Strijder McGuiness van terreurgroep IRA (1950-2017) mocht als vredestichter op bezoek bij koningin

Martin McGuinness schopte het van vooraanstaande strijder van de terreurgroep IRA tot vicepremier van Noord-Ierland en genodigde op een avondgala in Windsor Castle bij de Britse koningin. Dinsdag overleed McGuinness op 66-jarige leeftijd aan een zeldzame hartaandoening. Slechts twee maanden nadat hij de politiek definitief vaarwel had gezegd vanwege gezondheidsproblemen.

Martin McGuinness Beeld reuters

Samen met zijn oude wapenbroeder Gerry Adams belichaamde McGuinness de recente, woelige geschiedenis van Noord-Ierland. Het overwegend succesvolle vredesproces bracht de Sinn Fein-leider uiteindelijk naar het regeringsgebouw Stormont waar hij vanaf 2007 tot kort voor zijn overlijden vicepremier was in een voor onmogelijk gehouden coalitie met de Democratic Unionist Party, de radicale van de twee pro-Britse partijen.

In het eerste jaar werkte hij wonderbaarlijk goed samen met Ian Paisley, de dominee die decennia lang op alles had gescholden wat katholiek was. De mannen die elkaar jarenlang het graf in hadden gewenst verschenen lachend in het openbaar, waardoor ze de bijnaam The Chuckle Brothers kregen. Over deze vriendschap verscheen onlangs de film The Journey. Bij Paisleys vertrek als premier gaf McGuinness, een devoot visser, een zelfgeschreven gedicht over een forel cadeau. Toen Paisley drie jaar geleden stierf rouwde McGuinness om 'het verlies van een vriend'. Op zijn beurt prees Ian Paisley jr. McGuinness' inzet voor de vrede nadat hij, wegens een ernstige ziekte, zijn vertrek uit de politiek bekend had gemaakt.

De vriendschap met Paisley zegt iets over McGuinness. Waar de twee jaar oudere Adams de intellectueel van het stel was, stond McGuinness bekend als een gedisciplineerde pragmaticus (en schaakliefhebber) met wie goed te onderhandelen viel. Tijdens de vele ontmoetingen van de Sinn Fein-top en leden van de regering-Blair noteerde spindoctor Alastair Campbell dat hij een voorkeur had voor de rechtdoorzee-houding van McGuinness, bij wie een charmante glimlach opeens kon plaatsmaken voor een dreigende blik. 'Hij maakte indruk als een staatsman,' aldus Campbell, 'en had ook iets menselijks.' Hij streefde volgens Campbell geen abstract ideaal na, 'maar voelde echt de grieven van mensen in Noord-Ierland.'

Heroïsche strijder

James Martin Pacelli McGuinness werd op 23 mei 1950 als zoon van een ijzersmid geboren in Bogside, het fameuze katholieke getto in Derry. De naam Pacelli is een verwijzing naar paus Pius XII, de oorlogspaus. Religie was thuis belangrijker dan republikeinisme. Een vlag kun je niet eten, kreeg Martin mee.

Op zijn 11de zakte hij voor een belangrijke test, waarna hij naar een slechte katholieke school waar docenten scholieren met plezier afranselden. Buiten hing er voortdurend een dreiging van de politie, die vrijwel geheel uit protestanten bestond, en het Britse leger. Op zijn 15de verliet McGuinness de school om monteur te worden, maar als katholiek kwam hij nergens aan de bak. Hij kwam uiteindelijk te werken in een slagerij. Enkele sektarische moorden op buurtgenoten veranderden de lange, rustige, hardwerkende jongen in een heroïsche strijder van het verboden republikeinse leger.

Op zijn 19de trad hij toe tot de IRA. McGuinness zou betrokken zijn geweest bij het voorbereiden van terreuraanslagen en in 1973 werd hij tot 6 maanden cel veroordeeld wegens het vervoeren van explosieven. Een jaar eerder was hij commandant tijdens Bloody Sunday, de zondag waarop veertien katholieke demonstranten werden doodgeschoten door het Britse leger. Samen met Adams voerde hij onderhandelingen met de toenmalige minister van Noord-Ierse Zaken Willie Whitelaw. Het liep op niets uit maar op de machthebbers in Londen had hij indruk gemaakt met zijn leiderschapscapaciteiten. In 1974 verruilde 'the Butcher of the Bogside' naar eigen zeggen de gewapende strijd voor de politieke met Sinn Fein.

Geheelonthouder

Over dat laatste hebben altijd twijfels bestaan. Hij zou IRA-commandant zijn geweest ten tijde van twee grote terreurdaden op een dag in 1979: de moord op Graaf Mountbatten, neef van de koningin, en een aanslag in Warrenpoint waar achttien Britse soldaten omkwamen. Zijn strafblad, als bijlage gepubliceerd in de biografie Martin McGuinness: from guns to government, vertoont na 1974 nog slechts veroordelingen voor het deelnemen aan illegale protesten, negeren van politiebevelen en te hard rijden. In 1982 werd hij gekozen als afgevaardigde van Derry, maar nam zijn zetel niet in.

Vanaf 1990 hield hij gesprekken, eerst in het geheim, met Britse ministers, wat zou leiden tot de Goede Vrijdagakkoorden van 1998 en, later, de coalitie met de DUP. In 2012 schudde hij de hand van koningin Elizabeth, de verzoening.

McGuinness stond bekend als een amicale geheelonthouder die niet alleen een liefhebber was van Ierse volkssporten als hurley en gaelic football, maar ook van iets 'Engels' als cricket. Hij kon zelfs juichen voor het Engelse team. Na de diagnose van de zeldzame ziekte Amyloïdose ging hij voorgoed terug naar de stad aan de Foyle. 'Mijn hart ligt in Bogside en de mensen van Derry,' waren zijn laatste, in het openbaar, uitgesproken woorden. Hij laat zijn vrouw, Bernadette Canning, en vier kinderen achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.