Strijdgroepen Syrië gaan eigen weg

De gewapende strijd tegen het regime van Assad duurt nu een jaar: het aantal strijdgroepen is sterk toegenomen, maar de onderlinge coördinatie komt nog steeds maar moeizaam van de grond.

BEIROET - Een jaar nadat vreedzame protesten veranderden in gewapende strijd, zijn Syrische rebellen nog altijd niet in staat om een verenigd front te vormen. Maar naarmate oppositiestrijders ervaring opdoen, tactieken verfijnen en meer terrein in handen krijgen - met name aan de Turkse grens - bundelen meer strijdgroepen hun krachten in een aantal grotere 'brigades'. Toenemende frustratie over de uitzichtloze strijd zorgt voor radicalisering onder rebellen en ultraconservatieve salafistische groepen zijn in opmars.


Het Vrije Syrische Leger (FSA) en de militaire raden

Het Vrije Syrische Leger, onder leiding van overgelopen brigadegeneraal Mustafa al-Sheikh en luchtmachtkolonel Riyad al-Asaad, was de naam waaronder de eerste gewapende rebellen zich in juli vorig jaar bekendmaakten. De FSA-leiding in Turkije claimt de rebellen in Syrië te leiden via instructies aan een 'militaire raad' in elke grote stad, wier bevelen worden opgevolgd door de brigades in hun regio.


De realiteit is anders. De militaire raden bestaan uit lokale rebellenleiders en opereren grotendeels onafhankelijk van de nominale FSA-leiding in Turkije. De brigades in de regio van een specifieke militaire raad staan soms onder bevel van die raad, maar vaker coördineren ze slechts losjes met elkaar. Een flink aantal strijdgroepen gaat geheel zijn eigen weg.


De strijders die wel onder bevel van een militaire raad staan, noemen zichzelf doorgaans FSA. Het FSA is daarmee een collectie regionale brigades die min of meer onafhankelijk van elkaar opereren, los van een centrale leiding in Turkije. Zo is het slechts één van de strijdende partijen - niet de centrale organisator van de rebellen - wiens invloed afneemt met de opkomst van andere groepen. Het FSA omschrijft zichzelf als 'niet ideologisch'.


Aantallen zijn moeilijk te geven; de grote meerderheid van de rebellen omschrijft zichzelf als strijder van het Vrije Syrische Leger, ongeacht tot welke commandostructuur ze behoren.


De Tawheed Brigade

De Eenheidsbrigade is actief in en rond Aleppo en telt 2.000 tot 3.000 strijders. Midden juli 2012 werd het de eerste Syrische strijdgroep die erin slaagde een provinciewijde commandostructuur op te zetten en de inspanningen van verschillende kleinere brigades en bataljons te consolideren. Tawheeds leider is majoor Mohammed Hamdeen, wiens brigade Ahraar al-Shamaal, (de Vrije mannen van het Noorden) de ruggegraat van de beweging vormt. Ahraar al-Shamaal is min of meer seculier, maar binnen de Tawheed Brigade


als geheel zijn uiteenlopende ideologieën aanwezig: van seculier tot gematigd islamistisch en salafistisch. De brigade coördineert zijn acties nauw met de militaire raad van Aleppo, maar staat niet onder diens bevel.


Ansar al-Islam

De Aanhangers van de Islam vervullen in en rond Damascus een rol vergelijkbaar met die van de Tawheed Brigade in Aleppo. Ansar al-Islam werd op 8 augustus dit jaar opgericht en coördineert zeker zeven rebellenbrigades. Daaronder is ook de prominente salafistische brigade Liwa al-Islam, maar net als bij Tawheed is binnen Ansar al-Islam het hele ideologische spectrum aanwezig.


Het aantal strijders is onbekend, maar getuige hun capaciteit tot aanvallen op Syrische legerbases zijn het er minimaal duizend. Het aantal ligt mogelijk veel hoger, maar in Damascus is het regime sterk en oppositiestrijders opereren er veel minder openlijk dan rebellen in het noorden en westen. De leiding van Ansar al-Islam overlapt voor een groot deel met die van de Militaire Raad in Damascus, en ze hebben vergelijkbare functies.


Saqour al-Sham

De Valken van de Levant opereren ten zuiden van de stad Idlib, in het berggebied dat bekend staat als Jebel al-Zawiya. Dit gebied is al sinds eind 2011 een bastion van de rebellen; het regime heeft slechts nog enkele enclaves in het zuiden en noorden onder controle. Grote aantallen strijders hebben zich daarom hier kunnen concentreren en organiseren. Jebel al-Zawiya ligt op een strategische locatie aan de grens met Turkije en op het knooppunt van een aantal belangrijke wegen.


Saqour al-Sham staat onder leiding van de islamist Abu Issa en profileert zich als islamistisch nationalistisch: Abu Issa zegt te geloven in een democratische staat gebaseerd op islamitische beginselen. Het is een van de sterkste rebellengroepen in de provincie Idlib, mogelijk de sterkste, met 4.000 tot 5.000 strijders. Saqour al-Sham coördineert losjes met de Militaire Raad in Idlib, waarin vooral rebellenleiders uit het gebied ten zuiden van Idlib vertegenwoordigd zijn.


Shuhada Suria

De Martelaren van Syrië heet de tweede grote brigade in Jebel al-Zawiya. De beweging profileert zich als seculier en staat onder leiding van Jamal Maarouf, die zegt een democratische staat met sterke instituties te willen. De Shuhada Suria opereert iets zuidelijker dan de Saqour al-Sham en bestaat uit 2.000 tot 3.000 strijders. De groep coördineert zijn activiteiten nauw met de militaire raad van Idlib.


Shuhada Idlib

De groep Martelaren van Idlib opereert ten noorden van Idlib, onder de rook van Aleppo. Hun gebied overlapt deels met dat van de strijders van de Tawheed Brigade bij Aleppo. De ideologie van de Shuhada Idlib is vooralsnog onduidelijk.


De Shuhada Idlib beschikt over 2.000 tot 3.000 strijders.


Umma Brigade

De Umma Brigade wordt geleid door de Libisch-Ierse strijder Mahdi al-Harati. De leiding bestaat voornamelijk uit Libiërs die hun ervaring tijdens de Libische burgeroorlog opdeden. De meeste strijders zijn Syriërs. Ze zijn goed bevoorraad, gaan prat op hun discipline en profileren zich als islamistisch-nationalistisch. De brigade beschikt naar schatting over 3.000 tot 4.000 strijders en is actief rond Maarat al-Numan in het zuiden van de provincie Idlib.


Ahrar al-Sham

De Vrije mannen van de Levant is een verzameling min of meer autonome brigades. Ze opereren vanuit het noorden van Hama, maar zijn ook actief in Idlib, Aleppo en naar eigen zeggen Damascus. De groep is salafistisch en wordt naar verluidt goed bevoorraad door islamisten uit de Golf - wat veel strijders aantrekt.


Volgens analisten trekt Ahrar al-Sham ook radicale buitenlandse jihadstrijders aan, al ontkent het leiderschap van de groep dit. In tegenstelling tot Jabhat al-Nusra hebben zij niet de verantwoordelijkheid opgeëist voor bomaanslagen waarbij veel burgers omkwamen. De diffuse organisatie maakt het moeilijk om aantallen te geven, maar waarschijnlijk heeft de groep meer dan 1.000 strijders.


Jabhat al-Nusra li Ahl al-Sham

Het Front voor de Bescherming van het Syrische Volk pleegde begin dit jaar verscheidene zelfmoord- en bomaanslagen in dichtbevolkte stadswijken. Daarbij kwamen naast veiligheidsagenten vele tientallen burgers om. Jabhat al-Nusra hangt een strikte jihadistische ideologie aan die dicht bij de beginselen van Al Qaida ligt en heeft verklaard dat een val van Assad slechts een middel naar een doel is: een islamitische staat op salafistische grondbeginselen.


De laatste maanden stelt Jabhat al-Nusra zijn retoriek wat bij en er zijn berichten over samenwerking met reguliere oppositiestrijders zoals de Tawheed-brigade in Aleppo. Het leiderschap van Jabhat al-Nusra bestaat grotendeels uit buitenlanders zoals Irakezen, Saoediërs en Jemenieten, maar de meeste strijders zijn Syriërs. Ze beschikken over enkele honderden strijders en groeien in populariteit.


De Koerden

Nadat Syrische troepen zich eind juli grotendeels terugtrokken uit het noord-oosten van het land, namen de ongeveer 1.000 strijders van de Koerdische Democratische Eenheidspartij (PYD) de regie over. Etnische Koerden zijn talrijk in deze regio aan de Iraakse en Turkse grens, die zij zien als onderdeel van hun historisch thuisland. Syrië trok zijn troepen terug om ze elders in te kunnen zetten, maar ook om de Turken een hak te zetten: de PYD heeft nauwe banden met de Koerdische PKK in Turkije, die al decennia strijd levert met de Turkse overheid.


De PYD kiest geen kant in het conflict; voor hen is het een kans om meer autonomie voor Koerden te krijgen. Syrische rebellen willen net zo min als het Syrische regime dat Koerden een deel van het land in handen krijgen, maar de PYD zal er alles aan doen om hun kersverse autonomie te behouden. Potentie voor conflict is er ook door geschillen met een andere Koerdische groep in Syrië, de KNC.


Overige groepen

In het oosten van Syrië hebben rebellengroepen een meer islamistische signatuur. De Militaire Raad van Deir al-Zor heeft veel invloed op strijders in en rond die stad. Op het platteland zijn verschillende zelfstandige brigades actief.


In Deraa heeft de Militaire Raad de leiders van veel brigades samengebracht. Ook in Hama en Homs zijn de Militaire Raden effectief. In Homs, maar ook verder noordelijk, is daarnaast de gematigd islamistische Farouq Brigade van Abd al-Razzaq Tlas invloedrijk. Dit is een neef van de onlangs overgelopen generaal Manaf Tlas.


Naast de grote brigades zijn er honderden kleine rebellengroepen, soms slechts met een handvol strijders. Zij opereren nu eens zelfstandig, nu eens in een gelegenheidscoalitie met anderen.


Aantal strijders van de groep Valken van de Levant. De rebbellenbeweging is daarmee waarschijnlijk de grootste verzetsgroep in Syrië. Het aantal strijders wordt tussen de 4.000 en 5.000 geschat.


Bronnen: Institute for the Study of War, Washington Institute for Near East Policy, International Crisis Group, e.a.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.