Strips in Indonesië waren vooral propagandamateriaal

Links: de tekening van een Indonesische strijder die met de punt van een stok waaraan de Indonesische vlag wappert de Nederlandse vlag aan stukken scheurt....

Van onze verslaggever Pablo Cabenda

Als de tentoonstelling over Indonesische strips in het Museum voor Volkenkunde in Leiden iets duidelijk maakt, is het hoe strips gebruikt kunnen worden als kanaal voor politieke boodschappen. Maar wannéér de omslagen van het album Merebut Kota Perjuangan werden vervaardigd, behalve in de 'vroege periode' (tussen 1930 en 1970), blijft op de expositie Madjoe een groot vraagteken.

Strips in Indonesië zijn lang een vehikel geweest voor een breed spectrum aan politieke boodschappen - vanaf de heroïsche stripverhalen over de invasie van Yogyakarta of de rebelprins Diponegoro uit de jaren vijftig tot de geschiedenis van de strijd tegen het kolonialisme tijdens het bewind van Soekarno.

Daarbij gebruikten de tekenaars heersende stripstijlen als middel om hun punt te maken. Als in de jaren zeventig de Amerikaanse superhelden in zwang raken, worden de gespierde helden gekopieerd van Amerikaanse Marvel en DC comics.

Maar waar de Amerikaanse superhelden in een ultramodern Metropolis en Gotham City leven, draperen de Indonesische tekenaars de spierbundels om de eeuwenoude mythologische figuren uit hindoe-epossen. In Leiden hangt een grote plaat van Gatotkaca, één van de bad guys uit de Mahabharata. Zijn technicolor spierballen rollen en een verblindend licht straalt uit zijn ogen.

Zelfs na de fel politiek gekleurde jaren zestig is er in het beeldverhaal nog genoeg plek voor sociaal realisme of teruggrijpen op cultureel erfgoed. Het doek van Gatotkaca stamt uit 2001, terwijl eind jaren zestig, begin jaren zeventig de Mahabharata als stripfeuilleton al waanzinnig populair was.

Dat de Indonesisiche strips tot aan de jaren negentig te veel een eigen smoel ontbeerden is duidelijk. En zelfs de grote waterige ogen en de boterbloemgele pijpenkrullen van het personage Marietje van de Bloemkool uit 2000 doen te veel denken aan de sentimentele kinderkoers van Japanse mangatekenaars.

Wat de Indonesische strip in ieder geval bijzonder maakt is de cultuurhistorische waarde van het beeldverhaal als propagandamateriaal. Terwijl ook in het heden altijd een link met de werkelijkheid blijft bestaan. Wie de ogenschijnlijk luchtige pagina van Kapten Bandung op de expositie leest, wordt opeens geconfronteerd met het laatste plaatje op de pagina. Een foto van een bestaand krantbericht.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden