Strijd tussen evolutie en schepping is zinloos

'DE evolutietheorie is de meest aannemelijke theorie over het ontstaan van het leven. Daarentegen is het bijbelse scheppingsverhaal een religieuze mythe.' Voor het intrappen van deze open deur heeft de filosoof Pouwel Slurink de eerste helft van zijn artikel in Forum (7 december) nodig....

De evolutietheorie is inderdaad een aannemelijke reconstructie van het ontstaan van het leven en als onderdeel daarvan: het ontstaan van de mens. De waarheid wordt daarmee geobjectiveerd. Prachtig. Maar dat wil nog niet zeggen dat deze waarheid ook zingevende elementen bevat.

Feiten op zichzelf zijn per definitie zinloos. Het zijn mensen die betekenissen toedichten aan feiten of gebeurtenissen. Bijvoorbeeld de gebeurtenis van het ontstaan van het leven. Dit 'zin-geven' doen mensen door middel van het vertellen, schrijven of beluisteren van verhalen. Want alleen verbeelding geeft mensen zin.

En hoewel het een stoffig en door christenen veelvuldig misbruikt boek is, is de bijbel oorspronkelijk geschreven als een verbeeldend en inspirerend verhalenboek. Inmiddels heeft het boek de eeuwen getrotseerd en culturen overleefd. Sommige mensen zien het boek daarom zelfs als een godsgeschenk en noemen het 'geïnspireerd door God'.

Over de bijbel bestaat echter een groot misverstand. Niet in de laatste plaats zijn het juist christenen die aan dit misverstand bijdragen. De bijbel bevat namelijk geen natuurwetenschappelijke waarheden. De bijbelschrijvers van drieduizend jaar geleden konden nog niet wedijveren met de twintigste-eeuwse wetenschap en techniek.

Dat is te veel eer voor de bijbel. Of te veel eer voor de wetenschap? Het is maar op welk bewustzijnsniveau mensen waarnemen: rationeel of verbeeldend. Want wat betreft verbeelding en zingeving (en daar draait religie toch om?) heeft de bijbel zijn waarde niet verloren.

Over de plaats van het menselijk geslacht binnen het geheel van de natuur wordt al sinds mensenheugenis nagedacht. Zo zijn ook religieuze scheppingsverhalen - niet alleen de bijbelse - ontstaan. Dus niet als 'mythe' in de betekenis van leugenachtig verhaaltje, maar als een mythe in de ware betekenis van het woord: een verhaal dat culturen en eeuwen van menselijke verbeelding heeft getrotseerd.

In Genesis staat dat God vissen, kruipend gedierte en vogels schept met als klap op de vuurpijl de mens. De joodse auteur schrijft niet zo maar een verhaal over hoe het leven begonnen is. Veel bijbelverhalen zijn geschreven tijdens de Babylonische ballingschap. Dit geldt ook voor het Genesisverhaal. Vanuit deze positie laat de auteur zijn of haar Bondgenoot-God, de echo van zijn of haar ziel, op de zesde dag zeggen:

'''Laten we mensen maken! Mensen die ons evenbeeld zijn, die op ons lijken. Zij zullen zeggenschap hebben over de vissen in de zee, over de vogels in de lucht, over de dieren op het land, de tamme en de wilde, de grote en de kleine.'' God schiep de mens als het evenbeeld van zichzelf. Hij schiep de mens: man en vrouw.' (Genesis 1:26-27, vertaling 1983).

Over verbeelding gesproken! Tegen de verdrukking in schrijven de joden hun eigen verhaal. Het verhaal van hun toekomst, hun eigenwaarde en hun verantwoordelijkheid. Een prachtstuk wereldliteratuur van drieduizend jaar oud. De mens is niet overgeleverd aan het noodlot van de grillige natuur maar is, zoals de schrijver het uitdrukt, naar Gods beeld geschapen.

De mens conformeert zich niet aan de wetten van de jungle (de vrije-markteconomie?) en levert zich niet over aan zijn instinctieve dierlijke behoeften. Nee, zonder verbeelding en fantasie wordt de mens een dier. Daarom zijn mensen vanuit diepgewortelde religieuze tradities op zoek om de zin van hun verblijf op aarde te ontdekken.

De mens mag van het leven genieten, maar is ook verantwoording aan de Ander (in de breedste zin van het woord) verschuldigd. Dat is de religieuze dimensie van het mens-zijn: er is meer dan alleen jezelf.

Ieder mens mag van mij denken en geloven wat hij of zij wil. En ik wil niemand het recht ontnemen de zingevende elementen in het Genesis-rhaal links te laten liggen en heel creatief allerlei zingevende elementen uit de evolutietheorie te destilleren. Ik vraag me echter af of wetenschappelijke theorieën wel bedoeld zijn om mensen te inspireren. Kunnen we niet in meerdere dimensies tegelijk naar de werkelijkheid kijken: zowel op een wetenschappelijke als een verbeeldende (religieuze) manier?

Filosofen als Slurink die de evolutietheorie tot ideologie verheffen, maken dezelfde fout als de zogeheten creationisten, maar dan omgekeerd. Terwijl creationisten de wetenschap voor het karretje van de verbeelding spannen (die dan geen verbeelding meer is), spannen evolutionisten de verbeelding voor het karretje van de wetenschap (die dan geen wetenschap meer is). Wanneer is de strijd tussen schepping en evolutie nu eens afgelopen?

Theo Brand

De auteur is student geschreven pers aan de Christelijke Hogeschool Windesheim te Zwolle.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden