ANALYSE

Strijd voor mopperen in de klas

Een groep Chinese advocaten neemt juridische stappen tegen de overheidscampagne om westerse invloeden uit het onderwijs te verdrijven.

Marije Vlaskamp
Leerlingen in uniform van de Rode-Legerbasisschool in Beichuan. Beeld AFP
Leerlingen in uniform van de Rode-Legerbasisschool in Beichuan.Beeld AFP

Negen advocaten binden de strijd aan met het machtige Chinese ministerie van Onderwijs, dat een campagne tegen westerse invloeden op scholen voert. Met een beroep op de Chinese variant op de Wet Openbaar Bestuur roepen ze minister Yuan Guiren ter verantwoording. 'Laat hem maar uitleggen op grond van welke wet hij lesboeken verbiedt', aldus een woordvoerder van de advocaten.

Yuan lanceerde eind januari de 'Vier Verboden' voor onderwijsinstellingen. Die verbieden 'lesboeken die westerse waarden verspreiden' en 'uitspraken die de communistische partij en het socialisme besmeuren.' Docenten mogen ook niet 'klagen en mopperen in de klas' door kritiek te uiten op staat en partij.

Vier Nee's

'Docenten en studenten, zeker op faculteiten voor sociale wetenschappen, zijn heel actief in het maatschappelijk debat. Dat moet nu blijkbaar veranderen. Dus vragen we van de minister hoe zijn Vier Nee's worden uitgevoerd', zegt advocaat Yang Mingkua (41).

Zijn collega Li Guisheng (51) verwoordt de angst van veel gewone burgers, zegt hij. 'Ambtenaren en partijkader wil graag naar boven likken met een rigoreuze uitvoering van de Vier Nee's. De kwaliteit van het onderwijs komt in gevaar.'

Yuans Vier Nee's passen bij de nieuwe trend van ideologische discipline die president Xi Jinping in gang heeft gezet. Xi trok al van leer tegen mensen die 'eten uit de ruif van de communistische partij en daarna de pannen kapot slaan'.Dat was het startschot voor links China om liberale intellectuelen als 'pannenvernielers' op de korrel te nemen. Maoisten en andere linkse dogmatici voelen zich in de rug gesteund door officiële instructies uit Document nummer 30, een geheim gehouden richtlijn, die via de partijpers langzaam maar zeker doorsijpelt naar de samenleving. Volgens Document nummer 30 is de Chinese jeugd doelwit van 'infiltratie van vijandelijke krachten'. Partijkrant Liaoning Daily beschuldigde universiteiten van 'ideologische laksheid', waarmee de geesten waren rijp voor de Vier Verboden.

Het kapitalistisch nest

Door talrijke uitwisselingsprogramma's komen Chinese academici, onderwijzers en studenten al jarenlang volop in aanraking met, in de woorden van Yuan, het 'kapitalistisch nest', maar dat zag de onderwijsminister eerder niet als een probleem. Nu worden liberale docenten ineens aangevallen door maoisten, die bij voorkeur op internet heenwalsen over iedereen die ideologisch uit de pas loopt.

Na een paar jaar in het verdomhoekje door de politieke val van hun voorman Bo Xilai is het linkse kamp weer helemaal terug.

De enkele vrijdenker die durft te zeggen dat het marxisme toch ook een uit het Westen afkomstig waardensysteem is, krijgt de wind van voren van de partijsecretaris van zijn universiteit. Een viertal liberale docenten zegt desgevraagd dat ze zijn overgeplaatst naar minder belangrijke functies of op non-actief zijn gezet. Uit angst voor nog meer repressailles willen ze niet met een westerse krant praten. Dit is niet het moment om eigenwijs te zijn. Gepast is biaotai: lippendienst bewijzen aan de partijlijn.

Uit onverwachte hoek komt nu steun voor de gemuilkorfde academici, van negen vrijwel onbekende advocaten uit Zuidwest-Chinese provincies zoals Guizhou en Yunnan. Zijn die dan niet bang voor linkse hardliners? 'Hun geluiden vallen onder de vrijheid van meningsuiting', zegt Yang. Voorzichtig zijn de advocaten wel: 'Met een online petitie zouden we zo tienduizenden handtekeningen kunnen verzamelen, maar we houden het opzettelijk klein, en strict op basis van juridische argumenten.'

Bureaucratentaal

Met die formule boekten ze eerder succes toen de provinciale onderwijsautoriteiten van Guizhou cameratoezicht in elk klaslokaal wilden invoeren. Nadat Li een verzoekschrift over de wettelijke basis van die maatregel had ingediend, moesten onderwijsambtenaren hun voornemen wel uitleggen. Het plan voor cameratoezicht stierf een stille dood.

Een minister laat zich echter niet zo eenvoudig tackelen. De advocaten kregen vorige week te horen dat het ministerie zich niet geroepen voelt iets uit te leggen. 'Het antwoord was bureaucratentaal voor 'dit gaat je niets aan'. Dat hadden we verwacht, nu vragen we het kabinet om herziening van het antwoord', zegt Li.

De advocaten stappen ook naar de rechter: laat die maar bekijken of de Vier Verboden wettelijk door de beugel kunnen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden