Strijdlustige Democraten zijn bang voor zichzelf

Nostalgisch denken de Democraten in de VS terug aan 1992: toen verloor Bush sr. dankzij de haperende economie de presidentsverkiezingen....

'Onze hoofdstad is in de verkeerde handen gevallen!', dondert vakbondsleider Gerald McEntee vanaf het spreekgestoelte over de hoofden van honderden Democratische partij-activisten. 'Wij moeten Washington heroveren op de Republikeinen!', brult hij en er gaat een strijdlustig gejuich op onder het publiek.

Aan strijdlust en afkeer van de Republikeinen geen gebrek hier op de 'national conference to take back America' in een chic hotel in Washington. 'Impeach Bush!', staat er op het T-shirt van een van de congresgangers. Een ander loopt rond met een hoed met de oproep: 'Show Bush the door in 2004!'

'Dit is een regering die alles verliest!', dondert McEntee verder. 'Ze zijn Osama bin Laden, de langste moslim ter wereld, kwijtgeraakt. Ze zijn mullah Omar, zijn kleine vriend met dat ene oog, kwijtgeraakt. Ze zijn Saddam Hussein kwijtgeraakt, ze zijn de massavernietigingswapens kwijtgeraakt en Amerika is onder Bush miljoenen banen kwijtgeraakt. Het wordt tijd dat we Amerika heroveren!'

De zaal staat op zijn kop, als McEntee de Democratische overwinning voorspelt in 2004. 'Als we allemaal samenwerken, kunnen we Bush terugsturen naar de Texas Rangers en zullen we vice-president Cheney eindelijk vinden op zijn geheime locatie. En daar zullen we hem dan houden!'

Te oordelen naar het enthousiasme in de zaal is het Witte Huis al binnen handbereik, maar voorlopig zitten de Republikeinen nog stevig in het zadel in Washington. Voor het eerst sinds president Eisenhower hebben de Republikeinen zowel het Witte Huis als beide kamers van het Congres in handen. Extra verdrietig voor de Democraten is dat de Republikeinen ook in de meeste staten de volksvertegenwoordiging beheersen.

Drie dagen lang zinnen de congresgangers op een strategie om de Republikeinen uit Washington te verdrijven. In de ballroom van het hotel onderricht een panel de hongerige activisten in methoden 'om de conservatieven in het veld te verslaan'. In een ander zaaltje breken linkse Democraten zich het hoofd over de vraag hoe ze de 'greep van rechts op de media' kunnen doorbreken. 'Er is geen plaats meer voor links in de media', klaagt Eric Alterman, de schrijver van het boek What liberal media? (Hoezo, liberale media?). 'Het centrum wordt nu links genoemd, maar de echte linkervleugel komt nooit aan het woord in de media.'

Er wordt geroepen om een links televisiestation dat tegenwicht kan bieden aan Fox en de talloze conservatieve praatprogramma's op de Amerikaanse televisiezenders. Naar verluidt zou Al Gore bezig zijn financiers te zoeken voor een links televisiekanaal op de kabel. Volgens het weekblad Time heeft Gore de steun van filmproducent Rob Reiner, beter bekend als meathead in de oude televisieserie All in the Family.

Deskundigen vragen zich echter af of er wel een publiek is voor zo'n linkse zender. Eerdere pogingen om linkse praatprogramma's te introduceren, liepen uiteindelijk op niets uit. Een paar maanden geleden voerde de kabelzender MSNBC de linkse presentator Phil Donahue stilletjes af, nadat gebleken was dat er bijna geen hond naar zijn programma's keek.

Bij een boekenstalletje in de hal van het hotel staat een congresganger te bladeren in een boek dat de opgewekte titel The Emerging Democratic Majority (De opkomende democratische meerderheid) draagt. Dat is lectuur die het volk hier wil lezen. In het boek voorspellen de journalist John Judis en de politicoloog Ruy Teixeira dat het tijdperk van de Democraten staat aan te breken.

Volgens de twee zijn er allerlei veranderingen gaande in de Amerikaanse maatschappij die ten gunste zijn van de Democraten. In veel stedelijke gebieden groeien de binnensteden - doorgaans Democratisch - weer samen met de suburbs, de welvarende buitenwijken waarheen de conservatieve kiezers waren gevlucht.

Ook in het voordeel van de Democraten is dat in sommige cruciale staten, zoals Californië en Texas, de Latino-bevolking zo hard groeit dat de minderheden de blanke meerderheid binnenkort zullen overvleugelen.

Volgens Judis en Teixeira zijn de meeste Amerikanen het ook niet eens met de conservatieve standpunten die de Republikeinen onder druk van hun christelijk-rechtse achterban innemen op het gebied van bijvoorbeeld abortus of het gebruik van stamcellen voor medisch onderzoek. Kortom, het ziet ernaar uit dat 'de Democraten de partij van de meerderheid zullen worden in het begin van de 21ste eeuw', concluderen zij.

Om de een of andere reden valt van dat optimisme weinig te bespeuren op de conferentie. 'Het gaat een heel moeilijke strijd worden', voorspelt Dick Connolly, een Democraat uit San Francisco ('de enige plaats in Amerika waar de Republikeinen pas op de derde plaats komen', stelt hij trots vast).

Toch heeft hij zijn partijgenoten zelden zo gemotiveerd gezien om de Republikeinen uit het Witte Huis te verjagen. 'Veel mensen walgen van de regering-Bush en voelen zich zo boos over de manier waarop hij in het Witte Huis is gekomen, dat ze alles zullen doen om ervoor te zorgen dat wij in 2004 winnen', zegt hij.

De afgelopen dagen heeft hij een hele reeks Democratische kandidaten voor het Witte Huis voorbij zien komen: gouverneur Howard Dean uit Vermont, het linkse Congreslid Dennis Kucinich uit Ohio, Dick Gephardt, de voormalige fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, de senatoren John Edwards en John Kerry, Carol Moseley Braun, die onder Clinton ambassadrice in Nieuw-Zeeland was, en de zwarte dominee Al Sharpton. Maar erg opgewekt werd hij er niet van. 'Eigenlijk vind ik geen van de kandidaten goed', bekent hij.

De grote fout van de Democraten is volgens hem dat ze 'te weinig moed' hebben. 'De Democratische politici zijn te bang om president Bush aan te vallen als het om de oorlog in Irak gaat of om de leugens die deze regering heeft verteld over de massavernietigingswapens van Saddam Hussein', vindt Connolly. 'De Democraten laten zich te vaak door angst leiden en niet door hun overtuigingen.'

Dat lijkt de algemene opvatting onder de bezoekers van de conferentie, die is georganiseerd door de Campagne voor de Toekomst van Amerika, een linkse actiegroep. 'We kunnen nooit het Witte Huis heroveren als we bang zijn om onszelf te zijn', vat vakbondsleider McEntee het probleem samen.

De conferentie lokte meteen een boze reactie uit van de Democratic Leadership Council, een gematigde groepering binnen de partij die juist wil dat de Democraten het politieke midden opzoeken. De DLC, waarin Clinton een prominente rol speelde, klaagde dat de organisatoren van de conferentie 'niet in de traditie van de Democratische partij passen en volstrekt geen voeling hebben met de achterban van de partij'.

Opvallend was ook dat senator Joe Lieberman, die zich presenteert als de kandidaat van het midden, verstek liet gaan op de bijeenkomst. Wie met links pek omgaat, raakt ermee besmeurd, redeneerde hij kennelijk.

Mede-organisator Roger Hickey wees het verwijt dat de linkervleugel de overwinning in de weg staat, echter van de hand. 'Wij leiden de partij niet naar de afgrond, wij proberen de partij juist naar de overwinning te leiden', zei hij. Volgens hem hebben de Democraten er geen behoefte aan de les te worden gelezen door de DLC. 'Zij willen niet te horen krijgen dat de een of andere kandidaat niet deugt, domweg omdat hij of zij kritiek heeft geleverd op het buitenlands beleid van de VS.'

De hoop van de Democraten is dat 2004 een herhaling van 1992 gaat worden. Toen verloor president Bush sr. de verkiezingen ondanks het succes van de militaire operatie om de Iraakse troepen uit Koeweit te verdrijven. De slechte economie werd zijn ondergang.

Ook nu draait de economie slecht en gaan de VS opnieuw onder enorme begrotingstekorten gebukt. Maar volgens Jack Pitney, die politicologie doceert aan het Claremont McKenna College in Californië, ligt de zaak nu totaal anders, omdat de oorlog nog voortduurt: de strijd tegen het terrorisme is nog lang niet voorbij. Volgens hem lijkt de oorlog tegen het terrorisme meer op de Koude Oorlog dan op de eerste Golfoorlog en tijdens de Koude Oorlog domineerden de Republikeinen meestal.

Het zorgelijkste voor de Democraten is dat de stemming onder de vrouwelijke kiezers, die traditioneel naar de Democratische partij neigen, sinds de aanslagen van 11 september is omgeslagen. De zwevende vrouwelijke kiezers die tot voor kort bekend stonden als de soccer moms - vrouwen uit de suburbs die hun kinderen naar het voetbalveld rijden en zich vooral zorgen maken over kwesties als de kwaliteit van het onderwijs en het wapengeweld - hebben zich nu tot security moms ontpopt. Uit opinieonderzoeken blijkt dat vrouwen zich veel meer zorgen maken over het terrorisme dan mannen en dat is in het voordeel van de Republikeinen.

Volgens ex-president Clinton, die aan de macht kwam doordat hij een deel van de Republikeinse agenda wist te kapen, moeten de Democraten zich daarom harder opstellen op het gebied van de nationale veiligheid en defensie. 'De kiezers hebben liever een kandidaat die strong and wrong is dan iemand die weak and right is', vatte hij de stemming samen na de Democratische nederlaag bij de Congresverkiezingen van vorig jaar.

De Democraten hebben een nieuwe Franklin Delano Roosevelt nodig, vindt Paul Berman, de schijver van Terror and liberalism (Terreur en vrijzinnigheid). 'Hij was heel ambitieus als het ging om sociale hervormingen en maatregelen om thuis gelijkheid en rechtvaardigheid te bevorderen. Maar tegelijkertijd was hij idealistisch en keihard als het erom ging het totalitarisme overzee te bestrijden', schrijft hij voor Salon.com.

Partij-activist Connolly ziet geen FDR onder de kandidaten, maar volgens hem heeft senator John Kerry waarschijnlijk de beste papieren om het tegen Bush op te nemen. 'Kerry is een echte linkse Democraat, maar tegelijk is hij een oorlogsheld, zodat de Republikeinen hem niet kunnen afschilderen als een slappeling op het gebied van defensie', zegt Connolly.

Maar de voorverkiezingen zijn nog ver weg en het is nog de vraag of de noordeling Kerry zich in de zuidelijke staten overeind zal weten te houden tegen senator John Edwards uit North Carolina, die zich opwerpt als een nieuwe Clinton.

Aan het eind van de conferentie verschijnt Jesse Jackson, nog steeds de lieveling van links Amerika, op het podium. Na verscheidene mislukte verkiezingscampagnes en een schandaal na het opduiken van een buitenechtelijk kind heeft de zwarte dominee zelf de ambities om in het Witte Huis te komen opgegeven. Toch speelt hij nog steeds een belangrijke rol in de Democratische partij: geen kandidaat kan om hem heen.

De zwarte prediker begint bijna fluisterend over de lapjesdekens die zijn straatarme grootmoeder naaide om haar gezin warm te houden. De boodschap is duidelijk: alle lapjes zijn belangrijk - de zwarten, de Latino's, de homo's, de vakbondsleden, de milieuactivisten - maar alleen als ze een geheel vormen, stelt de Democratische partij wat voor. 'Laten we opnieuw een grote tent maken', roept Jackson en hij laat het volume langzaam aanzwellen tot de zaal als een man opstaat. 'Laten we Amerika heroveren!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden