Stripboeken: anatomie van een radicaliseringsproces

Henrik Rehr: Gavrilo Princip - De man die WOI ontketende

****


Ballon Media; euro 27,95.

Johanna Spaey en Gerold Van de Perre: Augustus 1914 - Gewonde stad

****


De Bezige Bij Antwerpen; euro 29,99.


'Het leven is niks. Het is grijs, routineus, vol pijn en ontgoocheling. Maar de dood is vol... schoonheid! Glorie! En extase!' Dit zijn woorden van Gavrilo Princip, die op 20-jarige leeftijd aartshertog Franz Ferdinand doodschoot en daarmee de lont stak in het kruitvat dat we nu de Eerste Wereldoorlog noemen.


Gavrilo was lid van de terroristische beweging De Zwarte Hand: dat riekt naar Werther Nieland en Pietje Bell, maar het was de Bosnische jongeling en zijn vrienden diepe ernst met hun voornemen een einde te maken aan de Oostenrijkse bezetting.


In zijn grafische roman Gavrilo Princip - De man die WOI ontketende brengt de Deense tekenaar Henrik Rehr (1964) stap voor stap in beeld hoe het radicaliseringsproces verliep bij de vrijheidsstrijders op de Balkan, en daarmee sluit zijn boek nauw aan bij de actualiteit. Want de Europese jongeren van Marokkaanse afkomst die nu in Syrië hun leven wagen verschillen wat betreft hun mental make-up niet wezenlijk van Gavrilo, Danilo, Trifko en Nedeljko.


In zwart-witte, fijngearceerde tekeningen neemt Rehr ons eerst mee naar het verarmde platteland waar het fanatisme van de jongeren ontkiemt en naar donkere achterkamers in Belgrado waar de samenzweerders drinken op een bevrijd Servië. Aan de klassieke scène - terrorist vuurt op vorst - besteedt Rehr zes spannend gemonteerde bladzijden die onvermijdelijk doen denken aan Lee Harvey Oswald versus Robert F. Kennedy - maar het goede van Rehrs versie van de geschiedenis is dat 90 procent ervan draait om Princips doornige pad naar de ultieme daad.


In het kielzog van de Britse vervolgstrip Charley's War van Mills en Colquhoun en Loopgravenoorlog van Jacques Tardi zijn inmiddels talloze strips verschenen over de Grote Oorlog, en vaker wel dan niet wordt daarin de Slag bij de Somme als centrale gebeurtenis gekozen. De Amerikaanse tekenaar Joe Sacco ontwierp zelfs een zeven meter brede leporello waarop het bloedbad van 1916 tot in details is uitgewerkt. Het Tapijt van Bayeux anno nu.


Het gevaar van zo'n eenzijdige nadruk op de Somme is dat een wereldoorlog wordt gereduceerd tot één plek des onheils, zoals ook heel veel strips over de Tweede Wereldoorlog vooral over Auschwitz gaan, met uitsluiting van al die andere vernietigingskampen. Het verhaal wordt daardoor kleiner in plaats van groter.


'Veel te lang hebben geschiedschrijvers zich louter geconcentreerd op het leed van de soldaten aan het front, terwijl ook burgers vreselijk hebben afgezien', zegt de Vlaamse schrijfster Johanna Spaey, die samen met de schilder Gerolf Van de Perre Augustus 1914 - Gewonde stad heeft gemaakt.


Die gewonde stad betreft nu eens niet Ieper, maar Leuven, waar de Duitse troepen in augustus 1914 een onvoorstelbare ravage aanrichtten en zonder zin ook de eeuwenoude universiteitsbibliotheek in brand staken - een misdaad tegen de cultuur die tot in Amerika toe ontzetting wekte.


Hoe de burgers hun verwoeste stad uit het puin moesten herbouwen is het thema van dit boek, een beeldverhaal waarin het Leuvense drama in poëtische teksten en geschilderde impressies een nieuwe gedaante krijgt. Hoogtepunt is de gezichtsreconstructie van de verminkte soldaat Maurice, waarmee Van de Perre een gruwelijk mooie metafoor voor het herstel van zijn vernietigde woonplaats aanreikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden