons gedrag - op straat, in ons werk, thuis, in onze relaties met elkaar en met onze kinderen. En hij reageerde des te scherper, en geprikkelder, als hij dichter bij zijn eigen idealen kwam.

Zijn wereld was de onze, liet hij zien, en het decor dat van de grote stad, van de oude, door verwaarlozing, speculatie en migratie geplaagde wijken. Hij schetste die wereld in een beeld van hulpeloos op de verandering reagerende bejaarden, ruziënde automobilisten, scheurende pizzakoeriers, hangende pubers, schijtende straathonden, rondscharrelende junks tussen door reclameborden en opengereten vuilniszakken versperde straten, in strips als een roadmovie.

Vegter begon in de roerige tijd die de roerige tekeningen bij hem wekte bij het blad Sekstant van de NVSH, de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming. Hij werkte een paar jaar voor het dagblad De Tijd, en sinds 1977 elke week voor Vrij Nederland. Hij reageerde er indirect op de actuele politiek. Al die perikelen van de opeenvolgende kabinetten van Den Uyl, Van Agt, Lubbers en Kok, waar zijn collega's zich op stortten, waren niet erg aan hem besteed. Wat er in die tijd gebeurde, typeerde hij op een andere manier. Hij kende zijn beperkingen omdat hij in VN maar één keer in de week, en niet elke dag vers van de lever, kon reageren.

Hij creëerde een eigen wereld met eigen hoofdpersonen, zoals de Engelse tekenaar Giles decennia lang een familie schiep, die rond een onverwoestbare grootmoeder in hun alledaagse leven het British Empire verbeeldde van de Battle of Britain tot de hooligans van nu. Vegter deed dat met Johan, een pluizige linkse slapjanus, die nooit meer een politiek thuis vond sinds het verdwijnen van de PSP en het Vietnamprotest met zijn LBJ, How many kids did you kill today.

Hij wierp rond zijn Johan een heel levensbeeld op van vrienden, ex-en, vriendinnen, puberzonen en kennissen, met al hun zorgen en verlangens, verwijten en idealen. En dat bleek, tot onze verrassing, een getrouwe afspiegeling ons leven te zijn: een wereld van anonieme, verzonnen hoofdpersonen, een getekende soap, maar in types die we dagelijks tegenkomen, in de trein of tram, in de file, op school en in ons werk, levensecht als het leven zelf. En zo zette hij, en dat was zijn kracht, niet de politiek, maar onszelf te kijk, met onze gedachten en reacties op de ontwikkelingen om ons heen.

Vaak reageerden die personages in zijn soap op de actuele politieke ontwikkelingen, veel vaker nog ging het om algemene, menselijke problemen waar we allemaal mee worstelen - dat was de kracht van die wereld van Johan. Er sprak, uit die vertwijfeling en wanhoop, ook een besef van beschaving, en een verlangen daartoe, waar nu in Den Haag wanhopig naar gezocht wordt onder de noemer 'normen en waarden'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden